Trong tất cả các chi tiết hay hỏng trên xe số, dây xích là thứ báo hiệu rõ ràng nhất: kêu lạch cạch, rít lên khi vào cua, và nếu bỏ qua đủ lâu thì đứt giữa đường. Với Sirius, bộ truyền động bằng xích dễ bảo dưỡng hơn xe tay côn, nhưng cũng bị người dùng coi thường hơn, vì ai cũng nghĩ xe số là xe chạy mãi không cần chăm. Bài viết này đi từng bước vệ sinh, tra nhớt và chỉnh độ chùng xích đúng cách, cùng cách nhận biết khi nào đến lúc thay cả bộ răng xích.
Vai trò của dây xích và hậu quả khi bỏ bê
Dây xích là cầu nối truyền lực từ hộp số tới bánh sau, chịu tải lớn mỗi lần bạn ga lên hay phanh gấp. Khi xích khô, mỗi mắt xích ma sát với nhau không có lớp nhớt bảo vệ, gây mòn cả xích lẫn nhông răng trước và đĩa răng sau. Hậu quả đầu tiên là xích giãn ra không đều, xe chạy bị giật; tiếp theo là xích nhảy răng khi ga mạnh; cuối cùng là đứt xích, và đứt lúc đang chạy nhanh thì nguy hiểm không cần nói cũng hiểu.
Ngoài vấn đề an toàn, xích khô còn kéo theo tiếng ồn khó chịu và hao xăng rõ rệt, vì một phần năng lượng bị mất do ma sát. Với khách thuê xe, việc phát hiện sớm xích khô cũng giúp bạn tránh cảnh tranh cãi khi trả xe, vì dấu hiệu hư hỏng do thiếu bảo dưỡng rất dễ phân biệt với hỏng hóc do sử dụng bình thường.
Chu kỳ vệ sinh và tra nhớt xích
Tần suất lý tưởng cho xe chạy đường phố là vệ sinh và tra nhớt xích mỗi lần sau một chặng mưa, bụi hoặc mỗi vài trăm cây số. Với phượt dài ngày, hãy mang theo lọ nhớt xích nhỏ dạng xịt, tra nhẹ sau mỗi chặng gần trăm cây số đường đèo, vì nhớt xích bị rửa trôi nhanh hơn bạn nghĩ khi gặp mưa hoặc đường ướt. Nhớt xích chuyên dụng bám tốt và không văng bẩn quần áo như nhớt máy thường.
Cách tra nhớt đúng: đặt xe lên chống giữa nếu có, xịt nhớt lên mặt trên của xích trong khi quay nhẹ bánh sau bằng tay, để nhớt len vào các mắt xích và điểm tiếp xúc với răng. Xịt một vòng là đủ, đừng xịt tràn lan vì nhớt dư sẽ văng ra và bám bụi thành chất mài mòn. Sau khi xịt, dùng giẻ lau bớt phần nhớt thừa ngoài bề mặt, để lại lớp mỏng bám vào mắt xích là chuẩn.
Vệ sinh xích khi quá bẩn
Nếu xích dày đặc bụi đất trộn nhớt cũ thành lớp keo đen, tra thêm nhớt mới chỉ khiến tình hình tệ hơn. Lúc đó cần vệ sinh: dùng dung dịch tẩy rửa chuyên dụng cho xích, xịt lên rồi dùng bàn chải mềm chải sạch từng mắt xích, quét luôn cả khe răng. Xả lại bằng nước sạch, để khô rồi mới tra nhớt mới. Tránh xịt vòi nước áp lực trực tiếp vào mắt xích, vì nước lọt vào lõi xích sẽ đẩy nhớt bên trong ra và gây gỉ nhanh hơn.
Đây cũng là lúc bạn soi kỹ toàn bộ xích: nhìn xem có mắt xích nào bị gỉ sét cứng, chốt lỏng, hay mắt xích giãn không đều với các mắt khác không. Một xích khỏe có độ chùng đồng nhất khắp vòng, còn xích hỏng sẽ có đoạn căng đoạn chùng, và đây chính là dấu hiệu nên thay sớm dù nhìn bề ngoài chưa mòn nhiều. Khi soi, đừng quên cả con ốc lọc đầu xích nếu xe có, vì điểm này thường bị bỏ qua nhiều nhất.
Độ chùng xích và cách chỉnh
Xích quá căng làm mòn nhông đĩa nhanh và giật bánh sau trên đường gập ghềnh; xích quá chùng thì nguy cơ nhảy răng hoặc đập vào khung xe. Với Sirius, độ chùng tham khảo phổ biến cho dòng xe số là khoảng hai đến ba xăng-ti-mét, đo bằng cách đè tay lên điểm giữa xích, tuy nhiên con số chính xác nhất vẫn là theo hướng dẫn của hãng ghi trong sách vận hành. Khi thuê xe mà không có sách, hãy hỏi người cho thuê mức chuẩn của xe.
Chỉnh độ chùng thực hiện ở thanh giãn đuôi xe: nới lỏng đai ốc trục bánh sau, vặn hai ốc chỉnh cân bằng hai bên mỗi bên một vòng như nhau để giữ bánh thẳng, kiểm tra lại độ chùng rồi siết chặt đai ốc trục trở lại. Nếu bạn chưa từng làm, đừng tự chỉnh giữa chuyến phượt: chỉnh lệch hai bên sẽ khiến bánh sau bị lệch, lốp ăn mòn nghiêng và xe đơ đi thẳng. Đây là việc mà một tiệm sửa gần nhất làm chỉ trong vài phút.
Sai lầm thường gặp khi bảo dưỡng xích
Sai lầm đầu tiên là xịt nhớt xích lên xích đang khô sạch bụi, tưởng rằng nhớt mới sẽ rửa trôi bẩn; thực tế nó tạo ra hỗn hợp mài mòn tồi tệ hơn cả xích khô. Sai lầm thứ hai là tra nhớt ngay trước khi chạy xe đi, lớp nhớt chưa kịp bám sẽ văng tung tóe lên vành xe và quần áo, mất cả phần nhớt đắt tiền. Thời điểm tốt là buổi tối hôm trước hoặc trước khi xe nghỉ lâu.
Sai lầm thứ ba là chỉnh xích quá căng với suy nghĩ rằng căng thì khỏe: xích căng cứng khiến nhông đĩa nhận tải gấp, và trên đường gập ghềnh khung xe giật theo làm việc mòn nhanh hơn hẳn. Cuối cùng, đừng dùng dầu nhớt đã cũ hay nhớt thải để tra xích vì chứa tạp chất mài mòn. Tóm lại, bảo dưỡng xích không tốn kém, chỉ cần đều đặn và làm đúng trình tự.
Khi nào cần thay cả bộ nhông xích
Không nên thay xích lẻ tẻ: xích mới chạy với răng đĩa đã mòn sẽ mòn nhanh gấp bội, vì bước răng không khớp nữa. Ba dấu hiệu thay cả bộ là đầu răng đĩa trước mòn thành hình móc câu, xích giãn hết cỡ chỉnh, và xích kêu dù vừa vệ sinh tra nhớt. Một bộ nhông xích đĩa chuẩn hãng cho xe số nhỏ có giá hợp lý hơn nhiều so với chi phí trị xích đứt giữa đèo.
Để kiểm tra răng mòn, nhìn ngang mặt răng đĩa từ phía trên: răng mới có hình thang cân đối, răng mòn thì phần đỉnh nghiêng lệch về một phía như bị xay mòn. Với nhông trước ít răng hơn, dễ soi hơn khi quay chậm bánh sau dưới ánh sáng ngang. Kiểm tra bộ truyền động nên làm cùng lúc với kiểm tra lốp, vì hai chi tiết này quyết định trực tiếp độ bám và truyền lực xuống mặt đường.
Người thuê xe máy nên kiểm tra gì trước khi nhận
Khi nhận xe thuê, có ba phép thử nhanh cho bộ xích: kéo nhẹ xích ở điểm giữa xem độ chùng có ở mức hợp lý không; nhìn màu xích, xích vàng khè bụi đen là dấu hiệu lâu không được chăm; và nghe tiếng xe chạy chậm không tải, xích khô thường phát ra âm thanh roạt roạt dễ nhận. Nếu thấy bất thường, yêu cầu người cho thuê vệ sinh và chỉnh lại trước khi xuất phát, đó là yêu cầu hoàn toàn hợp lý.
Trong chuyến đi dài, nhất là các cung đường núi quanh Hà Nội như Hòa Bình, Mai Châu, Mộc Châu, hãy dừng kiểm tra xích cùng lúc với nghỉ chân, vì đất đá trên đèo bám vào xích rất nhanh. Sau chuyến đi, thông báo lại tình trạng xích cho người cho thuê nếu xe có hiện tượng bất thường, cách làm việc này vừa giữ xe tốt cho người sau, vừa ghi điểm cho lần thuê tới của bạn.
Các câu hỏi thường gặp
Dùng nhớt máy tra xích được không? Được trong tình huống khẩn cấp, nhưng nhớt máy bám kém, văng bẩn và rửa trôi nhanh; nhớt xích chuyên dụng là lựa chọn đúng.
Xích kêu là phải thay ngay không? Chưa chắc: nhiều khi chỉ khô xích, vệ sinh và tra nhớt là hết tiếng; nếu vẫn kêu thì khả năng mòn nhông đĩa.
Tra nhớt xích lúc nào trong ngày? Tốt nhất là buổi tối sau khi xe nghỉ, để nhớt thấm qua đêm và không văng khi chạy ngay.
Xích vừa chỉnh mà vẫn chùng lại nhanh? Có thể xích đã giãn cơ học hoặc ốc chỉnh bị lỏng; nên đưa tiệm kiểm tra thay vì cứ siết mãi.
Thuê xe mà xích đứt giữa đường thì xử lý thế nào? Dẫn xe vào lề an toàn, gọi người cho thuê để được hướng dẫn, không nên tự nối tạm rồi chạy nhanh.
Tóm lại
Bảo dưỡng dây xích của Sirius chỉ gồm ba việc lặp lại: vệ sinh khi bẩn, tra nhớt đúng cách và giữ độ chùng theo chuẩn hãng. Làm đều đặn thì bộ nhông xích đĩa sống lâu, xe êm và không có cảnh giật ga bất chợt giữa đèo. Nếu bạn cần thuê xe máy ở Hà Nội, hãy liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày, và xem bảng giá thuê xe máy ở Hà Nội để chọn gói thuê phù hợp. Trước khi lên đường, bạn cũng nên đọc kinh nghiệm thuê xe máy tại Hà Nội, tham khảo chuyên mục an toàn khi đi xe máy, và ghé chuyên mục giới thiệu các loại xe máy khi cần chọn dòng xe cho hành trình sắp tới.