Chở balo, túi đồ, hoặc túi nilon gói quần áo trên yên xe máy là việc tưởng đơn giản mà chi phối toàn bộ cảm giác lái trên chuyến phượt, đồ buộc không chắc thì lưng lúc nào cũng căng ra sau nghe tiếng dây va, nặng hơn là túi tuột giữa đường. Dây buộc chính là phụ kiện nhỏ rẻ nhất nhưng giữ vai trò lớn nhất trong chuyện này. Bài này thuộc chùm phụ kiện & đồ dùng trong mục xe máy, nói rõ cách chọn dây buộc hành lý mềm khi đi phượt, buộc nút thế nào cho khỏi tuột, và bố trí đồ trên yên ra sao cho cả chắc chắn lẫn dễ lấy. Về phụ kiện bảo vệ yên xe đã có bài về bao che yên xe chống nóng, về phụ kiện tay cầm xem bài về bọc tay cầm chống trượt.
Câu trả lời nhanh
Dây buộc hành lý tốt cho phượt là loại có độ đàn hồi vừa phải, có gai bám hoặc bện dẹt bám mặt túi, móc nhựa cứng hoặc kim loại nhỏ có khóa chắc, dài đủ quấn hai vòng qua thân đồ và ngang qua giá đỡ phía dưới. Ba dấu hiệu nhận dây kém là co giãn mãi không hồi, gai mòn nhẵn sau vài chuyến, và móc gãy khi kéo mạnh. Nguyên tắc buộc là đồ được đỡ từ dưới lên, nghĩa là đặt lên giá sau hoặc baga, dùng dây siết ngang qua cốt dưới của đồ rồi mới chéo qua mặt trên, buộc nút kép hoặc nút dẹt từng lớp, không buộc chỉ bằng một vòng quanh bụng túi. Trước mỗi buổi chạy, kéo thử từng dây một lần, và với hành lý dài thì thêm một vòng quấn qua người đồ xuống sát giá, khỏi đu đưa đập vào lưng xe khi vào ổ gà.
Các loại dây buộc phổ biến và cách chọn
Trên thị trường có mấy nhóm dây hay được dân phượt dùng, mỗi nhóm hợp một kiểu đồ khác nhau. Nhóm đầu là dây thun hoặc dây chun gai, co giãn nhiều, ôm mặt túi chặt, hợp cho balo và túi mềm nhỏ gọn, nhưng nhược điểm là thun chùng theo thời gian, mua dây mới rẻ nên cứ thay định kỳ. Nhóm thứ hai là dây dù dẹt hoặc dây rút khóa, mặt phẳng rộng nên cản ít gió và không lằn vào đồ mềm, hợp cho túi lớn và hàng dài. Nhóm thứ ba là dây lưới bungee có móc hai đầu, tiện đeo nhanh một túi nhỏ lên baga, nhưng chỉ nên dùng cho đồ nhẹ vì độ co của lưới hạn chế. Khi chọn, kiểm tra ba chỗ là độ đàn hồi kéo ra rồi thả phải co về gần như cũ, móc phải mở đóng dứt khoát không lỏng, và đường may đầu dây phải kín không sờn. Chiều dài chuẩn để mua là loại một mét rưỡi tới hai mét, đủ cho hầu hết các kiểu balo túi, ngắn quá thì buộc được túi này thiếu dây túi khác.
Cách buộc cho từng kiểu hành lý
Balo là đồ hay buộc nhất trên phượt, cách tốt nhất là lật balo úp nằm dọc trên yên, mặt đeo xuống dưới để mặt phẳng của balo áp lên yên, hai quai đeo nhét gọn vào trong hoặc cuộn quanh thân balo, rồi quấn dây chữ V từ vai balo xuống đáy, qua giá sau kéo trở lại, nút cuối nằm bên hông cho dễ mở. Túi đồ mềm to thì cuộn chặt thành khối tròn trước, khối cuộn cứng bao nhiêu thì dây giữ dễ bấy nhiêu, sau đó quấn ngang hai vòng và dọc một vòng, tạo thế giữ chữ thập. Túi nilon đựng quần áo phải gói đôi lớp, buộc thêm một túi ngoài nilon dày, vì nilon mỏng trượt trên mặt yên nhẵn, chạy xa vài chục cây là lọt dây. Hành lý dài như bạt, áo mưa choàng to, hộp đồ nghề, thì đặt nằm dọc sát giữa yên, chéo dây xuống giá trước và giá sau, hai đầu đều có điểm neo thì giữa không đong đưa. Mọi kiểu đồ khi buộc xong đều phải qua một phép thử là đẩy ngang tay xem khối đồ có xoay được trên yên không, xoay được là chưa đủ chặt, siết thêm trước khi lên đường.
Nút buộc và điểm neo
Nút quyết định dây có tuột hay không, và nút quen thuộc dân phượt hay dùng là nút kép, buộc hai vòng liên tiếp cùng chiều rồi xuyên qua vòng giữa, kéo đuôi dây căng là nút tự khóa, mở chỉ cần ấn vòng giữa, vừa chắc vừa nhanh. Nút dẹt thường dùng cho dây dẹt, siết từng lớp cho dây bám mặt đồ. Điều quan trọng hơn nút là điểm neo, dây phải neo vào chi tiết cứng của xe như baga, càng sau, ống góp, không neo vào chi tiết mềm hay chi tiết tháo được như nan để đồ, dây giật là kéo cả cụm chi tiết rời ra. Tránh neo dây chắn ngang qua mặt đèn hậu biển số, vừa che đèn vừa vi phạm khi bị kiểm, dây cũng không để buông đuôi, đuôi dây dài quăng vào bánh là tai nạn ngay, sau khi buộc xong cuộn đuôi dây quanh khối và cẹt vào trong vòng dây cuối. Với xe không có baga hoặc giá, nên gắn càng sau tháo lắp hoặc dùng lưới chằng trùm toàn bộ khối đồ, lưới cho lực giữ phân bổ đều hơn vài sợi dây rời.
Bố trí đồ trên xe cho chuyến dài
Buộc tốt vẫn phải đi kèm bố trí hợp lý, nguyên tắc chung là nặng thấp nhẹ cao, vật nặng đặt sát giữa yên xuống gần trọng tâm xe, đồ nhẹ phía trên, như thế xe vào cua và phanh gấp vẫn ổn. Đồ cần lấy giữa đường như áo mưa, nước, giấy tờ, thì buộc ở lớp ngoài cùng hoặc túi riêng nhỏ, khỏi tháo cả khối khi chỉ cần một món. Không chất đồ quá cao qua vai, khối đồ cao thay đổi cảm giác lái và chắn tầm nhìn gương, đường dài có gió ngang khối đồ cao còn đẩy văng xe. Nếu đi đội đông, thống nhất kiểu buộc cho mọi xe để dọc đường kiểm tra nhanh cho nhau, một dây lỏng của xe này cũng làm cả đội dừng. Trước buổi chạy mỗi sáng, đi quanh xe một vòng kiểm dây, xì lốp, và ốc giá, đúng năm phút mà tránh được nhiều sự cố dừng giữa đường nắng.
Lưu ý an toàn và bảo quản dây
Vài lưu ý cuối để chuyến đi khỏi rắc rối vì dây. Thứ nhất, dây thun cũ căng mất độ co thì thay, dây tuột giữa cao tốc nguy hiểm không kém xì lốp. Thứ hai, khi buộc xong ngồi thử lên xe đầy tải như người thật, nghiêng xe hai bên xem dây có kẹt vào tay lái hay phanh không, đồ sai chỗ có thể cản tay phanh mà mình không biết tới khi gấp. Thứ ba, các kiện đồ buộc nhô ra sau phải gắn đèn hoặc dải phản quang, ban đêm xe sau nhìn thấy kiện đồ sớm hơn nhìn thấy xe. Về bảo quản, sau chuyến về tháo dây giặt sạch bụi, phơi khô, cuộn tròn cất chỗ thoáng, dây thun để gần nhiệt hoặc ẩm lâu mất độ giãn nhanh. Mọi nguyên tắc chở đồ an toàn trên xe máy xem thêm tại mục an toàn, các kinh nghiệm chuẩn bị đồ chung cho chuyến xem tại mục kinh nghiệm.
Câu hỏi thường gặp
Dây buộc hành lý loại nào là phổ biến nhất?
Dây thun gai và dây dù dẹt là hai loại phổ biến nhất, loại thun gai ôm tốt túi mềm nhỏ, loại dẹt giữ chắc túi lớn và hàng dài, nhiều người mang theo cả hai.
Dây dài bao nhiêu là đủ dùng?
Mua loại một mét rưỡi tới hai mét là đủ cho hầu hết balo túi, ngắn quá thiếu dây khi buộc khối đồ to.
Buộc nút gì cho khỏi tuột?
Nút kép buộc hai vòng liên tiếp rồi xuyên qua vòng giữa là chắc và mở nhanh nhất, dây dẹt thì siết nút dẹt từng lớp.
Neo dây vào đâu là chắc?
Neo vào chi tiết cứng như baga, càng sau, ống góp, không neo vào nan để đồ hay chi tiết tháo lắp được.
Đồ nhô ra sau cần lưu ý gì?
Gắn đèn hoặc dải phản quang cho kiện đồ, tránh chắn đèn hậu biển số, và cuộn đuôi dây gọn khỏi văng vào bánh.
Túi nilon có nên buộc trực tiếp lên yên không?
Nên gói đôi lớp và bọc thêm túi ngoài dày, nilon mỏng trượt trên mặt yên nhẵn, chạy xa dễ lọt dây.
Bao lâu thì thay dây thun một lần?
Khi thấy dây co giãn không hồi về như cũ, gai mòn nhẵn, hay móc lỏng thì thay ngay, dây thun rẻ hơn nhiều so với rủi ro tuột đồ giữa đường.
Nguồn tham khảo
Các khuyến nghị về cách chọn và buộc dây hành lý dựa trên thực hành phổ biến của dân đi phượt xe máy, có thể đối chiếu với các hướng dẫn chở hàng an toàn được công bố chính thống. Về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, kể cả lỗi chở hàng cản trở an toàn, tham khảo Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ.
Tóm lại
Dây buộc hành lý tốt cần độ giãn vừa, mặt bám và móc chắc, buộc theo thế đỡ từ dưới lên với nút kép, kiểm tra trước mỗi buổi chạy là thói quen nên giữ. Muốn thuê xe máy có baga hoặc giá để buộc đồ cho chuyến phượt, liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo, giờ làm việc từ 08:00 đến 17:00 hàng ngày, thông tin chi tiết xem tại trang bảng giá thuê xe máy.