Câu hỏi ngắn nhưng câu trả lời được quy định rất cụ thể: mũ bảo hiểm dùng cho người đi mô tô, xe máy tại Việt Nam phải đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy, hiện hành là QCVN 2:2021/BKHCN, do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành kèm theo Thông tư 04/2021/TT-BKHCN. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu phải đáp ứng quy chuẩn này trước khi lưu thông trên thị trường. Với khách thuê xe, hiểu quy chuẩn này giúp bạn chọn mũ cho mình và kiểm tra mũ đi kèm xe thuê trước khi nhận. Bài viết giải thích quy chuẩn gồm những gì, cách nhận biết mũ đạt chuẩn, và điều gì xảy ra nếu bạn đội mũ không đúng quy định.
Quy chuẩn QCVN 2:2021/BKHCN quy định những gì
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 2:2021/BKHCN thiết lập các yêu cầu bắt buộc đối với mũ bảo hiểm dùng cho người đi mô tô, xe gắn máy, xe đạp máy, xe máy điện, xe đạp điện và các loại tương tự. So với phiên bản cũ, quy chuẩn 2021 mở rộng phạm vi áp dụng, chia mũ theo kiểu che phủ đầu rõ hơn, và siết các yêu cầu về ghi nhãn trên mũ cũng như trên bao bì. Những nội dung chính mà một chiếc mũ đạt chuẩn phải thoả mãn gồm: khả năng hấp thu xung lực khi va đập, độ bền của quai và khóa quai, độ che phủ và kích thước hợp chuẩn, cùng nhãn ghi đầy đủ thông tin về nhà sản xuất, xuất xứ, cỡ mũ và ngày sản xuất. Nói ngắn gọn, một chiếc mũ đạt QCVN là chiếc mũ đã qua thử nghiệm và được cơ quan có thẩm quyền chứng nhận hợp quy, không đơn thuần là mũ cứng hay mũ đắt.
Tem hợp quy CR và cách nhận biết mũ đạt chuẩn
Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất trên mũ đạt chuẩn là tem hợp quy CR: tem hình tròn hoặc nhãn dán ghi rõ thông tin chứng nhận hợp quy. Khi mua mũ hoặc nhận mũ kèm xe thuê, bạn nên kiểm tra: thứ nhất, tem hợp quy còn nguyên, không bị bóc hoặc mờ; thứ hai, nhãn trên mũ ghi đủ các thông tin bắt buộc như tên hàng hóa, tổ chức chịu trách nhiệm, xuất xứ, cỡ mũ theo chu vi vòng đầu, tháng năm sản xuất; thứ ba, quai mũ và khóa quai còn chắc, kéo nhẹ không tuột; thứ tư, vỏ mũ không nứt, lớp lót trong còn nguyên và không bị ép biến dạng. Những chiếc mũ thời trang, mũ mỏng bán vỉa hè không có tem hợp quy gần như chắc chắn không đạt quy chuẩn, và đội chúng trên thực tế không khác gì không đội.
Cỡ mũ và quai mũ: hai điểm hay bị làm ngơ
Rất nhiều người mua mũ đúng chuẩn nhưng đội sai cách. Mũ quá rộng sẽ văng hoặc trượt khi va chạm, mũ quá chật gây đau đầu và có thể làm bạn tháo mũ giữa đường. Cỡ mũ đạt chuẩn được ghi theo chu vi vòng đầu; khi thử, đội mũ rồi lắc đầu nhẹ, mũ không được lay động trên đầu, và vành trước không che tầm mắt. Quai mũ phải cài và siết vừa: nhiều người có thói quen cài hờ quai cho nhanh, nhưng quy định yêu cầu đội mũ và cài quai đúng quy cách thì mới được coi là chấp hành. Khi mũ đã từng rơi từ độ cao lớn hoặc chịu một cú va đập, vỏ và lớp hấp thu bên trong có thể đã hỏng dù mắt thường chưa thấy, nên mũ đã qua va chạm mạnh nên được thay mới.
Không đội mũ hoặc đội mũ sai cách bị xử phạt thế nào
Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ không cài quai đúng quy cách khi tham gia giao thông bị phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng. Người được chở trên xe mà không đội mũ hoặc đội mũ không cài quai cũng bị xử phạt trong khung tiền tương tự, nghĩa là cả người ngồi sau cũng phải có mũ đạt chuẩn và cài đúng cách. Ngoài khoản tiền phạt, việc thiếu mũ đạt chuẩn còn trả giá bằng rủi ro thật: phần lớn chấn thương nặng trong tai nạn xe máy liên quan đến đầu, và lớp hấp thu xung lực đạt chuẩn chính là thứ tạo ra khác biệt giữa một cú va nhẹ và chấn thương nghiêm trọng.
Người thuê xe nên kiểm tra mũ thế nào
Quán cho thuê xe thường giao mũ kèm xe, và đây là thứ bạn nên kiểm tra cạnh đèn, phanh và lốp. Ba câu hỏi nhanh: mũ có tem hợp quy còn nguyên không, quai và khóa quai còn chắc không, và cỡ mũ vừa đầu người đi cùng bạn không. Nếu mũ đi kèm bị nứt, mất tem hoặc quai hỏng, hãy yêu cầu quán đổi mũ khác ngay khi nhận xe; đây là yêu cầu hợp lý và quán luôn sẵn mũ dự. Với hành khách đi sau, chuẩn mũ không thấp hơn người lái: người ngồi sau chịu cùng rủi ro trên đoạn đường đó. Trước khi đặt xe, bạn có thể đọc nhanh thủ tục thuê xe máy để biết những gì nên mang theo và nên kiểm tra khi nhận xe.
Mũ đạt chuẩn theo mùa và điều kiện thời tiết
Hà Nội có bốn mùa rõ, và mũ đạt chuẩn cũng cần chăm theo mùa. Mùa hè, nên chọn mũ có lớp lót tháo rời được để giặt, và ưu tiên kiểu mũ thông thoáng giúp đầu bớt nóng khi dừng đèn đỏ dài; khăn lót mũ thấm mồ hôi là phụ kiện nhỏ nhưng rất đáng. Mùa đông, mũ che cả tai giúp giữ ấm phần đầu và tai, nhất là khi chạy sớm hoặc tối muộn trên đường vành đai. Mùa mưa, lớp lót ướt lâu ngày sẽ có mùi và giảm tuổi thọ lót, nên mang mũ vào nhà lau khô sau mỗi chuyến đi ướt. Dù mùa nào, thói quen tốt là treo mũ vào móc cố định trên xe thay vì kẹp ở cốp hoặc để lăn lóc dưới gầm: mũ hay rơi xuống đất chính là mũ nhanh giảm khả năng bảo vệ nhất.
Mũ đạt chuẩn có đắt không và mua ở đâu
Giá mũ đạt chuẩn trải rất rộng: có những mũ phổ thông giá vài trăm nghìn đồng vẫn đạt QCVN và đủ dùng cho đi phố hàng ngày, và có những mũ cao cấp hơn với lớp hấp thu tốt hơn, thông thoáng hơn. Điều quan trọng không phải là giá mà là tem hợp quy và tình trạng mũ. Nên mua mũ ở cửa hàng có tên tuổi hoặc nơi cho bạn kiểm tra tem, nhãn và thử cỡ, thay vì mua mũ trôi nổi không nhãn mác. Với khách chỉ cần mũ cho vài ngày thuê, mũ của quán đạt chuẩn là đủ; còn nếu bạn thường xuyên đi xa hoặc đi nhiều ngày, đáng đầu tư một mũ riêng vừa đầu mình và quen cảm giác đội.
Câu hỏi thường gặp
Khách hay hỏi mũ nửa đầu có đạt chuẩn không: đạt, miễn là sản phẩm đó được chứng nhận hợp quy theo QCVN 2:2021/BKHCN và có tem CR, vì quy chuẩn chia mũ theo kiểu che phủ và cả mũ nửa đầu vẫn phải qua các chỉ tiêu thử nghiệm. Câu hỏi thứ hai là mũ cũ nhiều năm còn dùng được không: nếu mũ chưa từng va đập mạnh, tem còn nguyên và quai chắc thì vẫn đạt yêu cầu, nhưng mũ đã năm năm trở lên nên cân nhắc thay vì lớp hấp thu có thể già hóa. Câu hỏi thứ ba là mũ xe đạp có dùng được cho xe máy không: chỉ những mũ được chứng nhận theo quy chuẩn dành cho người đi mô tô, xe máy mới tính là đạt, nhiều mũ thể thao không có chứng nhận này không thay thế được. Câu hỏi cuối là trẻ nhỏ đi kèm cần mũ thế nào: trẻ vẫn phải đội mũ đạt chuẩn đúng cỡ đầu của trẻ và cài quai, mũ người lớn đội hờ trên đầu trẻ không có tác dụng bảo vệ.
Tóm lại
Mũ bảo hiểm đạt tiêu chuẩn là mũ có chứng nhận hợp quy theo QCVN 2:2021/BKHCN, dán tem CR, ghi nhãn đầy đủ, đúng cỡ và được cài quai đúng cách. Người điều khiển và người được chở đều phải đội mũ đúng quy định, với mức phạt từ 400.000 đến 600.000 đồng theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP cho hành vi không đội hoặc cài quai sai. Khi thuê xe, hãy kiểm tra mũ đi kèm như kiểm tra phanh và đèn. Nếu bạn còn thắc mắc khác về giấy tờ, bảo hiểm hay quy định khi thuê xe, các câu trả lời đã được gom trong trang hỏi đáp nhanh và chuyên mục hỏi đáp thuê xe máy của quán; mẹo chọn và kiểm tra xe thì nằm trong các bài kinh nghiệm thuê xe máy, bạn đọc trước chuyến đi sẽ đỡ phải gọi giữa đường.
Nguồn tham khảo
Nghị định 168/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ: https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=212167
Toàn văn Nghị định 168/2024/NĐ-CP (Cổng thông tin điện tử Chính phủ): xaydungchinhsach.chinhphu.vn — toàn văn Nghị định 168/2024/NĐ-CP