Có, và mức phạt không hề nhẹ. Theo quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ đang có hiệu lực, đội mũ bảo hiểm mà không cài dây quai được xem như không đội mũ, và cả người điều khiển xe lẫn người được chở đều có thể bị xử phạt tiền ở mức từ bốn trăm nghìn đồng đến sáu trăm nghìn đồng. Nhiều người vẫn quen thói đội mũ lên đầu rồi thả lỏng dây cho dễ chịu, không biết rằng chính sợi dây mới là bộ phận giữ mũ lại đúng vị trí khi va chạm xảy ra. Bài viết này giải thích quy định cụ thể, mức phạt cho từng vị trí ngồi trên xe, cách cài dây đúng chuẩn, và những điều nên kiểm tra với mũ đi kèm xe thuê trước khi vặn chìa khóa.
Quy định coi mũ không cài dây như không đội mũ
Văn bản xử phạt vi phạm giao thông đường bộ hiện hành, áp dụng từ đầu năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, liệt kê hành vi người điều khiển xe máy chở người ngồi trên xe không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ bảo hiểm không cài dây quai đúng quy định vào nhóm bị phạt tiền từ bốn trăm nghìn đồng đến sáu trăm nghìn đồng. Điểm đáng chú ý là cụm từ không cài dây quai đúng quy định được nêu đích danh trong hành vi vi phạm, cho thấy cơ quan soạn thảo ý thức rõ ràng rằng mũ chỉ phát huy tác dụng khi được cố định chặt. Trên thực tế va chạm, một chiếc mũ không cài dây sẽ văng khỏi đầu ngay ở cú ngã đầu tiên, và người mặc đương nhiên hứng trọn chấn thương sọ não, loại chấn thương chiếm tỷ lệ tử vong cao nhất trong tai nạn xe máy. Vì vậy, quy định này không phải hình thức chủ quan, mà phản ánh đúng bản chất an toàn của sợi dây.
Người lái và người ngồi sau đều bị phạt
Cần phân định rõ trách nhiệm theo từng vị trí. Người điều khiển xe máy mà chở người ngồi sau không đội mũ hoặc đội mũ không cài dây quai sẽ bị xử phạt ở mức từ bốn trăm nghìn đến sáu trăm nghìn đồng, dù bản thân người lái đội mũ chuẩn. Đồng thời, người được chở mà không đội mũ bảo hiểm, hoặc đội mũ không cài dây quai đúng quy định, cũng thuộc diện bị xử phạt riêng với mức tiền tương đương theo quy định về hành vi vi phạm của người được chở. Tức là trong một lần dừng xe, cả hai người trên xe có thể cùng nhận biên bản. Các trường hợp được miễn vẫn áp dụng như quy định chung: chở người bệnh đi khám bệnh hoặc cấp cứu, chở trẻ em dưới sáu tuổi, và người áp giải người có hành vi vi phạm theo nhiệm vụ được giao. Ngoài ba ngoại lệ này, đội mũ mà không cài dây vẫn là vi phạm đầy đủ.
Cách cài dây mũ đúng chuẩn
Cài dây đúng chuẩn không khó, chỉ cần làm đủ ba bước. Bước một, đeo mũ sao cho mép dưới của mũ nằm ngang lông mày, chừng hai đốt ngón tay phía trên mắt, không để mũ trễ ra sau để hở trán. Bước hai, luồn hai đầu dây qua khuyết hai bên má và kéo chặt, sao cho khi ngửa đầu hoặc lắc mạnh, mũ không dịch chuyển. Bước ba, khóa dây cài chặt đến điểm nghe tiếng tách, rồi giật nhẹ dây dưới cằm để kiểm tra: nếu còn tuột, siết tiếp. Với mũ dùng khóa trượt hoặc lưỡi gà, nguyên tắc giữ nguyên là khoảng hở giữa dây và cằm chỉ vừa đủ luồn một ngón tay. Với mũ của xe cho thuê thường dùng loại khóa cài nhanh sau nhiều chuyến, khớp khóa dễ lỏng, nên hãy kiểm tra bằng thao tác giật thử mỗi khi nhận mũ. Nếu dây bị tuột dai ố hoặc khớp khóa không còn giữ, hãy yêu cầu quán đổi mũ khác thay vì cố dùng cho tiện.
Vì sao nhiều người vẫn thả lỏng dây
Lý do phổ biến nhất là cảm giác gò bó: dây cài chặt gây vướng cằm, đặc biệt với mũ cỡ rộng hoặc mũ đệm trong bị xẹp. Lý do thứ hai là mũ thuê không đúng cỡ đầu người mặc, khiến cài chặt càng khó chịu, và người dùng chọn thả lỏng để bù. Lý do thứ ba là thói quen đi quãng ngắn trong ngõ, nơi mọi người đánh giá khả năng bị kiểm tra thấp, dù các cú ngã ở ngõ chiếm phần lớn ca trầy sước và chấn thương nhẹ. Tất cả các lý do này đều có cách giải quyết: xin mũ đúng cỡ, chỉnh dây trước khi lên yên, và coi thao tác cài dây là một phần của khởi động xe như xi nhan hay gương. So với bốn trăm nghìn đồng phạt và một ca chấn thương đầu, vài giây siết dây là khoản đầu tư rẻ nhất trên một chuyến đi.
Khách thuê xe nên kiểm tra mũ thế nào
Khi nhận xe thuê, hãy dành một phút cho hai mũ. Đeo thử từng chiếc, kiểm tra dây quai kéo lên là khóa giữ chắc, kéo xuống không tuột, và đệm trong không bị xẹp lệch khiến mũ nghiêng một bên. Nếu mũ có vết nứt ở vỏ hoặc móp méo rõ, hãy đổi chiếc khác, vì vỏ mũ bị va đập mạnh trước đó đã giảm khả năng hấp thụ xung lực. Với nhóm đi ba bốn người trên hai xe, chắc chắn số mũ đủ cho từng người và mỗi mũ cài vừa người dùng, không chia chung một mũ rộng cho nhiều đầu khác cỡ. Với khách nước ngoài chưa quen mũ chuẩn Việt, hãy nói rõ với quán để được mũ cỡ phù hợp và hướng dẫn cách cài. Nếu quán giao mũ kèm nhưng thiếu cho người thứ hai, hãy yêu cầu bổ sung trước khi rời điểm nhận xe, vì mua mũ chất lượng không rõ nguồn dọc đường vừa tốn kém vừa không bảo đảm chuẩn bảo hộ.
Mũ tốt hơn mũ rẻ ở chỗ nào
Không phải mũ nào cũng giữ được đầu như nhau, dù cả hai đều có dây cài chuẩn. Mũ đạt chất lượng có vỏ ngoài bằng nhựa hút lực tốt, lớp đệm trong hấp thụ xung lực dày và có các lỗ thoáng khí, đếm đủ bộ đệm hai bên má và sau gáy. Khi cầm mũ nặng tay hơn một chút thường là dấu hiệu vỏ dày, còn mũ nhẹ trót lót và vỏ mỏng hay bị móp khi bóp nhẹ là loại khó bảo vệ thật sự trong va chạm mạnh. Tem hợp quy dán trên vỏ là dấu hiệu quan trọng nhất để nhận biết mũ đã qua kiểm tra chất lượng theo quy định về hàng hóa lưu thông, vì kích thước và trọng lượng bên ngoài không nói lên được cấu tạo bên trong. Với mũ đi kèm xe cho thuê, bạn không được chọn mẫu mã, nhưng vẫn có quyền từ chối chiếc mũ có vết nứt, mối nối lệch, hoặc dây đã dai ố, và xin chiếc khác đạt hơn. Nếu bạn thường xuyên đi hai bánh và chở người phía sau, khoản đầu tư đáng làm nhất chính là hai mũ đạt chuẩn của riêng mình, vì mũ là trang bị duy nhất trên xe làm thay đổi trực tiếp mức độ nghiêm trọng của tai nạn.
Câu hỏi thường gặp về dây quai mũ bảo hiểm
Khách hay hỏi: cài dây mà lỏng một chút có bị coi là vi phạm không? Quy định yêu cầu cài dây đúng quy định, tức dây phải giữ mũ cố định trên đầu, nên để dây lỏng tới mức mũ dịch chuyển vẫn thuộc diện bị xử phạt. Câu hỏi thứ hai: mũ nửa đầu có cài dây kiểu khác thì sao? Nguyên tắc cố định mũ là như nhau với mọi loại mũ, chỉ cần mũ giữ chắc trên đầu khi rung lắc. Câu hỏi thứ ba: trẻ em ngồi sau cần đội mũ cỡ nào? Trẻ dưới sáu tuổi không thuộc diện bắt buộc, nhưng nếu cho trẻ ngồi sau ở độ lớn hơn, hãy chuẩn bị mũ cỡ trẻ em có dây cài được. Câu hỏi thứ tư: nếu mũ của quán bị hỏng khóa giữa chuyến thì làm gì? Hãy gọi quán ngay để được hướng dẫn đổi mũ hoặc hỗ trợ, không tiếp tục chạy với mũ không cố định được. Với bất kỳ thắc mắc nào về trang bị đi kèm xe, hãy liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo để được giải đáp trước khi nhận xe.
Tóm lại
Đội mũ bảo hiểm không cài dây quai là vi phạm bị phạt từ bốn trăm đến sáu trăm nghìn đồng, áp dụng cho cả người lái chở người đội mũ sai cách lẫn người được chở, vì mũ không cài dây không giữ được đầu khi va chạm. Hãy cài dây chặt tới mức lọt vừa một ngón tay dưới cằm và giật thử trước khi lăn bánh, và yêu cầu đổi mũ nếu khóa của mũ thuê đã lỏng. Bạn có thể xem thêm chuyên mục hỏi đáp thuê xe máy, tham khảo kinh nghiệm thuê xe máy Hà Nội để chuẩn bị đồ bảo hộ, hoặc đọc thủ tục thuê xe máy trước khi đến nhận xe.