Bài này thuộc chùm mũ bảo hiểm và trang bị trong mục An toàn, về việc có nên thay mũ bảo hiểm sau một lần va chạm nhẹ và kinh nghiệm chọn mũ mới nếu phải thay. Mũ bảo hiểm là thiết bị hấp thụ xung một lần dùng: lớp xốp bên trong sinh ra để nén và gãy khi hứng lực, bảo vệ não khỏi chấn động. Vấn đề là sau va chạm nhẹ, vỏ ngoài nhìn vẫn nguyên, và nhiều người tiếp tục dùng một chiếc mũ đã âm thầm mất phần lớn khả năng che chở. Bài đi qua từng bước kiểm tra mũ sau cú ngã nhỏ, các dấu hiệu kết luận phải thay, và tiêu chí chọn mũ mới thay sao cho đáng tiền. Nên đọc kèm chọn mũ bảo hiểm đúng cỡ đầu khi mua mũ mới, mũ bảo hiểm đạt chuẩn ghi tem nào để nhận hàng chuẩn, và dây mũ bảo hiểm lỏng tự siết được không để xử lý dây sau va chạm.
Câu trả lời nhanh
Sau va chạm nhẹ, không cần thay vội nếu mũ chỉ rơi từ tay hoặc chạm nhẹ không hứng lực, nhưng bắt buộc kiểm tra kỹ trước khi đội tiếp. Kiểm tra ba phần: vỏ ngoài xem có nứt sứt, lớp xốp trong xem có dấu nén, thỉnh thoảng có điểm lõm, và các điểm gắn dây xem có xê dịch. Nếu mũ đã hứng lực trong cú ngã, dù vỏ không sứt mẻ, lớp xốp bên trong thường đã nén một phần, lúc đó thay mũ là phương án duy nhất đúng. Một chiếc mũ đạt chuẩn có giá chỉ bằng vài phần trăm chi phí điều trị chấn thương, nên khi phân vân thì thay.
Vì sao va chạm nhẹ vẫn có thể hỏng mũ
Cấu tạo mũ gồm lớp vỏ cứng và lớp xốp hấp thụ xung bên trong. Lớp xốp sinh ra để biến năng lượng va đập thành sự nén của chính nó: cú va càng mạnh, vùng xốp nén càng sâu. Đặc điểm của vật liệu xốp là gần như không trả lại trạng thái cũ sau khi nén, nghĩa là vùng đã hứng lực sẽ không hấp thụ thêm lần thứ hai. Va chạm nhẹ với người không đau, nhưng với mũ là một lần làm việc thật, và mắt thường nhìn từ ngoài không thấy gì vì toàn bộ sự việc nằm bên trong.
Có một cách hình dung dễ: mũ giống cỗ phao cứu sinh một lần bơm, đã xẹp một góc thì bơm lại cũng không còn độ căng như mới. Vì thế, các nhà sản xuất uy tín đều khuyến cáo thay mũ sau bất kỳ cú hứng lực nào của đầu, kể cả khi vỏ chỉ trầy xước. Với mũ giá rẻ không rõ nguồn gốc, quy tắc còn nghiêm hơn nữa, vì chất xốp của chúng vốn đã mỏng và dễ chai từ đầu.
Kiểm tra mũ sau va chạm nhẹ từng bước
Bước một, nhìn vỏ dưới ánh sáng nghiêng: tìm các vết nứt tóc, điểm sứt sơn sâu hoặc chỗ vỏ phồng. Bước hai, tháo lớp lót trong nếu tháo được, nhìn lớp xốp: tìm vùng có màu khác, điểm lõm nhẹ hoặc vết nén không đều, đặc biệt ở vùng trán và hông phải với cú ngã nghiêng. Bước ba, bóp nhẹ vùng xốp bằng ngón tay: vùng đã nén thường cứng hơn hoặc giòn hơn vùng còn nguyên. Bước bốn, kiểm tra dây và bản lề sau cú giật của tai nạn, theo hướng dẫn trong bài về siết dây.
Hai kết quả ra sau kiểm tra. Kết quả một: mũ chỉ xước vỏ, xốp nguyên, dây chắc, đội tiếp được nhưng nên ghi nhớ ngày va chạm để để ý thêm một thời gian. Kết quả hai: xốp có dấu nén hoặc vỏ có vết nứt dù nhỏ, thay mũ ngay, không do dự vì phần không nhìn thấy của mũ đã không còn làm việc đúng nghĩa.
Nên thay mũ mới như thế nào
Chọn mũ thay theo ba lớp tiêu chí. Lớp cứng nhất: tem đạt chuẩn của cơ quan chức năng, đây là điều kiện bắt buộc. Lớp vừa: cỡ đầu khít nhưng êm, dây chỉnh được hai bên, kính hoặc mũ có kính che nếu hay chạy bụi. Lớp mềm: kiểu dáng, màu, mức giá. Đảo thứ tự này là cách mua mũ sai phổ biến nhất: đẹp trước, chuẩn sau, và cuối cùng đội lên đầu một chiếc mũ không qua được bất kỳ cuộc kiểm tra nào.
Ngân sách cho mũ thay không cần lớn, quan trọng là mua ở nơi cho thử đội và kiểm tra tem cẩn thận. Mũ mới về nên ghi ngày mua bằng bút nhỏ ở mép trong, vì mũ có tuổi thọ khuyến nghị vài năm dùng thường, và việc nhớ ngày mua giúp định kỳ thay đúng hạn, không chờ tới lúc dây mòn mới tính.
Thói quen dùng mũ bền và luôn sẵn sàng
Chăm mũ đúng cách cũng kéo dài tuổi thọ lớp xốp: không treo mũ bằng dây qua gương, không để mũ trong cốp chèn ép dưới đồ nặng, vệ sinh lớp lót định kỳ để tránh mồ hôi ngấm làm xốp chai. Không đội mũ đi mưa to xong cất ẩm lâu ngày, mà phơi nơi thoáng cho khô tự nhiên. Những thói quen nhỏ giữ cho lớp hấp thụ xung còn nguyên trạng tới đúng lúc cần làm việc.
Cuối cùng, coi mũ như món tiêu hao an toàn có tuổi, giống xăm nhớt hay má phanh. Ghi lại ngày mua, để ý các dấu hiệu già theo thời gian như dây mòn, lót xẹp, vỏ chai màu, và thay đúng hạn hoặc ngay khi có dấu hiệu. Đầu chỉ có một, còn mũ thì luôn mua được, đó là phép so sánh quyết định mọi câu hỏi về việc có đáng thay hay không.
Mũ dự phòng cho người ngồi sau xe
Nhiều người chỉ quan tâm mũ của mình mà quên mất mũ cho người ngồi sau, dù đây cũng là người đối mặt với rủi ro tương tự khi có va chạm. Nếu mũ của người ngồi sau từng rơi từ giá xe xuống đất hoặc văng khỏi yên trong cú ngã nhẹ, bạn nên áp dụng cùng tiêu chí kiểm tra như với mũ của mình. Mũ dự phòng để trong cốp lâu ngày cũng cần được lấy ra kiểm tra: lót bên trong có thể bị xẹp, dây bị cuốn rối, lớp hấp thụ xóc có thể bị nén sau thời gian đè nặng bởi đồ đạc. Một chiếc mũ dự phòng gọn nhẹ, đúng cỡ là khoản đầu tư nhỏ nhưng rất đáng.
Khi mua mũ mới cho người ngồi sau, bạn nên chọn đúng kích cỡ với người hay đi kèm, không mua theo kiểu mũ lớn hơn cho thoáng. Mũ quá rộng sẽ dịch chuyển khi có gió lớn hoặc khi xe chạy nhanh trên quốc lộ, còn mũ quá chật gây đau sau chỉ mười lăm phút. Hãy thử đội, siết dây cẩn thận rồi lắc nhẹ đầu để kiểm tra độ ôm. Cuối cùng, bạn nên đánh dấu riêng hai mũ để tránh nhầm giữa mũ đã từng va chạm với mũ còn tốt trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Mũ rơi từ tay xuống đất có cần thay không?
Không cần thay vì chưa hứng lực lên đầu, nhưng nên kiểm tra vỏ và lớp xốp một vòng cho chắc chắn.
Va chạm nhẹ nhưng vỏ không xước có sao không?
Vẫn nên kiểm tra lớp xốp trong, vùng nén có thể nằm hoàn toàn bên trong khi vỏ ngoài không dấu vết.
Cách nào biết lớp xốp đã nén?
Tháo lót nhìn vùng có điểm lõm hoặc bóp thử, vùng nén thường cứng hoặc giòn hơn vùng còn nguyên.
Mũ bị ngã rồi đội tiếp có nguy hiểm không?
Có, nếu cú ngã hứng lực lên mũ, lớp hấp thụ đã dùng một lần và không còn bảo vệ ở mức thiết kế.
Nên chi bao nhiêu cho mũ thay?
Đủ mua mũ có tem chuẩn, cỡ khít và dây chắc, phần thêm theo túi tiền chứ không phải theo mặt ngoài.
Mũ mới mua có cần thời gian thích ứng?
Chỉ cần chỉnh dây và lót cho khít ngay hôm đầu, sau vài lần đội là mũ ôm đầu như đo riêng.
Cho thuê kèm mũ thì chất lượng thế nào?
Nên xin kiểm tra tem và thử đội, mũ đi kèm xe thuê phải đạt chuẩn như mũ tự mua, có quyền đề nghị đổi.
Nguồn tham khảo
Quy định pháp luật giao thông đường bộ có ảnh hưởng trực tiếp tới việc vận hành xe máy trên các tuyến đường:
Tóm lại
Sau va chạm nhẹ, kiểm tra vỏ, lớp xốp và dây trước khi quyết định: mũ chỉ hứng va nhỏ và còn nguyên lớp xốp thì đội tiếp được, còn lớp xốp đã nén thì thay không do dự. Mũ mới mua theo đúng thứ tự tem chuẩn, cỡ khít, dây chắc, rồi mới tới kiểu dáng. Nếu bạn cần mũ bảo hiểm đạt chuẩn đi kèm khi thuê xe, xem bảng giá thuê xe máy để chọn gói phù hợp, hoặc liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo, giờ làm việc từ 08:00 đến 17:00 hàng ngày, để được tư vấn nhanh.