Bugi là chi tiết vài chục nghìn đồng nhưng gánh việc đánh lửa cho cả động cơ, và trên Yamaha Sirius, bugi hỏng hầu như luôn có dấu hiệu báo trước nếu bạn biết để ý. Nhiều người để xe khó nổ, chạy giật cục rồi mang đi sửa máy, trong khi chỉ cần thay một chiếc bugi là hết chuyện. Bài viết này hướng dẫn cách nhận biết bugi yếu từ bên ngoài, các bước tháo soi và đọc màu bugi chuẩn, cùng việc khi nào chỉ cần vệ sinh, khi nào phải thay mới.
Dấu hiệu bugi đang yếu
Bugi yếu có bản mặt khá rõ trên xe số như Sirius. Dấu hiệu đầu tiên là máy khó nổ buổi sáng, bạn phải đề hai ba lần hơn thường lệ, đôi khi phải kéo gió hoặc ga mới nổ được. Thứ hai là khi máy đã nổ, tiếng chạy không đều, giật nhẹ lúc đứng đèn đỏ, hoặc ga lên xuống không dứt khoát như trước. Thứ ba là xe hụt ga lúc lên cầu hoặc chở nặng, cảm giác máy bị hụt nhịp chứ không phải thiếu lực. Cuối cùng là xe hao xăng hơn mà không rõ lý do, vì tia lửa yếu làm nhiên liệu cháy không hết.
Tuy vậy, mấy dấu hiệu trên không độc quyền cho bugi: chế hòa khí bẩn, bình acquy yếu, nhớt giả đều tạo triệu chứng tương tự. Vì vậy bước xác minh bằng cách tháo bugi soi trực tiếp vẫn là cách chắc chắn nhất, và trên Sirius việc này rất dễ vì bugi nằm ngay phía trước máy, không phải tháo nhiều đồ che.
Tháo bugi từng bước
Trước khi tháo, để máy nguội hoàn toàn, bugi trên máy nóng siết chặt và tháo lúc nóng vừa đau tay vừa dễ hư ren. Bước một, tháo nắp cao su của bầu bugi, nhặt thẳng lên theo trục, không giật nghiêng vì dễ làm cong chân bầu. Bước hai, dùng khóa bugi đúng cỡ xoay ngược chiều kim đồng hồ, tháo nhẹ nhàng, nếu cảm giác ren khít bất thường thì dừng lại kiểm tra, đừng cố vì ren bugi ong là hỏng cả nắp máy. Bước ba, khi bugi đã ra khỏi ren, lấy bugi ra khỏi lỗ sâu bằng chính khóa bugi hoặc bầu bugi, tránh để rác rơi vào buồng bugi đang hở.
Lúc bugi nằm trên tay, bạn đã có trong tay một báo cáo sức khỏe động cơ. Quan sát cực bugi, phần đầu bằng sứ trắng và điện cực kim loại, đó là nơi nói lên chuyện cháy nhiên liệu bên trong máy diễn ra thế nào.
Đọc màu bugi chuẩn
Màu cực bugi của chiếc Sirius khỏe, chạy đúng tỷ lệ hòa khí sẽ nâu nhạt hoặc xám sáng, điện cực mòn đều, không muội bám dày. Đây là màu vàng tiêu chuẩn mà mọi sách kỹ thuật đều mô tả, nó nói tỷ lệ xăng gió đang chuẩn và hệ thống đánh lửa hoạt động tốt. Nếu cực bugi đen muội, bám than dày, đó là dấu hiệu hỗn hợp quá xăng, chế hòa khí già, hoặc bugi nhiệt sai loại; xe thường kèm triệu chứng khó nổ và khói xăng đen. Nếu cực trắng bệch, điện cực cháy lịm, ngược lại hỗn hợp quá gió hoặc máy bị hút gió chỗ nào đó, đây là trạng thái nguy hiểm hơn vì chạy nóng làm máy mòn nhanh.
Ngoài màu, kiểm tra tình trạng vật lý: điện cực mòn cho thành vòng ở đầu, khe hở điện cực nới rộng quá chuẩn làm tia lửa yếu, sứ bugi nứt hoặc cháy đen cục bộ là bugi đã đến hạn thay. Nếu bugi ướt nhớt, lẫn dầu nhớt loang, thì vấn đề không nằm ở bugi mà ở piston hoặc phớt, bạn cần mang xe đi kiểm tra máy sớm thay vì chỉ thay bugi.
Vệ sinh hay thay mới
Không phải bugi bẩn nào cũng phải vứt đi. Nếu cực bugi chỉ hơi muội nhẹ, sứ còn nguyên, điện cực còn khỏe, bạn có thể vệ sinh bằng bàn chải kim loại mềm hoặc giấy nhám mịn, lau sạch bằng khăn, chỉnh lại khe hở điện cực về đúng chuẩn theo sách hướng dẫn, rồi siết lại vào máy. Một chiếc bugi còn tốt sau vệ sinh có thể chạy thêm vài nghìn cây số nữa. Nhưng nếu điện cực đã mòn rõ, sứ nứt, hoặc bugi đã dùng quá kỳ khuyến cáo của hãng, thay mới là rẻ và chắc chắn hơn. Với Sirius, bugi loại chuẩn theo khuyến cáo hãng, thay đúng loại, đừng ham bugi đa cực trôi nổi không rõ nguồn gốc.
Một nguyên tắc kỹ thuật quan trọng khi siết bugi: siết tay đến vừa kín ren rồi siết thêm nửa vòng là đủ, bugi siết quá sức làm ren nắp máy hỏng, một sửa chữa tốn kém hơn cả chục bộ bugi. Nếu bạn không có khóa bugi đúng loại, một chiếc ở tiệm phụ kiện chỉ giá vài chục nghìn, đáng đầu tư cho người thường tự chăm xe.
Chọn bugi đúng loại cho xe
Không phải bugi nào giống bugi nào, và chọn sai loại là lỗi phổ biến nhất của người tự thay. Mỗi bugi có chỉ số nhiệt, quyết định khả năng tản nhiệt của bugi, và hãng khuyến cáo một dải nhiệt cụ thể cho từng dòng máy. Bugi nhiệt cao hạ nhiệt nhanh, phù hợp máy chạy nặng hoặc đường trường; bugi nhiệt thấp giữ nhiệt tốt hơn, hợp máy chạy phố nhẹ nhàng. Đặt sai chiều này làm bugi mau muội hoặc mau cháy điện cực, tạo ra đúng những triệu chứng mà bạn tưởng do máy. Với Sirius, cách an toàn nhất là dùng đúng mã bugi mà hãng khuyến cáo trong sách hướng dẫn, hoặc đưa tiệm chọn đúng theo mã cũ đang tháo ra, thay vì nghe quảng cáo về bugi đắt tiền nhiều cực.
Giá bugi phổ thông cho dòng xe này thuộc dạng rẻ, vì vậy đừng ham rẻ quá mức mua phải hàng trôi nổi không rõ nguồn gốc, thiếu tem nhãn và đóng gói. Bóng hàng thật đóng gói chắc, ren đều, chữ khắc trên thân bugi sắc nét, và phần sứ trắng đều không lẫn tạp. Một bộ bugi giả có thể chạy được vài ngày nhưng mau hỏng trở lại, thậm chí làm hỏng cả nắp ren máy nếu ren đúc tệ. Vài nghìn đồng chênh lệch giữa hàng rõ nguồn gốc và hàng trôi nổi không đáng để rủi ro cả buồng đốt.
Một thói quen đáng có nếu bạn tự chăm xe tại nhà: ghi lại ngày và số cây số mỗi lần thay bugi vào một tờ dán trong cốp hoặc ghi chú điện thoại. Nhờ vậy, lần kiểm tra sau bạn biết bugi đã bao nhiêu cây số, và việc đọc màu bugi có thêm ngữ cảnh. Cái nhìn của bugi chỉ mới ba trăm cây số mà đã đen kịt khác hẳn cái nhìn của bugi chạy ba nghìn cây số, và bạn cần biết nó thuộc trường hợp nào để suy ra đúng bệnh.
Người thuê xe cần biết
Với khách thuê xe, bạn không cần tháo bugi, nhưng nên để ý triệu chứng: nếu chiếc Sirius bạn thuê khó nổ buổi sáng hoặc giật nhẹ lúc đứng đèn đỏ, hãy báo ngay cho người cho thuê. Dịch vụ tử tế sẽ kiểm tra và thay bugi trong vài phút, thay vì để bạn đi tiếp với một chiếc xe có tia lửa yếu, vừa hao xăng của bạn, vừa mòn máy của họ. Còn nếu bạn định chạy chuyến dài, đừng ngại hỏi người cho thuê lần cuối xe được thay bugi là bao lâu trước, một câu hỏi nhỏ cho bạn sự an tâm đáng giá trên đường trường.
Các câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên kiểm tra bugi Sirius một lần? Kiểm tra mỗi vài nghìn cây số hoặc khi máy có dấu hiệu khó nổ, giật cục; thay mới theo kỳ khuyến cáo của hãng hoặc khi điện cực đã mòn rõ.
Bugi nâu nhạt là chuyện gì? Màu nâu nhạt hoặc xám sáng ở cực bugi là dấu hiệu khỏe, tỷ lệ hòa khí chuẩn, không cần làm gì.
Bugi đen muội phải thay luôn không? Chưa chắc, nếu sứ còn tốt chỉ cần vệ sinh và chỉnh khe điện cực; nhưng đen muội kèm khó nổ kéo dài thì nên thay mới.
Tự tháo bugi có khó không? Trên Sirius bugi nằm dễ thấy, với khóa bugi đúng cỡ việc tháo chỉ mất vài phút, để máy nguội trước khi thao tác.
Xe thuê khó nổ sáng phải làm sao? Báo người cho thuê để kiểm tra bugi và acquy sớm, đừng kéo dài chạy tiếp vì tia lửa yếu hao xăng và mòn máy.
Tóm lại
Kiểm tra bugi trên Yamaha Sirius là việc đơn giản mà tiết kiệm: để máy nguội, tháo bầu bugi, dùng khóa đúng cỡ, soi màu cực bugi và đọc nó như một bản báo cáo sức khỏe máy. Màu nâu nhạt là chuẩn, đen muội hay trắng bệch là dấu hiệu cần xử lý, và bugi mòn thì thay đúng loại thay vì vệ sinh mãi. Nếu bạn cần thuê một chiếc Sirius được chăm sóc đều, bugi nhớt đúng kỳ, hãy liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày để được tư vấn và cập nhật tình trạng xe hiện có. Bạn cũng nên đọc thêm bài bảo dưỡng bàn đạp của Honda Wave đúng cách, xem tổng hợp tại chuyên mục kiến thức về xe máy, tham khảo kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, hoặc xem bảng giá thuê xe máy theo ngày, tuần, tháng.