Xe máy điện ngày càng phổ biến ở Hà Nội, từ các dòng scooter điện mượt mà chạy quanh phố cổ cho tới những chiếc xe đạp điện của học sinh, sinh viên. Nhưng xoay quanh việc chở người trên xe máy điện vẫn có nhiều hiểu nhầm: có người cho rằng xe điện không phải xe máy nên chở thêm người cũng chẳng sao, có người lại áp nhầm mức phạt của ô tô cho xe hai bánh. Thực tế, quy định chở người trên xe máy điện phụ thuộc hoàn toàn vào việc chiếc xe của bạn được pháp luật xếp vào nhóm phương tiện nào. Bài viết này giúp bạn phân nhóm đúng xe, nắm số người được phép chở, biết mức phạt khi vi phạm và chuẩn bị an toàn khi chở người thân đi cùng.
Bước một: xác định xe máy điện của bạn thuộc nhóm nào
Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, ranh giới phân nhóm nằm ở công suất và tốc độ thiết kế. Nhóm thứ nhất gồm các dòng xe máy điện có động cơ điện lớn hơn 4 kW hoặc vận tốc thiết kế trên 50 km/h. Nhóm này được quản lý như mô tô, xe gắn máy: người điều khiển phải có giấy phép lái xe phù hợp, xe phải đăng ký biển kiểm soát, và mọi quy định về người được chở, mũ bảo hiểm, đèn tín hiệu đều áp dụng như xe máy xăng.
Nhóm thứ hai gồm xe đạp điện và xe máy điện có công suất từ 4 kW trở xuống và vận tốc thiết kế không quá 50 km/h. Nhóm này không bắt buộc giấy phép lái xe nhưng người điều khiển phải đủ tuổi theo quy định, và xe khi tham gia giao thông vẫn phải tuân theo luật đường bộ như bất kỳ phương tiện nào khác, kể cả quy định về số người được chở theo nhóm của nó. Hai chiếc xe máy điện nhìn bề ngoài gần giống nhau có thể thuộc hai nhóm khác nhau, và đó chính là lý do đầu tiên khiến nhiều người bị xử phạt oan vì tưởng mình được phép.
Số người được phép chở trên xe máy điện
Với nhóm xe máy điện trên 4 kW, tức nhóm quản lý như mô tô, xe gắn máy, quy định rất cụ thể: xe chỉ được chở tối đa hai người, tính cả người lái, trừ một số trường hợp đặc biệt như chở người bệnh đi cấp cứu thì theo quy định hiện hành được nới rộng. Điều đó nghĩa là chiếc xe hai chỗ của bạn không bao giờ hợp pháp nếu chở ba người lớn, kể cả chỉ chạy một đoạn ngắn trong ngõ.
Với nhóm xe công suất nhỏ, việc chở người cũng bị giới hạn theo quy định dành cho xe đạp, xe đạp máy, vốn chỉ cho phép chở tối đa hai người trong những trường hợp luật nêu rõ. Trẻ em dưới 14 tuổi là đối tượng được tính riêng ở một số trường hợp, nhưng vẫn phải có điều kiện bảo đảm an toàn: ghế ngồi vững, chân không lọt vào nan bánh xe, và tuyệt đối phải đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn.
Bạn nên thường xuyên cập nhật các quy định nhóm này, vì chúng hay đi cùng những chủ đề khác như lỗi phạt nguội hay mức xử phạt mới, tất cả đã được gộp trong chủ đề quy định luật giao thông và mức xử phạt hiện hành trên trang.
Mức phạt khi chở quá số người
Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy, bao gồm cả xe máy điện thuộc nhóm trên 4 kW, chở quá số người quy định bị phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng. So với quy định của Nghị định 100/2019 trước đây, mức phạt đã được nâng lên rõ rệt, phản ánh chính sách siết chặt các lỗi phổ biến hàng đầu của xe hai bánh.
Với nhóm xe đạp điện, xe máy điện công suất nhỏ, hành vi chở quá số người bị xử ở mức thấp hơn theo khung phạt dành cho xe đạp, xe đạp máy, nhưng vẫn là vi phạm có thể bị lập biên bản ngay tại chỗ. Điểm cần nhấn mạnh: lỗi chở quá người không cần chờ tai nạn mới bị xử. Cảnh sát giao thông hoàn toàn có thể dừng xe khi thấy ba người trên một chiếc xe, và camera phạt nguội ở Hà Nội cũng ngày càng ghi nhận được lỗi này.
Vì sao quy định chở người lại chặt như vậy
Mỗi chiếc xe hai bánh được thiết kế với một phân bổ trọng tải nhất định: hệ thống treo, lốp, chiều dài yên và cả điểm cân bằng. Chở thêm một người, xe không chỉ chậm hơn mà còn thay đổi cử xử đột ngột: phanh dài hơn, cua khó hơn, dễ lật bánh khi vào cua gắt hoặc phanh gấp trên đường ướt. Người ngồi thứ ba, thường thiếu chỗ bám, càng làm mọi vấn đề nhân lên.
Đáng nói là các chuyến chở quá người thường rơi vào đúng những tình huống rủi ro cao nhất: cả nhà ba người ra sân bay, nhóm bạn chở nhau đi chơi đêm, người lớn chở hai đứa nhỏ đi học. Một cú phanh gấp để tránh xe đạp băng ngang, và người ngồi cuối không có điểm tựa sẽ là người bay ra khỏi xe trước. Các khuyến cáo an toàn trong chuyên mục an toàn khi đi xe máy luôn đặt lỗi chở quá người vào nhóm nguyên nhân tai nạn dễ phòng tránh nhất, chỉ sau đội mũ bảo hiểm sai cách.
Giấy phép lái xe và mũ bảo hiểm đi kèm
Chuyện chở người không tách rời hai điều kiện tuân thủ khác. Thứ nhất là giấy phép lái xe: xe máy điện trên 50cc tương đương, tức nhóm trên 4 kW hoặc trên 50 km/h, yêu cầu giấy phép lái xe hạng A1 trở lên theo quy định hiện hành, còn nhóm nhỏ hơn thì không bắt buộc nhưng người điều khiển vẫn phải đủ tuổi. Nếu bạn định thuê xe máy điện để đi chơi xa, hãy mang theo giấy tờ tùy thân và giấy phép lái xe; bên cho thuê có thể yêu cầu kiểm tra trước khi giao xe theo thỏa thuận.
Thứ hai là mũ bảo hiểm: mọi người ngồi trên xe hai bánh, kể cả trẻ em, đều phải đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn kỹ thuật, quai cài chắc. Đội mũ sai cỡ với trẻ nhỏ gần như không khác gì không đội, vì va chạm nhẹ cũng đủ làm mũ văng khỏi đầu. Trước mỗi chuyến chở người thân, hãy để cả hai người đều đi đội mũ, không lấy lý do đường ngắn, trời nóng hay chở khẩn cấp.
Chở trẻ em trên xe máy điện cần chú ý gì
Trẻ em dưới 14 tuổi được phép chở theo các trường hợp luật nêu rõ, nhưng đi kèm điều kiện khắt khe hơn người lớn. Trẻ phải ngồi phía sau, hai tay bám chặt vào người lái hoặc tay nắm sau, không được ngồi trước người lái trên xe ga vì cách ngồi này che tầm nhìn và dễ tuột khỏi xe. Khi buộc phải chở trẻ, hãy đi chậm hơn tốc độ thường lệ, tránh đột ngột tăng ga hoặc phanh, chọn đường ít xe nếu có thể, và tuyệt đối không treo túi, vật cồng kềnh vào tay trẻ.
Với xe máy điện nhóm nhỏ mà học sinh hay dùng, phụ huynh cũng nên dạy con nguyên tắc cơ bản: giữ phải trước, không chở bạn cùng khối khi chưa thuộc quy định, vì lỗi này người bị lập biên bản chính là người điều khiển xe. Thói quen giao thông an toàn hình thành từ nhỏ sẽ theo các em suốt quãng đường đời sau này.
Người thuê xe máy điện ở Hà Nội cần biết
Khi thuê xe máy điện để đi lại hoặc đi chơi xa, hãy xác nhận trước với bên cho thuê dòng xe bạn nhận thuộc nhóm nào: nhóm trên 4 kW cần giấy phép lái xe, nhóm nhỏ hơn thì không, nhưng quy định chở người áp dụng cho cả hai. Trước khi nhận xe, kiểm tra gương, phanh, đèn và còi, vì những thứ này quyết định bạn xử lý được tình huống hay không khi có thêm một người ngồi sau làm thay đổi trọng tải. Bạn có thể tham khảo thêm các kinh nghiệm kiểm tra xe trước khi nhận trong kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội.
Chi phí thuê giữa dòng xe điện và xe xăng cũng đáng để so sánh nếu bạn định thuê theo ngày hoặc theo tuần, và mức giá dao động theo loại xe cũng như tình trạng xe. Hãy xem bảng giá thuê xe máy ở Hà Nội, rồi liên hệ trực tiếp để xác nhận giá hiện hành và loại xe còn trống trước chuyến đi.
Tóm lại
Quy định chở người trên xe máy điện không hề phức tạp nếu bạn nắm được nguyên tắc gốc: phân nhóm xe theo công suất, rồi áp bộ luật của nhóm đó. Xe trên 4 kW chở tối đa hai người, vi phạm bị phạt 400.000 đến 600.000 đồng theo Nghị định 168/2024; xe công suất nhỏ cũng bị giới hạn tương tự với khung phạt nhẹ hơn. Trên hết mọi khoản mục, hãy nhớ rằng yên xe chỉ đủ cho hai người, và khoảng trống thứ ba trên yên luôn là chỗ của rủi ro. Chở nhau phải về tới nhà, đó mới là mục tiêu của mỗi chuyến đi.