Xe thuê không phải xe của mình, nên lốp non hay căng quá đều là chuyện có thể gặp mà người đi đường không lường trước. Lốp non làm xe đuối, ăn xăng, vòng lái nặng và dễ văng trên đường ướt; lốp căng quá thì xóc, trượt và mòn giữa gai nhanh hơn. Kinh nghiệm kiểm tra áp suất lốp xe thuê là một chuỗi việc nhỏ chỉ mất vài phút: xem bằng mắt khi nhận xe, bóp bằng tay cho chắc, và biết những chỗ bơm khí miễn phí ven đường để không bao giờ phải chạy với bộ lốp thiếu khí. Bài viết này xếp các việc ấy theo trình tự của một chuyến thuê xe, trong chuỗi trang kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội của Mr Tú Motorbike Rental.
Câu trả lời nhanh
Khi nhận xe, nhìn cả hai bánh: lốp căng tròn đều, thành lốp không nhăn, mặt lốp không bị xẹp xuống tạo hai vai. Bóp mạnh vào hông lốp bằng gốc bàn tay: lốp đủ khí thì hông cứng, không lún sâu. Lăn xe tới lui vài mét để nghe tiếng rè hay cảm giác nhảy. Nếu nghi non, hỏi chủ xe bơm ngay trước khi đi hoặc tìm trạm bơm khí miễn phí ở các cây xăng lớn ven đường. Trên chuyến dài, liếc lốp mỗi lần dừng nghỉ. Ba mươi giây cho mỗi bánh là đủ để cứu cả buổi đường.
Vì sao áp suất lốp trên xe thuê đáng quan tâm hơn xe nhà
Khác với chiếc xe để ở nhà được chăm đều đặn, xe thuê chạy liên tục nhiều tay, tải nặng đủ kiểu và hiếm khi được chủ xe bơm lại sau mỗi lượt trả. Người thuê trước có thể vừa chở hai người leo dốc cả ngày, để lốp non chạy vài trăm cây rồi trả xe, và người thuê sau nhận lại chiếc xe với bộ lốp chỉ còn bảy tám phần khí. Áp suất sai cũng đổi hẳn tính năng của phanh: lốp non làm vết phanh dài thêm, mặt lốp bẹp xuống khiến mép gai không bám cạnh đường khi vào cua. Vì thế, với xe thuê, kiểm tra lốp không phải việc của thợ sửa mà là việc của người cầm chìa khóa. Ai từng đọc danh sách điểm cần nhìn khi nhận xe máy thuê sẽ thấy lốp đứng đầu các hạng mục, và bài này đi sâu riêng hạng mục ấy.
Chi phí của việc lơ là cũng dễ thấy. Một bộ lốp non khiến xe tốn xăng hơn trông thấy trên quãng dài, khiến người ngồi sau mỏi lưng vì mọi cái hố đều dội thẳng lên, và nhanh đưa bộ lốp về trạng thái phải thay sớm hơn tuổi thọ thật của nó. Trong khi đó, chi phí của việc kiểm tra bằng không: không tiền, không dụng cụ, chỉ vài phút ở đầu chuyến và vài giây ở mỗi lần dừng. Vì lẽ đó mà nhiều người đi xe lâu năm có thói quen bóp hông lốp gần như vô thức mỗi lần đứng cạnh xe, và đó chính là phong cách đáng học khi cầm một chiếc xe lạ.
Kiểm tra bằng mắt khi nhận xe
Đứng soi từng bánh ở nơi đủ sáng. Bốn dấu hiệu cần tìm: thứ nhất, lốp đủ khí căng tròn, mặt tiếp đất chỉ rộng bằng bề ngang gai; nếu mặt lốp xẹp phẳng xuống và tạo thành hai vai nhô ở hai bên, bánh đó đang non rõ rệt. Thứ hai, nhìn nét gai: gai còn sâu và đều là tốt; gai mòn lộ chỗ sáng bóng báo hiệu bộ lốp cũ, dễ trượt khi ướt và vốn đã kém bám dù bơm căng. Thứ ba, xem thành lốp: các nếp nhăn sâu, vết nứt nhỏ như da khô hoặc mảng vá lộ ra đều là lý do nên đề nghị đổi xe khác. Thứ tư, nhìn nan hoa và vành: nan hoa thẳng, không cong, không cậy lệch khỏi vành, vì nan hoa cong nhẹ cũng làm lốp hở hơi chậm. Việc này không đòi hỏi dụng cụ gì, chỉ cần cúi xuống một phút cho hai bánh.
Kiểm tra bằng tay và bằng tai
Mắt có thể lỡ, tay thì thô hơn và đáng tin ở hông lốp. Dùng gốc bàn tay ấn mạnh xuống chỗ hông lốp phía trên, nơi mỏng nhất: lốp đủ khí cho cảm giác căng như ép vào một quả bóng đặc, ấn xuống vài milimet rồi nảy lại; lốp non lún sâu, nhão, và thành lốp dễ bị ép xẹp. Ấn thử vài chỗ quanh chu vi, vì lốp có thể đủ khí ở mặt nhưng hở chậm ở nan hoa. Sau đó lăn xe tới lui chậm rãi trong vài mét: nghe có tiếng rè nhẹ của gai lốp bị xẹp cọ mặt đường, và cảm tay lái có bị nhảy theo nhịp của bánh. Nếu xe được nhận ở cửa hàng, đừng ngại yêu cầu bơm: bơm khí lốp gần như lúc nào cũng miễn phí, và chủ xe ưa người thuê biết chăm xe hơn là người để xe yếu dần rồi đổ lỗi. Cách yêu cầu khéo: nói bạn định đi xa, xin phép bơm hai bánh cho chắc trước khi nhận, một câu vừa lịch sự vừa chứng tỏ bạn thuộc hàng khách cẩn thận.
Nơi bơm và cách bơm đúng trên đường
Khi đang đi, nơi bơm tiện nhất là các cây xăng lớn ven quốc lộ: hầu hết đều có máy bơm khí tự do dùng miễn phí hoặc có người bơm giúp, chỉ cần xin phép. Trạm nhỏ trong ngõ ít khi có máy khí, nên nếu nhận xe trong phố rồi mới phát hiện non, cứ chạy ra trục lớn gần nhất. Khi bơm, hỏi chủ xe hoặc xem tem dán trên thành xe, vì mỗi dòng xe có chuẩn áp suất riêng của hãng, thường ghi rõ ở tem nhỏ bên thành hoặc trong sách hướng dẫn; nếu không rõ, bơm theo cảm giác căng tròn đều hai bánh và để người ngồi sau ngồi lên thử xem lốp không xẹp quá nửa gai. Máy bơm cây xăng đo bằng đơn vị psi hoặc bar, và các mốc hay dùng cho xe máy phổ thông thường nằm quanh vùng hai bar trở lên, nhưng hãy bơm theo con số hãng ghi cho dòng xe mình đang chạy thay vì theo kinh nghiệm chung chung. Một thói quen đáng có trên đường dài: mỗi lần dừng đổ xăng hoặc uống nước, đi vòng qua hai bánh bóp thử, vì lốp hở chậm chỉ phát hiện được bằng vài lần kiểm tra lặp lại, và việc này quan trọng hơn cả với xe thuê mà bạn không biết tiền sử của bộ lốp.
Áp suất và những tình huống hay gặp khi thuê xe
Chở thêm người hoặc đồ nặng: nếu xe sẽ chở hai người leo đèo cả ngày, lốp sau cần căng hơn mức đi một người, theo chuẩn ghi cho mức tải đầy của hãng; ngược lại nếu đi phố một mình, đừng bơm căng quá vì mặt đường gờ góc trong đô thị sẽ dội lên tay lái. Trời mưa: lốp non dễ trượt vãng ở vũng cua, nên nếu dự báo mưa, kiểm tra kỹ hơn thay vì hờ hững. Đường sỏi đá: lốp non dễ bị hốc éo mép vành hoặc gãy nan hoa, còn lốp căng vừa lại chịu va tốt hơn. Trả xe: kiểm tra lại hai bánh trước khi giao, vừa giữ thiện cảm với chủ xe, vừa để tránh việc bộ lốp bị coi là hư hỏng phát sinh trong lượt thuê của mình. Người từng gặp chuyện xe thuê không đề được và các bước tự kiểm tra sẽ đồng ý rằng đa số sự cố nhỏ đều bẻ gãy được từ lúc nhận xe, trong đó lốp là khâu rẻ nhất để xử lý.
Một lưu ý cuối về ranh giới trách nhiệm: bơm hơi là việc ai cũng làm được, nhưng nếu phát hiện lốp bị nứt thành, vá quá nhiều lần hoặc nan hoa cong, đừng tự xử mà hãy gọi ngay cho chủ xe, vì đó là hư hỏng thuộc về tình trạng xe chứ không phải cách dùng của bạn. Chụp vài tấm ảnh lốp khi nhận xe cũng là thói quen tốt, cách đơn giản để mọi thứ rõ ràng cho cả hai bên khi trả xe.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì nên kiểm tra áp suất lốp một lần?
Khi nhận xe và mỗi lần dừng nghỉ trên đường dài. Với chuyến phố ngắn trong ngày, một lần lúc nhận xe là đủ; với chuyến đi xa nhiều ngày, hãy bóp thử hai bánh mỗi sáng trước khi xuất phát.
Lốp non nhẹ có đi tiếp được không?
Được nếu chỉ non chút xíu và đường còn gần, nhưng hãy bơm ngay khi gặp trạm xăng đầu tiên. Đừng cố chạy xa với lốp non rõ, vì lốp non làm vành éo mép, phanh kém và xăng tốn hơn hẳn.
Chủ xe có trách nhiệm bơm lốp trước khi giao không?
Xe giao ra nên ở trạng thái sẵn sàng, và phần lớn chủ xe sẽ bơm giúp nếu bạn đề nghị. Dù vậy, việc tự kiểm tra lại khi nhận vẫn nên giữ, vì sau tất cả người cầm lái trên đường là bạn, và kinh nghiệm kiểm tra áp suất lốp xe thuê trước hết là để bảo vệ chính chuyến đi của mình.
Tóm lại
Kinh nghiệm kiểm tra áp suất lốp xe thuê gói lại trong ba nhịp: nhìn khi nhận xe, bóp thử mỗi lần dừng, và bơm ngay khi thấy thiếu. Lốp căng đều là nền của mọi thứ khác: phanh ăn, vào cua chắc, xe đỡ mệt và ai ngồi sau cũng thoải mái. Các tình huống tương tự khi chạy xe trong đời sống hằng ngày được gom tại trang chủ đề chạy xe trong đời sống, và những hạng mục khác cần tự kiểm tra trước chuyến đi xa xem trong bài phanh xe thuê mềm hơn bình thường kiểm tra thế nào. Mr Tú Motorbike Rental hỗ trợ khách thuê qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày.