Máy đề là chi tiết nhỏ nhưng quyết định trải nghiệm dùng xe hằng ngày của Yamaha Sirius: bấm nút là máy nổ ngay, thay vì phải đạp cần khởi động bằng chân giữa trời mưa. Nhiều chủ xe và cả khách thuê chỉ quan tâm máy đề khi nó hỏng, lúc đó thường đã phải thay ắc quy hoặc sửa cả cụm đề. Bài viết này hướng dẫn cách bảo dưỡng máy đề Sirius đúng trình tự, từ chăm ắc quy đến vệ sinh cần đề và kiểm tra chổi than, để hệ thống đề luôn khỏe.
Hệ thống đề của Sirius gồm những gì
Máy đề trên Sirius là động cơ điện một chiều, gồm cụm stato với chổi than, roto với vòng коллектor, và bánh răng đề ăn khớp với vành để quay máy. Nguồn điện đến từ ắc quy xe, qua khóa điện và rơ le đề. Ngoài ra Sirius luôn có cần đề bằng chân làm phương án dự phòng khi ắc quy yếu hoặc máy đề trục trặc, và nhiều đời xe còn có cần đề bằng chân đặt bên phải xe.
Hiểu cấu trúc này giúp bạn bảo dưỡng đúng trọng tâm: máy đề khỏe phụ thuộc ba yếu tố là ắc quy đủ điện, mạch nối tiếp xúc sạch, và cụm máy đề bên trong không mòn. Bảo dưỡng thiếu một trong ba yếu tố, dù thay máy đề mới xe vẫn đề yếu.
Chăm ắc quy, nguồn sống của máy đề
Ắc quy yếu là nguyên nhân phổ biến nhất khiến đề kém, chiếm phần lớn các cuộc sửa "máy đề hỏng" mà thực chất máy đề vẫn tốt. Dấu hiệu nhận biết: đề chậm, tiếng đề ì ạch, đèn đồng hồ tối dần khi bấm đề, và tình trạng nặng hơn khi xe để vài ngày không chạy. Với ắc quy nước, bạn nên kiểm tra mức dung dịch định kỳ, bổ sung nước cất khi thấy bản cực hở; với ắc quy khô, không cần châm nước nhưng nên sạc cân bằng khi xe ít chạy.
Thói quen giúp ắc quy bền: tắt toàn bộ điện trước khi rời xe, không để đèn sáng qua đêm, hạn chế bấm đề liên tục khi máy không nổ. Mỗi lần bấm đề chỉ nên giữ vài giây, nghỉ mười giây rồi mới đề lại, vì đề liên tục làm ắc quy tụt điện nhanh và chổi than trong máy đề nóng lên. Nếu xe hay để lâu không dùng, bạn nên nổ máy chạy vài cây số mỗi tuần để máy nạp lại cho ắc quy.
Giữ mạch điện tiếp xúc sạch
Dòng điện của máy đề rất lớn, nên bất kỳ tiếp xúc nào lỏng hoặc han gỉ cũng làm đề yếu rõ rệt. Bạn nên định kỳ kiểm tra hai cọc ắc quy, siết chặt, phủ một lớp mỡ chống oxy hóa mỏng. Tiếp theo là các giắc cắm của dây đề từ khóa điện xuống máy đề, lau sạch nếu thấy dấu ố xanh của oxy hóa đồng. Với xe chạy phố bụi nhiều của Hà Nội, một lần vệ sinh mạch điện mỗi vài tháng là nhịp hợp lý.
Một điểm hay bị bỏ qua là mass gắn giữa động cơ với khung xe. Vị trí mass lỏng khiến vòng điện không khép kín, đèn chập chờn và đề lúc mạnh lúc yếu. Nếu đề yếu mà ắc quy vẫn tốt, đừng vội thay máy đề, hãy kiểm tra dây mass trước.
Vệ sinh cần đề và cơ cấu chữ thập
Cần đề là nam châm đẩy bánh răng đề ăn khớp vào vành. Khi bấm nút đề, bạn nghe tiếng "tạch" nhẹ là cần đề đã nhả đúng lúc; nếu nghe tiếng rít kim loại kéo dài hoặc tiếng lục cục sau khi máy đã nổ, có thể cần đề bẩn hoặc cùm, chưa nhả bánh răng ra khỏi vành kịp. Cần đề bẩn lâu ngày làm mòn răng vành và răng đề, tệ hơn là làm chảy mạch điện giữ cần đề dính chặt, vòng điện không ngắt, máy đề bị đốt cháy.
Cách vệ sinh: tháo nắp máy, xịt dung dịch vệ sinh tiếp điểm điện tiếp điểm vào cần đề và vùng bánh răng, lau khô, rồi tra một lớp mỡ chuyên dụng mỏng lên trượt cần đề. Không dùng mỡ dày bao kín toàn bộ cụm vì mỡ giữ bụi, phản tác dụng. Sau khi vệ sinh, bấm đề thử vài lần nghe tiếng ăn khớp và nhả phải gọn gàng.
Chổi than và vòng collector
Bên trong máy đề, chổi than mòn là hao mòn tự nhiên giống lốp xe. Chổi than ngắn làm tiếp xúc yếu, đề kém dần dù ắc quy còn tốt. Máy Sirius chạy nhiều năm, nếu thấy đề yếu kéo dài qua nhiều tuần không cải thiện bằng cách chăm ắc quy, khả năng chổi than đã mòn hoặc collector bị ố, cần thay thế hoặc đưa cụm đi thay hoặc sửa. Thay chổi than rẻ hơn nhiều so với thay cả máy đề, nên phát hiện sớm giúp bạn tiết kiệm đáng kể.
Dấu hiệu chổi than sắp hết còn bao gồm tia lửa nhiều hơn qua khe thông hơi của máy đề khi đề máy, tiếng đề rè nhẹ, và độ đề thay đổi theo nhiệt độ máy. Đây là những chi tiết thợ chuyên có thể đo chính xác, bạn không nên tự tháo sâu bên trong cụm đề nếu chưa có dụng cụ và kinh nghiệm.
Một kinh nghiệm nhỏ cho mùa lạnh ở Hà Nội: trước khi đề máy sáng sớm, bạn bật khóa điện chờ vài giây để mạch ổn định rồi mới bấm đề. Với xe để qua đêm ngoài trời ẩm, hành động chờ này giúp dòng điện ổn định, giảm số lần phải đề lại, từ đó kéo dài tuổi thọ cả ắc quy lẫn cụm máy đề của chiếc Sirius nhà bạn.
Khi nào cần đề bằng chân
Sirius có cần đề chân là phương án dự phòng đáng giá. Khi ắc quy chết hoàn toàn hoặc máy đề hỏng giữa đường, bạn về số không, đạp cần đề bằng lực dứt khoát, máy vẫn nổ bình thường và bạn tiếp tục hành trình. Vì vậy, hãy đảm bảo cần đề chân luôn hoạt động: thỉnh thoảng thử đạp đề chân vài lần khi xe đứng yên, để cơ chế này không bị kẹt vì lâu không dùng.
Lưu ý khi đạp đề chân: giữ phanh trước hoặc chống chân vững trước khi đạp để xe không nhát về phía trước, và đừng đạp đề khi xe đang ở số. Với xe thuê, bạn nên hỏi chủ xe vị trí cần đề chân và thử một lần ngay khi nhận xe, vì giữa đường trời mưa không phải lúc thích hợp để lần mò cơ cấu này.
Kinh nghiệm cho người thuê xe
Khi thuê Sirius, cách kiểm tra máy đề rất nhanh: bấm đề ba lần liên tiếp khi xe lạnh. Ba lần đề đều mạnh, máy nổ gọn là cụm đề khỏe. Đề yếu, giật, hoặc nghe tiếng rè thì nên đề nghị đổi xe. Trong thời gian thuê, nếu phải để xe ngoài trời mưa qua đêm, buổi sáng nên lau khô khu vực nút đề và khóa điện trước khi bấm, tránh nước đọng vào mạch.
Nếu giữa đường đề không ăn, bạn bình tĩnh xử lý theo trình tự: kiểm tra khóa điện đã vặn đúng vị trí chưa, về số không, thử đề chân, và nếu vẫn không được thì liên hệ chủ xe để được hỗ trợ theo thỏa thuận. Không nên tháo cốp máy đề tự ý khi đang trong thời gian thuê. Để nắm rõ hơn các bước kiểm tra xe trước khi nhận, bạn có thể đọc thêm kinh nghiệm kiểm tra xe máy khi thuê của những khách đi trước.
Các câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì nên kiểm tra máy đề một lần? Nhịp hợp lý là mỗi lần bảo dưỡng định kỳ của xe, hoặc khi thấy dấu hiệu đề yếu, đề chậm. Với xe cho thuê chạy nhiều, kiểm tra mạch điện và ắc quy nên dày hơn xe cá nhân.
Đề yếu nhưng ắc quy mới thay, nguyên nhân là gì? Khả năng lớn nằm ở tiếp xúc mạch: cọc ắc quy, giắc dây đề, hoặc mass động cơ. Vệ sinh và siết lại các điểm nối trước khi nghĩ đến thay máy đề.
Đề liên tục không nổ có hại gì không? Có, vì mỗi lần bấm đề dòng điện rất lớn, đề liên tục làm chổi than nóng và ắc quy tụt nhanh. Mỗi lần đề vài giây, nghỉ rồi mới đề lại.
Máy đề kêu nhưng máy không quay là lỗi gì? Thường là ắc quy yếu không đủ dòng, hoặc bánh răng đề và vành bị kẹt. Thử đề chân để tiếp tục hành trình và kiểm tra sớm.
Thuê xe máy đề yếu thì nên làm gì? Báo ngay chủ xe khi nhận xe để đổi xe hoặc xử lý, vì đề yếu giữa đường dễ khiến bạn kẹt ở nơi vắng người hỗ trợ.
Tóm lại
Bảo dưỡng máy đề Yamaha Sirius đúng cách xoay quanh ba trụ cột: ắc quy đủ điện và dùng đúng cách, mạch điện tiếp xúc sạch và chặt, cụm máy đề bên trong được vệ sinh đúng định kỳ. Chú ý thêm cần đề chân luôn sẵn sàng như phương án dự phòng. Với khách thuê xe, ba lần bấm đề thử lúc nhận xe là cách kiểm chứng nhanh nhất. Để hiểu sâu hơn về các cụm khác của xe, bạn ghé chuyên mục kiến thức xe máy, và trước mỗi chuyến đi đường dài, đừng quên đọc những nguyên tắc an toàn khi điều khiển xe máy để hành trình luôn suôn sẻ.