Tiếng rít khi vặn ga là loại trục trặc dễ nghe thấy nhất nhưng cũng dễ đoán sai nhất: cùng một âm rít, nguồn có thể nằm ở bộ xích và líp của xe số, ở dây curoa cùng bi nồi của xe ga, hoặc ở các vòng bi bánh xe. Bài viết thuộc cụm bảo dưỡng và kiểm tra xe trong chuyên mục xe máy, giúp tách từng loại tiếng rít khi tăng ga thành từng nhóm nguyên nhân, cách kiểm tra tại chỗ, và lúc nào nên mang xe đến thợ sớm, nối tiếp các bài tiếng ồn phát ra từ xích và xe rung khi tăng tốc.
Câu trả lời nhanh
Tiếng rít khi vặn ga đa số đến từ hệ truyền động: với xe số, kiểm tra độ võng và độ khô của xích trước tiên, vì xích quá căng, quá khô nhớt hay mòn sẽ rít lên mỗi lần tăng ga; với xe ga, nghiêng về dây curoa khô, bi nồi mòn hoặc bánh đà cần vệ sinh. Nếu rít đi kèm rung, đọc thêm bài về xe rung khi tăng tốc, và nếu rít chỉ xuất hiện ở tốc độ cao, nghi vòng bi bánh. Mỡ xích, siết chỉnh độ võng là hai việc tự làm được; mọi tiếng rít kéo dài hay kèm khó tăng ga thì nên mang xe đến thợ. Người thuê xe máy gặp hiện tượng này nên báo ngay cho bên cho thuê; liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày để được đổi xe hoặc hỗ trợ kịp thời.
Phân biệt các loại tiếng rít
Không phải tiếng rít nào cũng giống nhau, và cách phân đầu tiên là xác định ngọn nguồn: rít từ phía sau xe, dưới yên, thường thuộc xích và líp của xe số; rít từ phía trước, khu bánh đà nồi của xe ga, thường cao và thép hơn; rít đều theo tốc độ bánh, không theo ga, nghi về vòng bi; rít nhẹ như gió khe khẽ, xuất hiện lúc ga nhỏ, thường là các trượt hoặc lò xo đã yếu trong nồi.
Bí quyết kiểm tra nhanh: dừng xe ở chỗ vắng, lên ga nhẹ rồi giữ, nghe xem tiếng rít nổi lên ở vòng tua nào. Rít ở ga nhỏ rồi mất khi ga lớn thường là khe hở nhẹ hoặc chi tiết khô mỡ; rít chỉ ở ga lớn, kéo dài, thường là chi tiết mòn hoặc quá khô, mức phải xử lý sớm. So sánh thêm: nếu nhấn ga lúc xe đứng yên đã thấy rít thì nguồn ở phía động cơ hoặc nồi trước; nếu chỉ rít khi xe chạy và tăng ga thì khả năng lớn hơn ở xích, líp, hoặc bánh xe. Ghi lại kết quả nghe của từng lần thử: rít thay đổi theo từng lần chạy là manh mối quý cho cả bạn lẫn thợ, giúp so sánh trước và sau khi xử lý.
Xe số: xích và líp là nguồn phổ biến nhất
Xe số rít khi vặn ga thì trước hết nhìn xích: độ võng chuẩn thường ngần hai đến ba phân, đo bằng cách nhấn nhẹ xích giữa hai bánh. Xích quá căng gây rít và mòn nhông đĩa nhanh; xích quá lỏng dễ văng và đập vào pô gây âm ồn. Tiếp đến là độ khô: xích chạy lâu không mỡ sẽ lên tiếng rít khô, thô, nghe rõ khi tăng ga nhẹ, và nếu cứ để, mòn sẽ ăn dần vào nhông, đĩa, rồi sang cả líp.
Mỡ xích định kỳ và làm đúng cách: lau sạch bụi bẩn trước, tra mỡ chuyên dụng vào khuớp xích theo vòng, chừa thừa lau bớt, và tránh tra mỡ dính lên vành và lốp vì dễ bám cát làm mòn nhanh hơn. Nếu xích đã rít kèm tiếng lọc cọc nhẹ khi giảm ga, nghĩa là cả bộ nhông đĩa líp đã mòn cùng nhau, lúc đó thay nguyên bộ thay vì thay lẻ, vì thay lẻ sẽ khiến chi tiết mới cũ ăn khớp lệch, mau hỏng trở lại. Bộ truyền động khỏe mạnh nghe êm khi tăng ga, giảm ga, và không có tiếng rít rên nào nổi lên giữa tiếng máy. Một thói quen nhỏ đáng giữ: sau mỗi lần tra mỡ xích, chạy vài km rồi dừng xem lại độ võng, vì xích mới mỡ thường chạy ăn vào khớp dễ hơn, độ võng thay đổi chút ít; canh chỉnh lại sớm giúp bộ truyền luôn ở đúng trạng thái, và mỗi lần kiểm tra chỉ mất vài phút nơi bình yên đầu phố.
Xe ga: dây curoa, bi nồi và bánh đà
Với xe ga, tiếng rít khi vặn ga hay ghim ở cụm nồi trước. Dây curoa cũ, nứt mặt, hoặc khớp bánh đà dính cát sẽ rít lúc xe chịu tải hoặc lên dốc. Bi nồi mòn khiến tiếp xúc trượt thay vì bám, sinh ra rít nhọn cùng cảm giác ga hụt. Cuộc đời của dây curoa và bi nồi đều là dạng phải thay định kỳ, không tự bơ lại được, nên nghe rít kéo dài từ khu này thì nên bảo dưỡng sớm hơn chờ hỏng giữa đường.
Bánh đà nồi lâu không vệ sinh cũng là nguồn: bụi mòn từ bi và má nồi bám đầy bên trong, khiến rít lẫn tiếng lục cục lúc ga nhỏ. Vệ sinh nồi là việc thợ làm trong khoảng một giờ, kèm kiểm tra lò xo và rãnh. Nếu xe ga rít kèm xe chết máy lúc ga lớn như đã kể trong bài xe chết máy khi ga lớn, thì nguồn lại thiên về hệ cung cấp nhiên liệu hoặc lọc gió tắc, nên tách hai hướng để không sửa nhầm cụm.
Vòng bi và các nguồn rít khác
Một nguồn hay bị gán oan cho xích là vòng bi bánh xe: vòng bi khô hoặc mòn tạo rít đều theo tốc độ chạy, không đổi theo ga, và thường to dần theo thời gian. Cách nghe nhanh: nâng bánh xe lên, xoay tay và lắng nghe; bánh xe khỏe xoay êm rồi dừng ngay, còn vòng bi mòn thì xoay nghe rè rè, và lắc nhẹ mép bánh sẽ thấy độ đơ. Vòng bi mòn phải thay sớm, vì để lâu có thể dẫn đến đứt nan hoa hoặc kẹt bánh giữa đường, nhóm hỏng vừa tốn kém vừa nguy hiểm.
Vài nguồn rít khác thỉnh thoảng gặp: tấm che dưới gầm lỏng chạm vào ống pô; bát xả long bu lông chạm khung xe sinh rít mỗi lần rung ga; hoặc dây điện, ống cao su chạm vào bộ phận nóng. Đây là nhóm nhẹ, thợ siết lại là hết, nhưng tiếng rít nên được tra tận gốc, bởi nghe quen một tiếng rít quá lâu khiến bạn không nhận ra tiếng rít mới từ chi tiết khác mọc lên. Với xe đã chạy nhiều năm, một vòng kiểm tra bu lông quanh pô, che gầm và càng chống cũng đáng làm định kỳ sau mỗi lần rửa xe.
Câu hỏi thường gặp
Tiếng rít khi vặn ga có nguy hiểm không?
Nếu rít nhẹ, xuất hiện lúc xích khô và mất sau khi mỡ xích thì không nguy hiểm. Rít kéo dài, kèm rung, ga hụt, hoặc kèm mùi khét thì nên dừng dùng và kiểm tra sớm vì nhóm này dễ dẫn đến hỏng dây curoa hoặc đứt xích giữa đường.
Tự mỡ xích được không?
Được, đây là việc bảo dưỡng cơ bản người dùng xe số nên thành thạo: lau sạch xích, tra mỡ đúng loại, chỉnh lại độ võng, và kiểm tra lại sau vài chục km đầu. Nó kéo dài cuộc đời của cả bộ truyền động.
Bao lâu thì bảo dưỡng nồi xe ga một lần?
Theo khuyến nghị phổ biến của nhà sản xuất trong sổ bảo hành, cụm nồi xe ga nên kiểm tra vệ sinh định kỳ theo số km ghi trong sổ, và dây curoa, bi nồi thay khi đến hạn hoặc khi có dấu hiệu rít, ga hụt. Người thuê xe không nhớ lịch, cứ hỏi bên cho thuê xem lần bảo dưỡng gần nhất của xe, và ghi lại số km trên đồng hồ lúc nhận để chủ động báo khi đến hạn.
Rít nhưng không rõ nguồn thì làm gì?
Chụp video âm thanh khi tăng ga và mang xe đến thợ mô tả kèm: rít xuất hiện ở vòng tua nào, từ phía nào, và kéo dài bao lâu. Thông tin này giúp thợ lần nhanh hơn nhiều so với chỉ nói xe bị rít.
Thuê xe máy bị rít khi vặn ga thì liên hệ đâu?
Liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày để báo tình trạng xe và được hỗ trợ đổi xe hoặc kiểm tra, không nên cố chạy dài với tiếng rít chưa rõ gốc. Báo kèm khung giờ bạn nghe rõ nhất và quãng đường đã chạy, để bên cho thuê kịp phân loại lỗi nhanh hơn.
Tóm lại
Tiếng rít khi vặn ga gói vào ba nhóm: xe số xem xích và líp trước, xe ga nghi dây curoa và bi nồi, rít đều theo bánh thì kiểm tra vòng bi. Mỡ xích, vệ sinh nồi, thay đúng định kỳ là các bước giữ cho tiếng rít không kéo dài thành hỏng hóc lớn. Với xe thuê, báo ngay tình trạng để bên cho thuê kịp xử lý. Thuê xe máy đã được bảo dưỡng định kỳ, liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày.