Nhiều người nghe kể chuyện ba bạn trẻ ngồi chung một chiếc xe máy điện chạy quanh phố cổ rồi bị tiếng còi cảnh sát giao thông gọi dừng, và câu hỏi đầu tiên thường là chở quá số người trên xe máy điện có bị phạt không. Câu trả lời ngắn gọn là có, nhưng mức phạt phụ thuộc vào việc chiếc xe của bạn được pháp luật xếp vào nhóm phương tiện nào. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, Nghị định 168/2024/NĐ-CP áp dụng các mức xử phạt mới cho hành vi chở quá số người, và việc phân loại xe máy điện theo công suất động cơ quyết định bạn thuộc nhóm bị phạt nặng hay nhẹ, một chủ đề nằm trong tổng hợp quy định luật giao thông và xử phạt mà bạn nên tham khảo thường xuyên. Bài viết này giải thích rõ từng trường hợp để bạn yên tâm khi lưu thông.
Trước hết: xe máy điện của bạn thuộc nhóm phương tiện nào
Điểm mấu chốt nằm ở định nghĩa phương tiện. Theo Luật Đường bộ 2024, xe gắn máy là loại xe hai hoặc ba bánh chạy bằng động cơ, được thiết kế để hoạt động trên đường bộ, nếu động cơ dẫn động là động cơ nhiệt thì dung tích làm việc không lớn hơn 50 cm3, còn nếu là động cơ điện thì có ngưỡng công suất tương ứng để phân nhóm. Trên thực tế, các dòng xe máy điện phổ biến ở Hà Nội chia thành hai nhóm rõ rệt.
- Nhóm thứ nhất là xe máy điện có công suất động cơ điện lớn hơn 4 kW hoặc vận tốc thiết kế trên 50 km/h. Nhóm này được quản lý như xe gắn máy, nghĩa là người điều khiển phải có giấy phép lái xe phù hợp và chịu nguyên bộ quy định dành cho xe gắn máy, kể cả quy định về số người được chở.
- Nhóm thứ hai là xe đạp điện và xe máy điện có công suất từ 4 kW trở xuống, vận tốc thiết kế không quá 50 km/h. Nhóm này không bắt buộc giấy phép lái xe nhưng người điều khiển phải từ đủ 16 tuổi, và hành vi vi phạm bị xử phạt theo nhóm mức nhẹ hơn.
Đây là lý do hai chiếc xe máy điện nhìn giống nhau có thể nhận hai quyết định xử phạt khác nhau. Khi tìm hiểu kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, bạn nên hỏi rõ cửa hàng xe thuộc nhóm nào, vì phần lớn xe máy điện cho thuê ở khu phố cổ là loại công suất nhỏ, còn một số dòng xe điện cao cấp lại thuộc nhóm xe gắn máy thật thụ. Thông tin này ảnh hưởng trực tiếp tới trách nhiệm pháp lý của người cầm lái, chứ không chỉ là chi tiết kỹ thuật.
Quy định được chở bao nhiêu người trên xe hai bánh
Theo quy tắc giao thông đường bộ hiện hành, xe gắn máy hai bánh chỉ được chở tối đa hai người, gồm người điều khiển và một người ngồi sau. Nghị định 168/2024/NĐ-CP nêu rõ một số trường hợp được chở thêm ngoài quy định, như chở người bệnh đi cấp cứu, chở trẻ em dưới 12 tuổi, người già yếu. Nghĩa là bạn chở một em nhỏ đi học thêm phía sau vẫn nằm trong khung cho phép, nhưng chở thêm một người bạn lớn tuổi thứ hai là vi phạm ngay lập tức.
Riêng xe máy điện nhóm công suất nhỏ, dù không cần bằng lái, quy tắc số người vẫn phải tuân thủ tương tự, chỉ khác khung mức phạt được áp dụng cho nhóm xe này nhẹ hơn so với xe gắn máy. Nhiều người nhầm tưởng xe điện là đồ chơi không bị quản lý, và đây chính là hiểu sai khiến họ nhận quyết định xử phạt ngay trước cổng trường hoặc khu vui chơi cuối tuần.
Mức phạt cụ thể theo Nghị định 168/2024
Đối với người điều khiển xe gắn máy, trong đó có xe máy điện thuộc nhóm xe gắn máy, Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định như sau. Hành vi chở theo 02 người trên xe, nghĩa là tổng cộng ba người trên một xe hai bánh, trừ các trường hợp ngoại lệ nêu trên, bị phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng. Nếu chở theo từ 03 người trở lên, tức bốn người cùng ngồi trên một chiếc xe, mức phạt tăng lên từ 600.000 đồng đến 800.000 đồng. Mức phạt hành chính chỉ là một phần, vì hành vi này còn kèm nguy cơ tai nạn mà không ai muốn trả giá.
Với xe đạp điện, xe máy điện công suất nhỏ thuộc nhóm không bắt buộc bằng lái, hành vi chở quá số người cũng bị xử phạt, tuy nhiên theo nhóm mức dành cho dòng xe này thấp hơn nhóm xe gắn máy. Nếu bạn đang dùng dòng xe này để chở hai đứa em đi ăn kem, đừng chủ quan rằng đèn xanh đèn đỏ mới bị xử lý, vì lỗi chở quá người thuộc nhóm rất dễ nhận diện bằng mắt thường.
Một lỗi hay đi kèm cần lưu ý: chở người ngồi trên xe không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ không cài quai đúng quy cách cũng nằm trong nhóm lỗi về điều kiện an toàn của người được chở. Thực tế đội kiểm tra thường lập biên bản gộp cả hai hành vi trong một lần dừng xe, và tổng mức phạt sẽ khiến chuyến đi chơi trở nên rất tốn kém.
Khác biệt giữa xe máy điện và xe xăng khi bị xử phạt
Về bản chất hành vi, chở ba người trên một chiếc Vision xăng và chở ba người trên một chiếc xe máy điện công suất 5 kW bị đánh giá như nhau, vì cả hai đều là xe gắn máy. Khác biệt chỉ xuất hiện khi chiếc xe điện của bạn thuộc nhóm công suất 4 kW trở xuống. Khi đó mức phạt theo nhóm xe đạp điện, xe máy điện được tính thấp hơn, nhưng đổi lại bạn vẫn phải chịu đủ các quy định khác như đèn tín hiệu, chiều đường, mũ bảo hiểm và dừng đỗ đúng nơi quy định.
Một điểm riêng của xe điện cần nói rõ: pin và công suất tải trọng. Chở thêm người làm xe điện tiêu hao pin nhanh hơn rõ rệt, máy nóng hơn, và phanh phải làm việc nặng hơn khi xuống dốc. Đây là lý do các nhà sản xuất luôn ghi rõ tải trọng khuyến nghị trên tài liệu hướng dẫn. Vượt tải trọng thường xuyên không chỉ là vi phạm mà còn rút ngắn tuổi thọ ắc quy của xe thuê, và bạn có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường theo hợp đồng thuê nếu xe hư hỏng do cách sử dụng.
Tình huống thực tế hay gây tranh cãi
Trường hợp hay bị hỏi nhất là chở hai đứa trẻ nhỏ phía sau. Nếu hai cháu đều dưới 12 tuổi, bạn đang chở hai người nhưng thuộc diện được phép, vì trẻ em dưới 12 tuổi nằm trong trường hợp ngoại lệ. Trường hợp thứ hai là vợ chở chồng và một đứa con, tổng ba người với một trẻ dưới 12 tuổi, vẫn được chấp nhận. Còn lại mọi tổ hợp khác, như hai người lớn thêm một trẻ cỡ 13 tuổi, đều bị coi là chở quá số người.
Tình huống thứ ba là đi đoàn lễ, phượt nhóm rồi thường gộp ba bốn người lên một xe cho tiện. Với mức phạt 600.000 đến 800.000 đồng cho lần dừng xe, cộng thêm thời gian lập biên bản làm hỏng cả lịch trình, việc thuê thêm một chiếc xe máy giá rẻ ở Hà Nội luôn là lựa chọn kinh tế hơn. Đây cũng là lời khuyên mà khách du lịch tự túc thường được nhắc nhở trước khi xuất phát.
Khách đi thuê xe máy điện cần chuẩn bị gì
Khi nhận xe tại cửa hàng, bạn nên kiểm tra ba thứ liên quan trực tiếp tới số người được chở. Thứ nhất là giấy tờ và công suất xe ghi trên tem đăng ký để biết xe thuộc nhóm nào. Thứ hai là số lượng mũ bảo hiểm cửa hàng cung cấp, vì thiếu mũ cho người ngồi sau gần như chắc chắn dẫn tới lỗi kèm theo. Thứ ba là điều khoản hợp đồng về chở quá tải, vì xe hỏng máy do chở nặng có thể không nằm trong diện bảo hành của chủ xe.
Nếu đoàn của bạn có nhiều người, hãy cân nhắc đặt trước số xe tương ứng thay vì mượn tạm một xe rồi chia nhau ngồi, tham khảo bảng giá thuê xe máy ở Hà Nội để so sánh chi phí thuê thêm với mức phạt. Nhân viên cho thuê thường tư vấn rất nhanh con số hợp lý cho từng lộ trình, dù việc xác nhận số lượng xe còn trống nên được hỏi trực tiếp để tránh nhầm thông tin lúc cao điểm.
Các câu hỏi thường gặp
Chở trẻ em dưới 12 tuổi có bị coi là chở quá số người không?
Không, trẻ em dưới 12 tuổi nằm trong trường hợp được chở thêm ngoài số người quy định theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Tuy nhiên trẻ vẫn phải đội mũ bảo hiểm đúng chuẩn và cài quai, và người lớn phải đảm bảo yên xe an toàn cho trẻ.
Xe đạp điện chở ba người có bị phạt ngang xe máy không?
Không ngang bằng. Xe đạp điện, xe máy điện nhóm công suất nhỏ bị xử phạt theo khung mức thấp hơn của nhóm xe này. Dù vậy hành vi vẫn là vi phạm và vẫn có thể bị lập biên bản ngay tại chỗ.
Người ngồi sau có bị phạt khi xe chở quá số người không?
Hành vi chở quá số người được xử phạt người điều khiển xe. Người được chở có thể bị xử phạt riêng nếu vi phạm các quy định khác, ví dụ không đội mũ bảo hiểm, kể cả khi họ chỉ là hành khách.
Tóm lại
Chở quá số người trên xe máy điện hoàn toàn có thể bị xử phạt, với mức từ 400.000 đến 800.000 đồng nếu xe thuộc nhóm xe gắn máy, và khung nhẹ hơn nếu là xe máy điện công suất nhỏ. Cách tránh lỗi rất đơn giản, đúng tinh thần của chuyên mục an toàn khi đi xe máy: mỗi xe tối đa hai người, trừ trường hợp cấp cứu hoặc trẻ em dưới 12 tuổi, và luôn chuẩn bị đủ mũ bảo hiểm cho mọi người trên xe. Trước chuyến đi, hãy hỏi rõ nhóm công suất của chiếc xe sắp thuê để biết chính xác quy định nào áp dụng cho mình.