Câu hỏi này quán nhận được gần như mỗi ngày từ khách thuê xe: chỉ liếc nhanh một tin nhắn, dừng đèn đỏ lướt một vòng bảng tin, hoặc cầm máy nghe gọi tay trái thì có bị phạt không. Câu trả lời ngắn gọn là có: theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP đang hiệu lực, hành vi sử dụng điện thoại hoặc các thiết bị điện tử khác khi đang điều khiển xe máy bị phạt tiền kèm trừ điểm giấy phép lái xe, và không có ngoại lệ nào cho việc "chỉ dùng một lúc". Điều đáng nói là mức xử phạt của hành vi này thuộc nhóm nặng của vi phạm xe máy, ngang với vượt đèn đỏ, vì điện thoại làm mất tập trung cả mắt lẫn tay, hai thứ cốt lõi nhất để lái xe an toàn. Bài viết này đi vào chi tiết hành vi nào bị tính là dùng điện thoại, mức phạt cụ thể theo từng khoản, trường hợp nào không vi phạm, và cách quán khuyên khách dùng máy trên đường.
Hành vi nào bị coi là dùng điện thoại khi lái
Theo quy định tại điểm đ khoản 4 Điều 7 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, người điều khiển xe máy không được sử dụng ô, điện thoại, thiết bị âm thanh, trừ thiết bị trợ thính. Điểm mấu chốt là chữ "sử dụng": bạn bị coi là vi phạm ngay khi cầm, nhìn, hoặc thao tác trên điện thoại trong lúc xe đang lưu thông, chứ không chỉ khi gọi điện thoại suông. Các tình huống bị tính vào vi phạm rất rộng: cầm máy xem tin nhắn khi đang chạy, dừng đèn đỏ lướt bảng tin mà tay vẫn giữ máy, nghe gọi tay cầm máy áp tai, hoặc gắn máy lên tay lái xem chỉ dẫn rồi lấy tay bấm thao tác trong lúc chạy. Lý do các tình huống này bị cấm giống nhau là vì chỉ cần hai giây rời mắt khỏi đường, xe máy đi tốc độ phố đã nhào qua một khoảng đủ va vào người hoặc xe phía trước mà bạn không kịp phản ứng.
Mức phạt và trừ điểm cụ thể
Mức phạt tiền cho hành vi dùng điện thoại khi lái xe máy là từ 800.000 đồng đến 1.000.000 đồng, áp dụng theo chính điểm đ khoản 4 Điều 7 của Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Song song với tiền phạt, người vi phạm còn bị trừ bốn điểm giấy phép lái xe, theo quy định trừ điểm tại khoản 13 Điều 7 của nghị định này cho nhóm hành vi vi phạm khoản 4. Điều này có nghĩa là sau một lần dùng điện thoại bị tuần tra lập biên bản, bạn vừa mất gần một triệu đồng, vừa bị mất một phần tư tổng số điểm giấy phép lái, vì giấy phép lái xe cơ giới chỉ có mười hai điểm cho cả chu kỳ. Với khách thuê xe đi phố nhiều ngày, một biên bản như vậy đủ để cả chuyến đi chuyển từ vui sang phiền, chưa kể nếu tái phạm thêm hai lần nữa trong cùng chu kỳ điểm, giấy phép lái sẽ cạn điểm và bị giữ lại để tái kiểm tra. Đây là lý do quán luôn nhắc khách dựng chế độ lái xe có kỷ luật ngay từ ngày đầu nhận xe.
Trường hợp nào không bị xử phạt
Không phải mọi lần điện thoại xuất hiện bên bạn khi lái đều là vi phạm. Máy để gọn trong balo, cốp xe, hoặc túi áo và không chạm tới thì không vi phạm. Dừng hẳn xe vào lề hoặc điểm đỗ hợp lệ, chân chống xuống, rồi mới dùng máy, cũng không thuộc diện xử phạt, vì lúc đó bạn không còn đang điều khiển phương tiện. Tai nghe bluetooth cũng là câu trả lời cho ai cần nghe gọi trên đường: thiết bị đeo tai không cần tay giúp bạn nghe và nói mà không thao tác trên máy trong lúc chạy, và đây là cách dùng máy hợp pháp duy nhất khi xe đang lưu thông. Lưu ý nhỏ là nghe tai một bên với âm lượng vừa phải, để vẫn nghe được còi xe xung quanh, vì đeo tai nghe hai bên bịt hết tiếng còi cũng tiềm ẩn rủi ro va chạm rất thật. Tóm lại, ranh giới nằm ở hai chữ tay và mắt: nếu bạn phải dùng tay hoặc rời mắt để thao tác với máy, hãy dừng hẳn xe trước, còn nghe bằng tai nghe thì được.
Vì sao hành vi này bị phạt nặng ngang vượt đèn đỏ
Nhiều khách ngạc nhiên khi biết dùng điện thoại bị phạt gần bằng vượt đèn đỏ, nhưng xét theo số liệu tai nạn thì mức phạt này hợp lý. Lướt máy khiến người lái mất tập trung thị giác, chậm phản ứng phanh, và lệch làn không nhận ra, ba lỗi dẫn thẳng vào các kiểu va chạm phổ biến nhất ở phố đông: tông từ phía sau, va chạm khi chuyển làn, và tông người đi bộ đang băng đường. Khác với vượt đèn đỏ vốn chỉ xảy ra tại điểm giao lộ, dùng điện thoại có thể xảy ra trên mọi mét đường, và kéo dài suốt chừng nào tay bạn còn trên máy. Với xe máy vốn không có thân che chắn như ô tô, người lái trả giá trực tiếp bằng cơ thể, nên luật đặt nặng để phòng ngừa là hoàn toàn thấm thía. Nếu bạn đi thuê xe nhiều ngày trong phố, hãy để chế độ lái tập trung thành thói quen ngay từ buổi đầu, vì các quy tắc trong chuyên mục an toàn khi đi xe máy của quán luôn đặt nguyên tắc không chạm điện thoại lên hàng đầu trong danh mục việc phải làm.
Kinh nghiệm thực tế của khách thuê xe
Quán khuyên khách một quy trình đơn giản cho điện thoại trước khi lên xe: bật chế độ định tuyến trước khi nổ máy rồi gắn máy cao ở nơi nhìn được bằng liếc mắt, hoặc tốt hơn là mở loa ngoài để nghe chỉ dẫn; tắt thông báo tin nhắn hiển thị dạng bật lên để khỏi bị cám dỗ liếc; và hẹn trước với bạn bè rằng đang chạy xe sẽ không trả lời ngay. Khi cần tra đường hoặc trả lời, hãy canh một điểm đỗ an toàn như vỉa hè rộng hoặc bãi gửi xe, dừng hẳn rồi mới sờ máy. Với các tuyến dài ngày qua vùng núi, tín hiệu chập chờn dễ khiến bản đồ lag, nên tải offline trước; nếu phải dừng tra, chọn đoạn thẳng có chỗ lề chứ đừng dừng khúc cua. Kinh nghiệm của rất nhiều khách đi thử là chuyến đi thuận lợi nhất là chuyến mà điện thoại chỉ làm hai việc: chỉ đường bằng giọng nói và chụp ảnh khi xe đã dừng. Các mẹo chuẩn bị hành trình kiểu này được quán gom trong chuyên mục kinh nghiệm thuê xe máy Hà Nội, còn những thắc mắc nhanh về quy định khi thuê xe đã có sẵn trang hỏi đáp cho bạn tra trước khi nhận xe.
Câu hỏi thường gặp
Khách hay hỏi dừng đèn đỏ có được lướt điện thoại không: chưa hẳn, vì nếu tay bạn vẫn giữ máy và thao tác thì vẫn có thể bị tính là vi phạm; an toàn nhất là không chạm máy cho tới khi dừng hẳn vào chỗ hợp lệ. Câu hỏi thứ hai là dùng tai nghe có bị phạt không: không, nghe bằng thiết bị không dùng tay không thuộc hành vi bị cấm, miễn bạn vẫn nghe được còi xung quanh và không thao tác trên máy. Câu hỏi thứ ba là bị trừ bốn điểm có nghiêm trọng không: nghiêm trọng nếu bạn vi phạm nhiều loại trong cùng chu kỳ, vì tổng điểm chỉ có mười hai và nhiều lỗi nặng trừ bốn điểm mỗi lần sẽ cạn rất nhanh. Câu hỏi cuối là người không có giấy phép lái dùng điện thoại khi lái thì sao: vẫn bị xử phạt hành vi dùng điện thoại như thường, cộng thêm các chế tài về điều khiển phương tiện không đủ điều kiện, nên tình huống này tốn kém hơn nhiều.
Tóm lại
Dùng điện thoại khi đang lái xe máy là hành vi vi phạm bị phạt từ 800.000 đến 1.000.000 đồng kèm trừ bốn điểm giấy phép lái, theo điểm đ khoản 4 và khoản 13 Điều 7 Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Cách dùng máy hợp pháp duy nhất khi xe đang chạy là nghe qua tai nghe không dùng tay, còn mọi thao tác nhìn hay bấm đều phải đợi tới lúc dừng hẳn xe ở nơi hợp lệ. Đặt máy gọn trước khi lên xe, bật chỉ dẫn bằng giọng nói, và để tin nhắn chờ tới điểm đỗ, bạn vừa giữ được điểm giấy phép lái, vừa giữ được sự an toàn của chính mình trên phố. Nếu bạn cần một chiếc xe máy được bảo dưỡng tốt cho chuyến đi nhiều ngày trong phố và các lưu ý an toàn đi kèm, hãy gọi trước cho Mr Tú, hoặc xem trước bảng giá thuê xe máy của quán để chọn mẫu phù hợp.