Chạy xe máy lên vỉa hè để tránh ùn tắc là thói quen cũ của không ít người đi đường ở Hà Nội, nhưng từ ngày 01/01/2025, cái giá của việc này tăng vọt. Theo Nghị định 168/2024 của Chính phủ, hành vi điều khiển xe máy đi trên vỉa hè có thể bị phạt từ 4.000.000 đến 6.000.000 đồng, gấp nhiều lần mức phạt trước đây. Bài viết này giải thích rõ quy định hiện hành, trường hợp ngoại lệ được phép đi qua vỉa hè, cách xử lý khi bị ghi hình và lưu ý thực tế cho người đang thuê xe máy trong nội thành.
Mức phạt hiện hành với lỗi xe máy chạy trên vỉa hè
Nghị định 168/2024 quy định người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy điều khiển xe đi trên vỉa hè, trừ trường hợp điều khiển xe đi qua vỉa hè để vào nhà, cơ quan, có thể bị phạt tiền từ 4.000.000 đến 6.000.000 đồng. Đây là mức phạt thuộc nhóm cao của Điều 7 Nghị định, ngang hàng với các lỗi đi ngược chiều đường một chiều hoặc không chấp hành hiệu lệnh đèn tín hiệu giao thông. Trước đây mức phạt với lỗi này chỉ ở ngưỡng vài trăm nghìn đồng, nên mức mới tạo sự thay đổi rõ rệt về mặt thực thi trên đường phố.
Lý do mức phạt tăng mạnh là vì vỉa hè là phần đường dành cho người đi bộ. Xe máy lao lên vỉa hè buộc người đi bộ, đặc biệt là trẻ nhỏ và người lớn tuổi, phải né tránh ngay bên cạnh cửa nhà của họ. Trên những tuyến phố cổ hẹp, vỉa hè nhiều khi chỉ rộng hơn một mét, một chiếc xe máy chèn lên coi như chiếm trọn không gian đi bộ. Vì vậy lỗi chạy trên vỉa hè được xếp cùng nhóm với các hành vi nguy hiểm nhất đối với trật tự giao thông đô thị.
Trường hợp nào được đi qua vỉa hè mà không bị phạt
Nghị định nêu rõ ngoại lệ: điều khiển xe đi qua vỉa hè để vào nhà hoặc cơ quan. Tức là nếu nhà bạn có cổng mở thẳng ra vỉa hè, việc di chuyển xe cắt ngang vỉa hè theo chiều vuông góc để vào cổng là hợp lệ. Điều kiện là bạn đi chậm, quan sát người đi bộ và đi theo lộ trình ngắn nhất, không dừng lại, không chạy dọc theo vỉa hè một đoạn rồi mới rẽ vào cổng.
Phân biệt hai tình huống này rất quan trọng khi trao đổi với lực lượng chức năng nếu bị dừng xe: chạy dọc trên vỉa hè là vi phạm, còn cắt ngang để vào nhà, cơ quan là quyền của người dân. Với khách thuê xe, nếu chỗ nghỉ có cổng thông ra vỉa hè, hãy đi vào bằng cách rẽ trực tiếp và nhường người đi bộ, tránh thói quen rảo xe dọc vỉa hè tìm chỗ đổ.
Camera ghi hình và phạt nguội
Lỗi chạy trên vỉa hè ngày càng hay bị phát hiện qua thiết bị giám sát của lực lượng chức năng chứ không chỉ qua tuần tra trực tiếp. Khi đã có hình ảnh ghi được biển số, hồ sơ xử phạt có thể gửi về sau qua hình thức phạt nguội. Với xe thuê, điều này gây phiền cho cả người thuê lẫn chủ xe, vì giấy tờ xe ở bên cho thuê trong khi người vi phạm là người đang điều khiển tại thời điểm ghi hình.
Khi nhận thông báo phạt nguội, người điều khiển xe tại thời điểm vi phạm là người chịu trách nhiệm giải quyết. Vì vậy nếu bạn thuê xe và nhận được thông báo, hãy chủ động liên hệ để được hướng dẫn tra cứu và nộp phạt, không nên bỏ qua vì hồ sơ không tự mất đi. Chi phí một lần phạt lên tới vài triệu đồng, trong khi giá thuê xe máy ở Hà Nội thường chỉ khoảng 150.000đ đến 200.000đ mỗi ngày tùy dòng xe, tiền cọc thường từ 2.000.000 đến 5.000.000 đồng tùy xe và điều kiện thuê.
Kinh nghiệm đi xe trong phố đông mà không cần lên vỉa hè
Nguyên nhân phổ biến nhất khiến người ta cho xe lên vỉa hè là kẹt xe. Vài kinh nghiệm giúp bạn đỡ cảm giác bức bách trong giờ cao điểm: chọn tuyến tránh các cổng trường, ngõ chợ vào khung giờ đông; đi đúng làn, giữ khoảng cách với xe phía trước thay vì chen ép; nếu tắc thực sự, chấp nhận đi chậm theo dòng xe vài phút, vì thời gian tiết kiệm được khi len lỏi thường rất nhỏ so với rủi ro bị phạt.
Khi cần đổ xe trước một cửa hàng, hãy quan sát trước xem có vị trí đỗ xe hợp lệ trên lòng đường hoặc bãi giữ xe gần đó không. Hà Nội có mạng lưới bãi giữ xe tự vận hành dày đặc biệt quanh khu phố cổ, chi phí gửi xe mỗi lượt rất nhỏ so với một lần phạt. Nếu bắt buộc phải xuống xe trên vỉa hè để dỡ hành lý, hãy dừng ở mép vỉa hè sát lòng đường, không để xe dồn hết lên vỉa hè.
Phân biệt vỉa hè, lề đường và phần đường xe chạy
Không ít tranh cãi tại chốt xử lý bắt nguồn từ việc gọi chung mọi khoảng trống bên đường là vỉa hè. Theo cách hiểu của pháp luật giao thông đường bộ, phần đường xe chạy và phần đường dành cho người đi bộ là hai không gian tách bạch, trong đó vỉa hè là phần dành cho người đi bộ và hoạt động của nhà dọc đường. Lề đường, tức dải ven phần đường xe chạy trên đường ngoài đô thị, lại là không gian khác hẳn. Trên đường đô thị nhiều đoạn không có vỉa hè tách bạch, khi đó mép phần đường xe chạy chính là giới hạn dừng lại của xe cơ giới.
Trên thực tế Hà Nội có những đoạn vỉa hè được tổ chức thành bãi giữ xe máy có thu phí, có biển chỉ dẫn và người trông giữ. Đỗ xe tại các vị trí này theo chỉ dẫn không phải là hành vi điều khiển xe đi trên vỉa hè, vì xe được dắt vào vị trí theo quy trình của bãi gửi, không lưu thông dọc vỉa hè. Điều cần phân biệt là trạng thái đang lưu thông và trạng thái đã dừng đỗ hợp lệ: chạy dọc vỉa hè là vi phạm, dắt bộ xe vào bãi giữ xe trên vỉa hè là bình thường.
Vài tuyến phố mới được mở rộng có vỉa hè rộng, và chính độ rộng này đánh lừa nhiều người mới đến Hà Nội rằng vài chục mét chạy lên vỉa hè vô hại. Nhưng quy định không tính theo độ dài quãng đường vi phạm: chỉ cần bánh xe lên vỉa hè trong trạng thái lưu thông là hành vi đã hoàn tất. Vì vậy cách an toàn là coi mép vỉa hè như một bức tường vô hình, chỉ tiếp xúc khi cắt ngang vào cổng nhà hoặc dắt xe vào bãi giữ.
Bị dừng vì lỗi vỉa hè thì xử lý thế nào
Nếu bị dừng xe vì hành vi đi trên vỉa hè, điều đầu tiên là hợp tác và trình giấy tờ theo yêu cầu, vì từ chối hợp tác có thể dẫn tới các biện pháp xử lý nặng hơn theo quy định. Trường hợp bạn chỉ cắt ngang vỉa hè để vào nhà, hãy trình bày rõ lộ trình và điểm đến, kèm cổng nhà hoặc cơ quan gần nhất để lực lượng chức năng đối chiếu. Nếu hành vi có thật, mức phạt hiện hành từ 4.000.000 đến 6.000.000 đồng đã được quy định rõ, và cố gắng tranh luận kéo dài thường không giúp giảm mức phạt, chỉ làm mất thời gian của bạn.
Với khách thuê xe, sau khi nhận quyết định xử phạt, hãy chụp lại giấy tờ, ghi rõ thời gian địa điểm và liên hệ chủ xe trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày để trao đổi về các bước tiếp theo, đặc biệt nếu bạn cần gia hạn thuê xe hoặc có lo ngại về hồ sơ. Việc chủ động thông báo cho chủ xe luôn mượt hơn để chủ xe phát hiện ra sau qua thông báo phạt nguội.
Các câu hỏi thường gặp
Xe máy chạy trên vỉa hè bị phạt bao nhiêu? Theo Nghị định 168/2024, có thể bị phạt từ 4.000.000 đến 6.000.000 đồng.
Đi qua vỉa hè để vào nhà có bị phạt không? Không, Nghị định loại trừ trường hợp điều khiển xe đi qua vỉa hè để vào nhà, cơ quan. Cần đi theo lộ trình ngắn, quan sát và nhường người đi bộ.
Chạy xe lên vỉa hè có bị phạt nguội không? Có khả năng, nếu hành vi bị thiết bị giám sát ghi hình kèm biển số. Người điều khiển xe tại thời điểm vi phạm chịu trách nhiệm giải quyết hồ sơ.
Xe đạp, xe điện đạp lên vỉa hè có bị phạt như xe máy không? Mức phạt với nhóm phương tiện thô sơ và xe đạp thấp hơn nhiều so với xe máy, nhưng người đi bộ vẫn được ưu tiên trên vỉa hè, cách an toàn nhất là xuống dắt xe.
Thuê xe bị phạt lỗi vỉa hè thì ai nộp tiền? Người điều khiển xe tại thời điểm vi phạm chịu trách nhiệm về vi phạm của mình, kể cả khi xe đang thuê của chủ khác.
Tóm lại
Xe máy chạy trên vỉa hè hiện có thể bị phạt từ 4.000.000 đến 6.000.000 đồng theo Nghị định 168/2024, chỉ trừ trường hợp đi qua vỉa hè để vào nhà hoặc cơ quan. Trong phố đông, hãy kiên nhẫn đi đúng làn, dùng bãi giữ xe hợp lệ và đừng đánh đổi vài phút nhanh hơn bằng một hồ sơ phạt nguội. Nếu bạn cần tư vấn tuyến đi hoặc gặp tình huống phạt nguội trên xe thuê, liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày. Trước khi lên đường, bạn nên xem bảng giá thuê xe máy ở Hà Nội để chọn gói thuê phù hợp, tham khảo kinh nghiệm thuê xe máy tại Hà Nội để đi phố đông tự tin hơn, và tra cứu chuyên mục hỏi đáp thuê xe máy khi có vướng mắc. Tổng hợp quy tắc đi đường an toàn có tại chuyên mục an toàn khi đi xe máy.