Chạy xe số, nhả ga, ép côn, đạp cần số, và nghe một tiếng lạch cạch khô khan nơi bàn đạp: âm thanh nhỏ nhưng khiến người lái nghe hết cả chuyến, vì nó lặp lại ở mỗi ngã tư. Tiếng kêu khi vào số của xe số thường bị quy cho hộp số, nhưng trên thực tế hộp số nguyên khối rất hiếm khi tự kêu trước khi các bộ phận lân cận lên tiếng. Bài này thuộc cụm kiến thức về các loại xe máy, giúp xác định tiếng lạch cạch đến từ xích nhông lỏng, từ nan số mòn, hay từ cơ cấu đạp số, cùng cách xử đúng cho từng nguồn. Hạng mục xích nhông đã có bài riêng về thời điểm thay ở nhận biết xe máy cần thay xích nhông, còn tổng quan việc làm theo chu kỳ nằm trong bảo dưỡng xe máy định kỳ gồm những gì.
Câu trả lời nhanh
Tiếng lạch cạch khi vào số của xe số đến từ ba nguồn chính: xích bị lỏng quá độ chùng chuẩn, đập lên răng nhông mỗi lần tải trọng đổi; nan số trong hộp số mòn cạnh, rơi vào rãnh với tiếng kêu khô; và cơ cấu cần đạp số lỏng, cho cần số đập nhẹ mỗi lần về số. Kiểm tra theo thứ tự: bóp xích xem độ chùng, đạp số khi máy tắt xem tiếng có còn, và nghe rõ tiếng phát ra từ dưới máy hay từ hông bánh sau. Xích lỏng thì chỉnh lại độ chùng là hết; nan mòn thì cần thợ; cần số lỏng thì siết lại khớp nối. Không nên chạy tiếp với xích chùng lỏng, vì xích văng khỏi nhông giữa đường là sự cố nguy hiểm hơn nhiều tiếng kêu.
Xích lỏng: nguồn kêu bị nhầm là hộp số nhiều nhất
Xích truyền lực hoạt động đúng khi có độ chùng nhỏ theo thiết kế, thường đo bằng biên độ gẩy được ở điểm giữa giữa nhông trước và nhông sau. Quá chùng, mỗi lần nhả ga hoặc vào số, tải trọng đổi chiều làm xích đập lên răng nhông và lên máng che xích, tạo tiếng lạch cạch nghe gần giống phát ra từ trong máy. Xe hay chở nặng, hay chạy đường xóc, và xích đã dãn là ba nhân tố đẩy xích tới quá chùng nhanh nhất.
Chỉnh xích là việc làm được tại nhà với hai cờ lê: nới ốc trục bánh sau và ốc chỉnh độ chùng hai bên, xoay ốc chỉnh đều hai bên để giữ bánh sau thẳng, kiểm tra biên độ chùng bằng tay, rồi siết lại theo lực. Lỗi hay gặp là chỉnh lệch hai bên làm bánh sau nghiêng, xích ăn lệch răng nhông, mòn nhanh và lại kêu trở lại sau vài tuần. Sau khi chỉnh, chạy thử một đoạn và nghe: tiếng lạch cạch mất hẳn là đúng nguồn; còn kêu ở một ngưỡng tốc độ cố định thì sang bước tiếp theo.
Nan số mòn: tiếng kêu thật sự từ trong hộp
Nan số là những thanh thép trượt trên trục trong hộp số để đổi tỷ số truyền. Sau nhiều năm, cạnh nan và rãnh trượt mòn thành các bậc nhỏ, khi vào số, nan trượt qua bậc tạo tiếng lạch cạch khô, nghe gần phía dưới, ngay dưới chỗ để chân. Dấu hiệu phân biệt: tiếng kêu xuất hiện cả khi máy tắt mà chỉ cần đạp cần số, và vào số một hơi khó hơn mọi ngày, cần đạp dứt khoát hơn để nan vào trọn rãnh.
Đây là dạng cần thợ, vì vào được hộp số là phải tháo xả, tháo động cơ lì hoặc tháo cả cụm trên nhiều dòng. Nhưng tin tốt là nan mòn diễn tiến chậm: xe vẫn đi lại bình thường được khá lâu, và việc quan trọng là thay nhớt hộp số đúng loại đúng chu kỳ để hãm tốc độ mòn. Nghe tiếng và đi sớm định hơn, tránh để nan mòn tới mức vấu số, lúc đó không chỉ tiếng kêu mà cả khả năng rơi số giữa dốc.
Cơ cấu cần số và đòn đạp: vướng ở phía ngoài
Trước khi vội mở hộp số, đáng kiểm tra lớp cơ cấu nằm ngoài: cần số, khớp nối, và trục đòn truyền động đạp từ cần vào trong hộp. Các khớp này sau thời gian bị mòn khe, hoặc khô mỡ, mỗi lần đạp cần, khớp lỏng đập nhẹ tạo tiếng lạch cạch ngay tại vị trí cần, dễ tưởng từ trong. Kiểm tra bằng tay: máy tắt, nắm cần số lắc nhẹ, thấy kẹt khe rõ ràng thì cơ cấu ngoài là thủ phạm.
Xử phần này rẻ: siết lại khớp nối, tra mỡ, thay lò xo hoặc chốt đã mòn nếu cần. Nhiều xe cũ được thêm lò xo hồi về cần số yếu theo tuổi, khiến cần không về hết vị trí trung gian, đạp nhịp sau bị lệch và kêu. Đây là nhóm việc đáng làm trước mọi phẫu thuật vào hộp số. Một chi tiết đáng khen ở nhóm này là mọi thao tác đều làm được ngay tại lề đường với bộ dụng cụ nhỏ: lau khớp nối, tra mỡ, siết đai ốc giữ cần, mỗi việc chỉ vài phút mà hiệu quả tức thì, tiếng kêu thường dứt ngay sau lần siết đúng.
Côn và cách đạp số: hai nhân tố phía người lái
Tiếng kêu khi vào số không luôn do phần cứng: ép côn chưa đủ sâu, đạp số giữa lúc tải còn dồn, đều tạo tiếng lạch cạch dù xe khỏe. Côn mòn là đồng phạm điển hình: hành trình côn hẹp dần, nhả côn còn dính nhẹ, vào số là tải chưa trượt hẳn, nan số đập vào rãnh với tiếng khô khan. Dấu hiệu côn mòn đi kèm: vòng tua cao mà xe tăng tốc chậm, và cần chỉnh vị trí côn ngày càng hẹp.
Cách đạp cũng đáng rà lại: vào số nên dứt khoát một nhịp, giữ ga đều, không đạp nửa vời rồi rút chân. Thói quen đạp số nhẹ nửa hành trình cho xe cũ nghe nhỏ hơn thực ra đang mài vấu số nhanh hơn. Tập lại nhịp đạp chuẩn không tốn đồng nào và thường làm mất nửa số tiếng kêu tưởng là hư hỏng.
Với khách thuê xe: tiếng kêu nào cần báo ngay
Khách thuê xe số nghe lạch cạch khi vào số nên phân nhanh hai loại: tiếng kèm xích đập rõ khi xe chạy xóc, và tiếng kêu ngay tại cần số khi máy tắt mà đạp thử. Loại trước báo chủ xe để chỉnh xích, loại sau cần kiểm tra cơ cấu số, cả hai đều nên nói rõ kèm thời điểm xuất hiện, ví dụ kêu nhất khi vào số một lúc đèn đỏ. Không nên tự chỉnh xích xe thuê khi không có dụng cụ, vì chỉnh lệch bánh sau còn nguy hơn tiếng kêu. Cần hỗ trợ trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày thì liên hệ Mr Tú Motorbike Rental qua điện thoại hoặc Zalo.
Câu hỏi thường gặp
Tiếng lạch cạch khi vào số có nguy hiểm không?
Nguồn xích lỏng thì nguy hiểm nếu để xích văng giữa đường, nguồn nan số thì làm vào số khó dần, còn nguồn khớp ngoài và cách đạp thì chỉ phiền. Xác định đúng nguồn là cách biết mức nguy, và xích chùng quá thì nên xử ngay trong ngày.
Độ chùng xích chuẩn là bao nhiêu?
Mỗi dòng xe có biên độ chùng khuyến nghị riêng, thường trong khoảng cỡ vài centimét đo tại điểm giữa xích. Đo bằng tay gẩy nhẹ, không đè mạnh. Quá chùng thì kêu và văng, quá căng thì mòn nhông và làm bánh sau nặng lên khi chạy.
Thay nhớt hộp số có làm hết tiếng kêu không?
Giúp giảm phần nào nếu nguồn là ma sát khô trong hộp, và quan trọng hơn là hãm tốc độ mòn nan. Nhưng nan đã mòn bậc thì nhớt mới cũng không làm mặt thép phẳng lại, tiếng kêu chỉ đỡ bớt chứ không hết.
Vào số khó kèm kêu có phải thay cả hộp số không?
Hiếm khi phải thay cả hộp. Đa số chỉ cần thay nan số, lò xo, vấu số hoặc chỉnh cơ cấu ngoài. Thay cả hộp là phương án cuối cùng, chỉ đến khi nhiều chi tiết trong đó đã mòn cùng lúc.
Cách đạp số thế nào cho bền hộp?
Ép côn trọn hành trình, đạp dứt khoát một nhịp, giữ ga đều lúc vào số, và không đạp số khi xe chưa ổn định tốc độ. Bốn thói quen này giảm lớn tiếng đập lên nan số và kéo dài tuổi cả cụm côn lẫn hộp số.
Tóm lại
Tiếng lạch cạch khi vào số có ba nguồn chính: xích quá chùng đập lên nhông, nan số trong hộp mòn bậc, và cơ cấu cần số ngoài lỏng khe, cộng thêm hai nhân tố phía người lái là côn mòn và cách đạp nửa vời. Trình tự kiểm tra từ ngoài vào trong, từ rẻ tới đắt, giúp tránh mở hộp số khi thủ phạm chỉ là độ chùng xích. Khách thuê nên mô tả rõ thời điểm và vị trí tiếng kêu để chủ xe định nhanh. Xem thêm các việc bảo dưỡng và kiểm tra định kỳ khác tại trang chủ đề bảo dưỡng và kiểm tra xe máy.