Dây xích là mắt xích truyền lực duy nhất giữa động cơ và bánh sau của Honda Wave, và cũng là chi tiết hao mòn nhanh nhất nếu bị bỏ bê. Một bộ xích khô nhớt kéo theo hàng loạt hậu quả: tiếng rít khó chịu mỗi lần ga, xích giẫm nhảy làm xe giật cục lúc tăng tốc, và nặng nhất là xích tuột hoặc đứt giữa đường, sự cố có thể khóa cứng bánh sau ở tốc độ chạy. Tin tốt là xích thuộc nhóm chi tiết dễ bảo dưỡng nhất, chỉ cần một lọ nhớt xích và mười phút mỗi tuần. Bài viết này hướng dẫn cách kiểm tra độ căng xích, quy trình vệ sinh và bôi nhớt, cách đọc dấu hiệu xích tới hạn thay, và những lưu ý riêng cho khách thuê xe trước các chuyến đi xa.
Kiểm tra độ căng dây xích thế nào là đúng
Xích xe máy luôn cần một độ nhún nhất định, vì hệ thống treo sau chuyển động liên tục khi xe qua ổ gà. Cách kiểm tra chuẩn không cần dụng cụ: dùng ngón tay nhấn giữa đoạn xích dưới, độ rún lên xuống cho phép nằm trong khoảng hai đến ba phân, tương đương hai ngón tay nằm vừa tới. Nếu nhấn nhẹ mà xích vẫn nhún sâu hơn ngón trỏ ba bốn phân là xích lỏng, cần siết lại; còn nếu nhấn mạnh mà xích gần như không nhún là xích căng quá, trạng thái nguy hiểm không kém lỏng vì mọi lực va đập sẽ dồn thẳng lên рол và nhông. Với Honda Wave, con ốc điều chỉnh độ căng nằm ở hai bên đuôi xe, đối xứng với trục bánh sau, và nguyên tắc vàng là siết hai bên đều nhau, quay đế ốc cùng số vòng, để bánh sau luôn thẳng hàng với khung xe. Sau khi siết, chạy thử một quãng ngắn rồi kiểm tra lại, vì xích mới siết thường giãn thêm chút ít sau vài chục mét đầu.
Vệ sinh và bôi nhớt xích theo đúng quy trình
Nhớt xích không bôi càng nhiều càng tốt mà bôi đúng chỗ và đúng lúc. Trước khi bôi, hãy làm sạch xích: dùng khăn sạch hoặc bàn chải nhỏ với dung dịch làm sạch, quét hết lớp bụi đất bám trên từng mắt xích, vì bôi nhớt đè lên lớp bẩn chỉ tạo ra chất mài mòn tây bám thêm. Chờ xích khô rồi mới bôi nhớt: xịt hoặc quét nhớt lên mặt trong của xích, đúng vị trí giữa mắt xích và lá xích đĩa, nơi ma sát thực sự diễn ra, trong lúc bánh sau được quay chậm bằng tay để nhớt phủ đều một vòng. Lượng vừa đủ là lớp nhớt bóng mỏng, không chảy giọt. Thời điểm lý tưởng để bôi là sau khi đi về và để xe nghỉ, vì xích còn ấm làm nhớt thấm sâu vào vòng cao su bên trong mắt xích, tránh bôi ngay trước khi đi mưa. Với xe chạy trong phố hằng ngày, bôi nhớt mỗi tuần một lần là đủ; chuyến đường dài qua nhiều vùng bụi đất thì nên mang theo lọ nhớt nhỏ và chải lại giữa hành trình.
Dấu hiệu dây xích tới hạn thay
Xích có ba dấu hiệu báo tuổi đã lớn. Dấu hiệu thứ nhất là xích bị giãn: khi kéo xích ra khỏi lá đĩa ở phía sau, nếu mặt xích tách khỏi răng đĩa thấy rõ lún vài milimét, nghĩa là bước xích đã dài hơn bước răng và bộ truyền lực đang mài lẫn nhau. Dấu hiệu thứ hai là hiện tượng rít và giật: xe ga lên bị giật cục ở dải tốc độ thấp, hoặc nghe tiếng kim loại khô khan từ vùng xích mỗi lần ga, cho thấy mặt nhông, xích và lá đã mòn không còn ôi khít. Dấu hiệu thứ ba là mắt xích cứng: kéo xích lên xuống bằng tay mà thấy từng mắt xoay khó khăn, hoặc có mắt lỏng lẻo lệch khỏi hàng. Khi bộ truyền đã tới giai đoạn này, bôi nhớt chỉ giảm tiếng rít chứ không cứu được độ giãn, và cách xử lý đúng là thay cả bộ nhông xích lá cùng lúc, vì thay lẻ một chi tiết khiến chi tiết mới mòn nhanh bất thường. Với xe thuê của quán, bộ truyền được thay theo định mức chạy, nên nếu bạn thấy một trong ba dấu hiệu trên trên xe vừa nhận, hãy yêu cầu quán kiểm tra trước khi xuất phát chuyến dài.
Chu kỳ bảo dưỡng và cái giá của việc bỏ bê
Theo nhịp sử dụng phổ thông trong phố, xích nên được vệ sinh và bôi nhớt mỗi tuần nếu chạy hằng ngày, kiểm tra độ căng mỗi tháng một lần, và kiểm tra tổng thể cùng mỗi lần thay nhớt máy. Chi phí một lọ nhớt xích tốt rất nhỏ so với thiệt hại của một bộ nhông xích lá phải thay sớm, và còn nhỏ hơn nữa so với chi phí gọi cứu hộ giữa tỉnh vì xích đứt. Bỏ bê xích còn ăn mòn lẫn vào lá xích và nhông trước, tức cùng một phút lười nhác, bạn trả giá bằng ba chi tiết thay vì một. Với khách thuê đi các cung đường dài, quán luôn kiểm tra và bôi xích trước khi bàn giao, nhưng bụi đường trường vẫn bám nhanh, nên giữa chuyến một lần vệ sinh nhỏ tại trạm sửa xe ven đường chỉ mất mười lăm phút và vài chục nghìn, rất đáng để không phá chuyến vì trục trặc nhỏ. Các hạng mục kiểm tra khác trước khi nhận xe đi xa đã được liệt kê trong bài chuẩn bị khi thuê Honda Wave đi đường dài.
Xích và cách lái: hai thứ ảnh hưởng lẫn nhau
Tuổi thọ xích không chỉ phụ thuộc bảo dưỡng mà còn phụ thuộc cách ga. Thói quen ga nhấp nhô liên tục trong phố khiến xích chịu các cú giật tải lặp lại, mài nhanh mặt nhông; ngược lại, giữ ga đều, sang số đúng lúc và tránh đề từ số cao giúp cả bộ truyền sống lâu. Chở nặng cũng là yếu tố đáng kể: xe chở đôi leo dốc dài với ga ép sẽ làm xích nóng và giãn nhanh hơn hẳn, nên sau những chuyến tải nặng, hãy kiểm tra lại độ căng khi về. Còn một thói quen xấu nữa của người hay đi phố là để xe đứng nơi bẩn dầu mỡ rồi quên vệ sinh, lớp bẩn đó chính là chất mài sau tuần lễ. Nếu bạn muốn hiểu thêm về tổng thể cách giữ chiếc Wave bền, các bài viết trong chuyên mục kiến thức xe máy của quán đã tách từng chi tiết một cho dễ theo dõi, từ bugi, lốp tới phanh.
Mưa và xích: kẻ thù thầm lặng của bộ truyền
Nước mưa và bùn đất là tốc ký của sự mài mòn. Mỗi chuyến đi mưa về, lớp nhớt trên xích bị nước cuốn trôi một phần, trơ ra mặt kim loại, và bùn bám vào sẽ liếc mòn từng bước răng khi bạn tiếp tục ga. Sau mỗi chuyến mưa, nếu có thể, hãy rửa nhẹ xích bằng nước sạch, để khô rồi bôi lại một lớp nhớt mỏng, đây là mười phút đáng giá nhất trong cả quy trình bảo dưỡng. Mùa ẩm ớt ở miền Bắc còn gây hiện tượng rỉ nhẹ trên các mắt xích của xe để lâu không chạy, và cách xử lý đơn giản là chạy xe một quãng dài cho xích hoạt động trở lại rồi vệ sinh bôi nhớt như thường lệ, thay vì để xe nằm im cho rỉ ăn sâu. Khách thuê đi các cung miền núi đá dốc như Hoà Bình, Sơn La nên lưu ý đặc biệt: bụi đá mịn trộn lẫn nhớt tạo thành chất mài cực hiệu quả, nên tần suất vệ sinh xích ở các cung này nên gấp đôi so với đi phố.
Câu hỏi thường gặp
Khách hay hỏi nhớt xích khác nhớt máy có được dùng lẫn không: không nên, vì nhớt máy loãng, không bám được mặt xích khi chạy và còn văng bẩn ra vành và váy, còn nhớt xích đặc dụng có độ bám và độ chịu nhiệt riêng cho vị trí ma sát ngoài trời. Câu hỏi thứ hai là siết xích tự làm được không: hoàn toàn được với hai chiếc cờ lê cơ bản, chỉ cần nhớ siết đều hai bên và kiểm tra lại sau chuyến chạy đầu; nếu không chắc tay, hầu hết tiệm sửa ven đường làm giúp trong vài phút. Câu hỏi thứ ba là bao lâu thì thay bộ nhông xích lá một lần: không có con số cứng, phụ thuộc độ bẩn đường và cách ga, nhưng với Wave chạy phố đều đặn, bộ truyền thường sống được quanh ba chục nghìn cây số nếu được bôi nhớt đều. Câu hỏi cuối là có cách nào biết trước xích sắp đứt không: thường có, vì xích đứt sau giai đoạn giật rít kéo dài, mắt xích lệch và độ giãn rõ, nên đừng bỏ qua tiếng rít kỳ lạ chỉ vì xe vẫn chạy được, và gọi ngay cho quán nếu xe thuê có dấu hiệu bất thường giữa chuyến đi.
Tóm lại
Bảo dưỡng dây xích Honda Wave gọn gàng trong ba việc: giữ độ căng hai đến ba phân, vệ sinh rồi mới bôi nhớt đều đặn, và thay cả bộ khi xích giãn hoặc mắt cứng. Chi phí bảo dưỡng nhỏ xíu so với giá phải trả khi xích hỏng giữa chốn lạ, và cách ga dịu còn giúp cả bộ truyền sống lâu thêm. Trước chuyến đi xa, hãy nhìn qua xích cùng lốp và phanh trong vài phút, hoặc gọi trước cho Mr Tú để quán chuẩn bị chiếc xe đúng chuẩn cho hành trình của bạn, và nếu bạn cần mẫu xe khác cho chuyến dài, mức giá từng dòng nằm trong trang bảng giá thuê xe máy của quán.