Giữa dòng xe đông đúc ở Hà Nội, không hiếm trường hợp người lái xe máy rời cả hai bàn tay khỏi tay lái để căng giãn, vươn vai, chỉnh lại túi áo hay giơ tay chụp một tấm ảnh. Nhiều người coi đó là chuyện nhỏ, nhưng trong mắt pháp luật đây là hành vi bị nghiêm cấm, không phải thói quen vô thưởng vô phạt. Lỗi buông hai tay khỏi tay lái xe máy được quy định trong Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 và bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, kèm hình thức xử phạt bổ sung mà ít ai ngờ tới là tịch thu phương tiện. Bài viết này đi từng bước: hành vi nào bị coi là buông tay, bị phạt ra sao, vì sao nghiêm trọng đến vậy, và người đi xe thuê cần lưu ý điều gì.
Hành vi buông hai tay được hiểu như thế nào
Định nghĩa rất rõ ràng: trong lúc xe đang lăn bánh, người điều khiển không còn giữ bất kỳ tay nào trên tay lái. Bạn thả lỏng cả hai tay để xe tự cân bằng, dù chỉ trong hai ba giây, đã rơi vào khái niệm này. Thực tế nhiều người làm động tác đó gần như vô thức. Sau một quãng đường dài mỏi vai, họ duỗi hai tay ra phía sau hoặc giơ cao lên trời cho đỡ mỏi, để xe tiếp tục trôi theo đà. Có người buông tay để chỉnh ba lô đeo sau lưng, buông tay để kéo khóa áo gió, buông tay khi cầm điện thoại đưa lên tai. Tất cả những tình huống đó đều thuộc nhóm hành vi bị cấm, không phân biệt bạn lái xe số hay xe ga, xe xăng hay xe máy điện.
Cần phân biệt với trường hợp một tay rời khỏi tay lái trong chốc lát, ví dụ một tay bấm còi hoặc gạt xi nhan. Nghị định liệt kê cụ thể các hành vi: buông cả hai tay khi đang điều khiển xe, dùng chân điều khiển xe, ngồi về một bên điều khiển xe, nằm trên yên xe điều khiển xe, thay người điều khiển khi xe đang chạy, quay người về phía sau để điều khiển xe hoặc bịt mắt điều khiển xe. Đây là danh sách khép kín của nhóm hành vi khiến người lái mất kiểm soát phương tiện một cách chủ động, nguy hiểm cấp bách cho cả người trên xe lẫn người xung quanh.
Mức xử phạt hiện hành theo Nghị định 168/2024
Từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, Nghị định 168/2024/NĐ-CP có hiệu lực và thay thế các quy định xử phạt trước đó với mức tăng đáng kể cho nhóm hành vi này. Người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy có hành vi buông cả hai tay khi đang điều khiển xe bị phạt tiền từ 600.000 đồng đến 800.000 đồng. Với người đi xe đạp, xe đạp máy, xe máy điện thuộc nhóm công suất nhỏ, mức phạt thấp hơn nhưng hành vi vẫn bị cấm hoàn toàn, vì bản chất mất an toàn là như nhau.
Điểm mà nhiều người bất ngờ nhất không nằm ở khoản tiền, mà ở hình thức xử phạt bổ sung: tịch thu phương tiện. Theo công bố của Bộ Công an về Nghị định 168/2024, người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy thực hiện hành vi buông cả hai tay khi đang điều khiển xe, dùng chân điều khiển xe, ngồi về một bên, nằm trên yên, thay người lái giữa lúc xe đang chạy, quay người về phía sau hoặc bịt mắt điều khiển xe sẽ bị tịch thu phương tiện. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị trừ điểm giấy phép lái xe theo quy định hiện hành. Với một chiếc xe máy thuê, khoản tiền phạt chưa đáng kể bằng việc phương tiện bị tịch thu rồi phải xử lý với bên cho thuê theo hợp đồng.
Nhóm lỗi này nằm trong chuỗi quy định mà bất kỳ người lái xe nào cũng nên nắm, tương tự các lỗi phạt nguội xe máy hay gặp vốn ngày càng bị phát hiện nhờ hệ thống camera. Bạn có thể tham khảo thêm trong chủ đề quy định luật giao thông và mức xử phạt hiện hành để có bức tranh đầy đủ trước khi lên đường.
Vì sao một động tác nhỏ lại bị coi là nguy hiểm
Xe máy là phương tiện hai bánh, giữ thăng bằng chủ yếu nhờ lực lái truyền từ hai bàn tay qua tay lái, kết hợp với sự chuyển trọng tâm khéo léo của người cầm lái. Khi cả hai tay rời khỏi tay lái, bạn mất ngay khả năng xử lý ba việc quan trọng nhất: lái, phanh và ga. Xe chỉ trôi theo quán tính, và chỉ cần một ổ gà, một vệt cát lỏng, một ô tô cắt đầu hay một con chó chạy ngang, chiếc xe không thể né tránh theo ý muốn nữa.
Hãy thử làm phép tính đơn giản. Ở tốc độ 40 đến 50 km/h, xe máy đi được hơn 10 mét trong một giây. Nói cách khác, khoảng cách an toàn để phanh gấp đã trôi qua chỉ trong tích tắc trước khi bạn kịp đưa tay về vị trí. Trong giao thông hỗn loạn như ở các thành phố lớn của Việt Nam, tình huống bất ngờ xuất hiện gần như liên tục: người đi bộ băng đường, xe đạp cắt ngang, xe tải mở cửa. Người giữ hai tay trên tay lái luôn có một cơ hội xử lý; người buông tay thì không.
Cũng vì lý do đó mà cơ quan chức năng xếp lỗi này ngang hàng với các hành vi nguy hiểm cố ý khác, chứ không coi là lỗi hình thức. Nếu bạn muốn hệ thống lại toàn bộ thói quen an toàn trước mỗi chuyến đi, chuyên mục an toàn khi đi xe máy có nhiều bài viết thực dụng về nhận biết tình huống và giữ khoảng cách an toàn trong đô thị.
Những tình huống hay bị vướng lỗi nhất
Qua thực tế xử phạt trên các tuyến đường của Hà Nội, ba tình huống xuất hiện nhiều nhất. Thứ nhất là người lái xe ga buông hai tay để lau mồ hôi, chỉnh kính, kéo khóa áo gió giữa tiết trời lạnh. Thứ hai là nhóm bạn trẻ đi chuyến xa, mỏi lưng nên vươn vai duỗi hai tay song song phía trước hoặc phía sau khi xe vẫn đang chạy, đôi khi còn quay đầu ra chụp ảnh kỷ niệm. Thứ ba là người điều khiển vừa buông tay vừa cầm điện thoại nghe gọi. Cả ba đều bị xác định là buông cả hai tay và chịu mức phạt như nhau, bất kể mục đích có lành mạnh tới đâu.
Một câu hỏi thường gặp: người ngồi sau vươn vai, đứng dậy trên bàn đạp có bị xử lý không? Hành vi của người được chở cũng bị cấm nếu gây mất an toàn, nhưng lỗi buông hai tay khỏi tay lái chỉ áp dụng cho người điều khiển. Dù vậy, người ngồi sau đứng lên làm xe rất khó giữ thăng bằng, và từ đó có thể kéo theo lỗi khác cho cả người lái. Cách an toàn nhất: khi thấy người ngồi sau mỏi, hãy cho xe dừng hẳn vào lề an toàn, rồi mới duỗi vai, chỉnh trang phục.
Nếu đi xe máy thuê thì trách nhiệm thuộc về ai
Người vi phạm luôn là người điều khiển tại thời điểm vi phạm, không phân biệt xe là của mình hay xe thuê. Khi bạn nhận xe từ một dịch vụ cho thuê xe máy ở Hà Nội, hợp đồng thuê xe vẫn hiệu lực, và nếu xe bị tịch thu vì lỗi của bạn, bạn là người gánh hậu quả theo thỏa thuận đã ký, thường bao gồm cả giá trị phương tiện. Khoản tiền phạt 600.000 đến 800.000 đồng thì nộp trực tiếp cho cơ quan chức năng xử phạt. Vì vậy, trước khi nhận xe, bạn nên tự nhắc lại các nguyên tắc cơ bản: đội mũ bảo hiểm đúng chuẩn, không dùng điện thoại khi chạy xe, và luôn giữ cả hai tay trên tay lái.
Trước chuyến đi, bạn cũng nên đọc nhanh kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội để biết cần kiểm tra những gì trên xe, từ phanh, gương, đèn cho đến lốp, vì một chiếc xe có phanh ăn ngay từ đầu sẽ giúp bạn ít rơi vào tình huống buộc phải buông tay xử lý. Nếu cần so sánh chi phí thuê giữa các dòng xe phổ biến, hãy xem bảng giá thuê xe máy ở Hà Nội và liên hệ trực tiếp để xác nhận giá hiện tại.
Cách phòng tránh lỗi buông hai tay
Phòng tránh rất dễ vì lỗi này hoàn toàn thuộc về ý thức. Trước tiên, chỉnh tư thế ngồi ngay từ đầu chuyến: lưng thẳng, hai khuỷu tay hơi co, không duỗi thẳng cứng khiến vai nhanh mỏi. Nếu đi xa trên một cung đường dài, hãy chủ động dừng nghỉ mỗi 60 đến 90 phút, xuống xe vươn vai đi lại thay vì vươn ngay trên yên xe. Cảm giác mỏi vai đến từ tư thế, và cách duy nhất chữa được nó là nghỉ đúng cách.
Thứ hai, chuẩn bị mọi thứ trước khi đề xe: khóa áo kéo kín, kính mát mang sẵn trên mặt, túi đồ buộc chặt, điện thoại gắn vào giá hoặc bỏ túi kín. Mọi nhu cầu phát sinh giữa đường, từ ăn uống, nghe điện thoại đến chụp ảnh, đều nên xử lý sau khi đã cho xe dừng hẳn. Không có bức ảnh nào đáng giá bằng 800.000 đồng tiền phạt cộng rủi ro mất xe và mất an toàn tính mạng.
Thứ ba, hãy nhớ rằng các trạm kiểm soát và đặc biệt là hệ thống camera giám sát hiện diện dày đặc trên nhiều tuyến đường ở Hà Nội và các tỉnh. Lỗi chủ quan tưởng không ai thấy thì nay rất dễ bị ghi hình và xử phạt nguội. Thư từ xử phạt gửi về tận nhà thì đã muộn. Luôn giữ hai tay trên tay lái là thói quen rẻ nhất mà một người đi xe máy có thể xây dựng: không mất một đồng nào, nhưng giữ được mạng sống của chính mình và những người xung quanh.
Tóm lại
Buông hai tay khỏi tay lái chỉ mất vài giây, nhưng hậu quả có thể kéo dài nhiều tháng: tiền phạt, phương tiện bị tịch thu, điểm giấy phép lái xe bị trừ, và trên hết là nguy cơ tai nạn không thể cứu vãn. Quy định của Nghị định 168/2024 đã gửi thông điệp rất rõ: pháp luật không thỏa hiệp với hành vi chủ động từ bỏ sự an toàn. Hãy tự đặt cho mình một quy tắc đơn giản: hai tay luôn ở trên tay lái khi bánh xe còn lăn. Mọi nhu cầu khác đều có thể chờ.