Bài này thuộc chùm mũ bảo hiểm và trang bị trong mục An toàn, về việc xử lý dây mũ bảo hiểm bị lỏng và câu hỏi có tự siết được không. Dây là bộ phận giữ mũ cố định trên đầu, nếu lỏng thì mũ sẽ xệ, xoay lệch khi chạy và mất tác dụng che chở lúc ngã. May mắn là phần lớn trường hợp dây lỏng đều xử lý được tại nhà chỉ bằng vài thao tác đơn giản, chỉ số ít trường hợp cần thay dây mới hoặc nhờ tiệm. Bài đi từ cách nhận biết dây đã lỏng tới bao nhiêu mức độ, thao tác siết từng loại dây, và khi nào nên thay hẳn. Nên đọc kèm chọn mũ bảo hiểm đúng cỡ đầu để chắc vấn đề không nằm ở cỡ mũ, mũ bảo hiểm đạt chuẩn ghi tem nào khi cân nhắc mua mũ mới, và lớp lót mũ bảo hiểm có giặt được không để chăm sóc mũ toàn diện hơn.
Câu trả lời nhanh
Có, đa số dây mũ bị lỏng đều tự siết được tại nhà trong vài phút. Mũ hiện hành dùng hai cơ chế chính: cặp núm vặn hoặc khóa trượt ở hai bên tai điều chỉnh độ dài dây, và bản lề chụp cố định dưới cằm. Nếu mũ xệ xuống che mắt hoặc lắc lư khi lắc đầu, việc đầu tiên là vặn hai núm theo chiều siết cho tới khi mũ ôm vừa, dây chặt nhưng vẫn nhét được hai ngón tay giữa dây và cằm. Nếu vặn hết cỡ mà vẫn lỏng, hoặc dây bị sờn, đứt chỉ, lỏng tại điểm gắn thì nên thay dây mới hoặc nhờ tiệm thay đúng loại. Tuyệt đối không dùng dây buộc ngoài hoặc thắt nút tạm bợ, vì sẽ làm mất khả năng giữ mũ khi va chạm.
Nhận biết dây mũ đã lỏng tới mức nào
Dấu hiệu sớm nhất là mũ dịch chuyển khi gật đầu hay lắc nhẹ: mũ đúng cỡ và dây chặt sẽ ôm theo đầu, không trượt lên xuống hay xoay ngang. Dấu hiệu thứ hai là dây chụp cằm tuột ra khi đang chạy dù chưa bấm mở khóa. Dấu hiệu thứ ba là hai núm vặn bị trượt tự tuột sau khi chỉnh, chứng tỏ ren hoặc răng cưa bên trong đã mòn. Mỗi dấu hiệu ứng một mức độ: chỉ dịch nhẹ thì siết lại là xong, còn trượt núm hoặc sờn dây thì đã tới lúc thay.
Một cách thử chuẩn tại nhà: đội mũ, khóa dây, rồi thử lắc đầu mạnh theo hai chiều. Nếu mũ đứng yên trên đầu và cảm giác chặt rõ ở cằm là đạt. Nếu mũ nhấc lên được khi kéo hai bên hông xuống thì dây vẫn còn lỏng. Thử lại sau mỗi lần chỉnh để tránh chỉnh quá chặt làm đau cằm khi đội lâu, ranh giới giữa chặt vừa và chặt quá là hai ngón tay luồn được dưới dây.
Siết dây tại nhà từng bước
Với mũ có hai núm vặn bên hông: đặt mũ lên bàn, xoay hai núm ngược nhau cùng một số vòng để dây hai bên kéo đều, đội thử rồi vặn thêm nếu còn lỏng. Với mũ có khóa trượt: kéo đuôi dây xuyên qua khóa tới khi chặt, chốt lại rồi úp nẹp che miệng khóa cho gọn. Với dây chụp cằm nhiều mũ xe máy phổ thông: chỉnh phần bản lề ngay dưới cằm, các răng cưa của bản lề quyết định độ chặt, bấm sang răng khác cho tới khi đạt mức mong muốn.
Hai lỗi hay gặp khi tự siết: một là chỉnh lệch hai bên khiến mũ bị lệch ngang, gây mỏi cổ sau nửa tiếng đội; hai là chỉnh quá chặt khiến dây vướng cằm, để lại vết hằn. Chỉnh xong nên đội mũ đi thử quanh phố mười lăm phút, nếu không có điểm nào ấn đau là mức chuẩn. Sau lần điều chỉnh đầu tiên, dây thường cần chỉnh lại một lần nữa sau vài ngày dùng vì dây có độ dãn lúc đầu.
Khi nào nên thay dây hoặc nhờ tiệm
Ba trường hợp không nên tự xử lý. Thứ nhất, dây bị sờn đứt chỉ ở đoạn gần điểm gắn hoặc miệng khóa, lúc này lực giữ đã giảm vĩnh viễn, siết thêm cũng không trả lại độ bền. Thứ hai, núm vặn trượt tuột liên tục do răng cưa mòn, thay núm phải mở vỏ mũ ở một số dòng. Thứ ba, mũ đã từng gặp va chạm mạnh, vỏ và lớp hấp thụ xung bên trong có thể đã hỏng kèm, lúc đó thay dây đơn lẻ không còn ý nghĩa, nên thay cả mũ.
Khi thay dây, chọn đúng loại dây mà nhà sản xuất khuyến nghị cho dòng mũ, vì dây khác độ bền và độ dãn khác nhau làm lệch thiết kế giữ đầu. Nếu không tự tin tháo lắp, các tiệm sửa xe máy và tiệm bán mũ bảo hiểm thường thao tác trong vài phút với giá rất nhỏ, đổi lại được độ chắc chắn đúng chuẩn. Nhớ mang mũ đi trực tiếp để tiệm thử độ chặt ngay sau khi thay.
Thói quen giữ dây mũ bền lâu
Dây mũ chóng hỏng phần lớn do cách dùng. Thói quen tốt gồm: đội và tháo mũ bằng tay hai bên, không kéo dây giật mạnh để cởi nhanh; không treo mũ bằng dây qua gương xe vì trọng lượng mũ kéo dây liên tục; giữ mũ chỗ thoáng sau mưa cho dây khô tự nhiên, không hơ lửa hay phơi nơi nắng gắt làm chai lớp vải. Vệ sinh dây bằng khăn ấm pha xà phòng loãng mỗi vài tuần vừa sạch vừa không làm hỏng chỉ.
Kiểm tra dây định kỳ nên gắn với một mốc dễ nhớ, ví dụ đầu tháng. Kiểm tra đủ ba điểm: độ chặt của dây chụp, độ trượt của núm vặn, và tình trạng chỉ may ở hai đầu dây. Toàn bộ mất chưa tới hai phút nhưng giúp phát hiện sớm hầu hết vấn đề trước khi dây hỏng giữa đường. Mũ được siết dây đúng lúc sẽ đội chặt, êm và che chở tốt trong suốt vòng đời của nó.
Dây mũ và tiêu chuẩn an toàn khi mua mũ mới
Người mua mũ mới thường chỉ nhìn vỏ và tem, nhưng dây giữ lại là chi tiết nên kiểm tra ngay tại quầy: kéo nhẹ hai đầu dây để thử độ bền đường may, bấm chụp cằm vài lần để xem răng có chắc không, và đội thử để cảm nhận độ ôm sau khi chỉnh. Một chiếc mũ đạt chuẩn mà dây lỏng thì hiệu quả che chở chỉ còn một phần, vì lúc va chạm mũ sẽ lệch khỏi vị trí cần bảo vệ. Vì thế, coi dây là một phần của tiêu chuẩn an toàn chứ không chỉ là phụ kiện đi kèm.
Quy định giao thông yêu cầu người ngồi trên xe máy đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, và điều kiện đạt chuẩn có tính đến khả năng giữ mũ trên đầu. Dây càng gần tình trạng hỏng thì ranh giới đạt và không đạt càng mỏng. Thói quen tốt là mỗi khi vệ sinh mũ hàng tuần cũng kiểm nhanh dây, và đặt lịch thay mũ mới sau một vài năm dùng hoặc ngay khi có dấu hiệu hỏng đã nêu ở trên.
Câu hỏi thường gặp
Siết dây quá chặt có hại không?
Có, dây chặt quá làm đau cằm và hằn vết, mức chuẩn là luồn vừa hai ngón tay giữa dây và cằm.
Dây tuột liên tục phải làm sao?
Đó là dấu hiệu răng cưa hoặc ren núm vặn đã mòn, nên thay núm hoặc dây mới thay vì siết lại.
Tự mua dây thay được không?
Được, miễn chọn đúng loại dây nhà sản xuất khuyến nghị cho dòng mũ và gắn theo hướng dẫn kèm theo.
Mũ từng rơi mạnh có cần kiểm tra dây không?
Cần, va chạm mạnh có thể hỏng cả vỏ lẫn lớp trong, nếu nghi ngờ thì thay cả mũ mới đạt chuẩn.
Dây bị mùi mồ hôi thì xử lý thế nào?
Chùi khăn ấm pha xà phòng loãng rồi để nơi thoáng khô tự nhiên, không hơ lửa hay phơi nắng gắt.
Thử độ chặt dây như thế nào là đúng?
Khóa dây rồi lắc đầu mạnh theo hai chiều, mũ không trượt lên xuống hay xoay ngang là đạt.
Cho thuê mũ đi kèm có sạch không?
Cho thuê xe máy thường có mũ đi kèm, nên xin thử và chỉnh dây ngay tại quán trước khi nhận xe.
Nguồn tham khảo
Quy định pháp luật giao thông đường bộ có ảnh hưởng trực tiếp tới việc vận hành xe máy trên các tuyến đường:
Tóm lại
Dây mũ bảo hiểm lỏng phần lớn tự siết được tại nhà qua các núm vặn, khóa trượt hoặc bản lề chụp cằm, chỉ cần chỉnh đều hai bên và thử bằng động tác lắc đầu. Dây sờn, núm trượt tuột hoặc mũ từng va chạm mạnh thì nên thay dây hoặc thay mũ mới thay vì siết tạm. Nếu bạn cần mũ bảo hiểm đi kèm khi thuê xe máy, xem bảng giá thuê xe máy để chọn gói phù hợp, hoặc liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo, giờ làm việc từ 08:00 đến 17:00 hàng ngày, để được tư vấn nhanh.