Bản Tả Van nằm dưới thung lũng Mường Hoa, cách thị trấn Sa Pa chừng vài chục phút chạy xe máy, là điểm đến quen thuộc của những ai muốn ngắm ruộng bậc thang và tìm hiểu đời sống của người Mông, người Dao, người Tày ở bản. Chạy xe xuống bản rồi quay về, nhiều người lại lúng túng ở đúng một câu hỏi: món gì đáng mua về từ bản Tả Van cho vừa ý nghĩa vừa không mua nhầm hàng trôi nổi. Bài này nằm trong chùm Sa Pa – Lào Cai – Yên Bái của mục du lịch, gợi ý các món quà đáng tiền nhất ở bản và cách mua sao cho tử tế. Nếu bạn chưa từng đi, hãy đọc những điều cần biết khi đi xe máy đến bản Tả Van lần đầu, còn nếu định đi trời lạnh thì xem mùa đông đến bản Tả Van có lạnh lắm không trước khi xếp đồ.
Câu trả lời nhanh
Món đáng mua nhất ở Tả Van vẫn là hàng dệt tay của người bản địa: khăn, túi, gối, mảnh vải thêu màu do chính tay phụ nữ trong bản làm ra. Nhóm thứ hai là đặc sản gói ghém mang về được như mật ong, hạt gia vị làm sẵn của vùng cao. Nhóm thứ ba là quà theo mùa, chủ yếu là trái cây vùng ôn đới như mận, đào, nhưng chỉ có khi vào vụ và thường khó đi đường xa. Giá cả ở bản không niêm yết thống nhất, thay đổi theo thời điểm và người bán, nên bạn cần hỏi rõ trước khi chốt, đồng thời nhớ rằng mỗi món mua trực tiếp từ tay người làm là nguồn thu nhập nhỏ nhưng thật của người trong bản.
Hàng dệt tay và đồ thêu đáng mua nhất
Phụ nữ Mông và Dao quanh vùng Sa Pa nói chung, Tả Van nói riêng nổi tiếng về nghề dệt và thêu tay. Một chiếc khăn dệt màu chàm, một chiếc túi thêu hoa văn hay tấm vải lanh dệt mờ là món quà không lẫn với hàng may công nghiệp, vì mỗi mảnh đều mang hoa văn riêng của người làm. Càng vào gần các dịp cuối năm, nhiều gia đình trong bản lại dệt thêm để bán cho khách, nên chọn lúc đó thường có nhiều mẫu hơn ngày thường. Khi mua, bạn nên hỏi người bán rằng món đồ là do nhà họ tự làm hay nhập về, vì hàng tự làm thường đắt hơn chút nhưng bền và có ý nghĩa hơn hẳn.
Các món nhỏ như vòng cổ tay bằng vải, móc khóa thêu hay tấm lót ly dệt tay là lựa chọn vừa túi cho ai cần quà tặng nhiều người với số tiền vừa phải. Với món to như tấm vải lớn hay tấm chăn dệt, nên hỏi trước cách giặt và bảo quản, vì màu nhuộm chàm truyền thống có thể phai trong những lần giặt đầu. Hàng len đan tay như mũ, găng, khăn là nhóm đáng mua nếu bạn đi vào mùa lạnh, vừa dùng được ngay trên đường về.
Món ăn và đặc sản mang về được
Nhóm đặc sản dễ gói ghép nhất là mật ong và các loại hạt gia vị của vùng núi. Mật ong miền cao được người dân lấy từ những rừng cây dại quanh bản, mua được quanh năm với giá thay đổi theo mùa hoa. Các loại hạt gia vị quen thuộc của miền núi phía Bắc giúp bữa cơm về sau còn thơm mãi mùi núi rừng, cách bảo quản thì chỉ cần hũ khô kín. Nhóm này gọn, nhẹ, khó vỡ, phù hợp đi xe máy đường dài từ Sa Pa về Hà Nội.
Nhóm trái cây như mận, đào chỉ nên mua khi vào vụ, thường gom quanh mùa hè, vì trái cây chín nhanh và khó bảo quản trên hành trình nhiều giờ. Nếu vẫn muốn mua, hãy chọn trái còn chắc, đóng thùng gọn và lên kế hoạch về trong ngày. Các món ăn tươi như rau cải mèo hay các loại nấm rừng tuy thơm nhưng hỏng nhanh, chỉ nên mua ít dùng ngay trong chuyến, không đáng gói về xa. Trước khi mua số lượng lớn, hãy hỏi kỹ người bán về cách gói và điều kiện bảo quản từng loại.
Mua hàng ở bản sao cho tử tế
Ở Tả Van, bạn có thể mua hàng ngay tại nhà dân có bày bán, ở các sạp nhỏ dọc đường vào bản hoặc vào phiên chợ gần đó tùy ngày. Mua trực tiếp từ tay người làm là cách tốt nhất để chắc chắn tiền rơi đúng túi người làm ra món đồ. Thói quen đáng nên có là hỏi giá trước một cách vui vẻ, kể cả với món nhỏ; người bản địa thẳng thắn và sẵn sàng nói rõ giá của họ. Một lưu ý quan trọng: không mua các loại động vật hoang dã, chim, thú hay sản phẩm từ rừng không rõ nguồn gốc, vì vừa trái quy định vừa có hại cho thiên nhiên vùng cao.
Tránh mua hàng theo kiểu người bán bám đi theo bạn khá lâu; hãy từ chối nhẹ nhàng nếu không có ý định mua, đó là cách tôn trọng cả hai bên. Không nên mặc cả quá sát với món hàng nhỏ của người bản, vì phần chênh vài chục nghìn có khi là bữa cơm của họ. Đổi lại, nếu mua nhiều món cùng một chỗ, bạn có thể hỏi giá tổng một cách thật thà, phần nhiều người bán sẽ sẵn lòng bớt cho khách lịch sự.
Mang quà từ Tả Van về Hà Nội cần lưu ý gì
Khi mua xong, hãy tập kết quà vào một hai túi lớn và bọc kín khỏi bụi đường, vì chặng từ bản lên thị trấn và về Hà Nội rất nhiều dốc và bụi. Món dễ vỡ như hũ mật ong nên bọc thêm lớp nilon và dựng đứng giữa hành lý mềm. Đi xe máy chở hành lý thì nên buộc chắc chắn, không để túi đong đưa cản trở tay lái, và nếu trời mưa thì bịt kín toàn bộ vì món dệt và đồ ăn đều sợ nước. Trên đường về, bạn cũng nên tính giờ xuất phát hợp lý để kịp về trước khi trời tối, tham khảo thêm bài về nên xuất phát mấy giờ để đi xe máy đến Sa Pa để cân dòng thời gian theo chiều ngược lại.
Với quà là thực phẩm, mang về Hà Nội nên ưu tiên nhóm khô như mật ong, hạt gia vị, hạn mua trái cây chín; nếu mua thì chọn ngày về trong hôm đó. Kiểm tra kỹ túi nilon đựng dịch tránh rò rỉ làm ướt quần áo. Nếu bạn thuê xe của Mr Tú cho chuyến đi Sa Pa, hãy hỏi trước về cốp xe và cách buộc đồ để chuẩn bị đúng loại túi, cũng như liên hệ qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ làm việc từ 08:00 đến 17:00 khi cần tư vấn thêm về loại xe phù hợp cung đường vùng cao.
Câu hỏi thường gặp
Món gì mua ở Tả Van là chắc chắn đáng tiền nhất?
Hàng dệt tay như khăn, túi, tấm vải thêu của phụ nữ trong bản là món đáng mua nhất, vì khó tìm đúng loại ở nơi khác và mỗi món mang hoa văn riêng của người làm.
Giá hàng ở bản có đắt hơn ở thị trấn không?
Không có mức so sánh cứng, giá thay đổi theo người bán và thời điểm. Hàng dệt tay làm tại nhà có thể cao hơn hàng nhập về, đổi lại chất liệu và hoa văn xứng đáng hơn.
Nên mua ở chợ hay mua trực tiếp nhà dân?
Mua trực tiếp tại nhà dân có bày bán là tốt nhất vì tiền đến tay người làm. Nếu gặp sạp nhỏ dọc đường, cứ hỏi nguồn gốc món hàng trước khi mua cho chắc.
Trái cây ở Tả Van mùa nào có?
Mận, đào vùng cao tập trung vào vụ mùa hè, các thời điểm khác ít. Giá và số lượng thay đổi theo năm, nên hỏi trước người bản hoặc chủ chỗ nghỉ về vụ năm đó.
Mật ong mua ở bản có đảm bảo không?
Cứ hỏi rõ nguồn ong và mùa rút mật từ chính người bán, ưu tiên mua ở nhà có nuôi hoặc quen biết. Mật thật của vùng cao thường sánh, thơm mùi hoa riêng, không thơm gắt.
Mua nhiều món thì chở trên xe máy thế nào?
Tập vào một hai túi lớn, buộc chắc vào giá đỡ sau xe, tránh để lủng củng cản trở tay lái. Món dễ vỡ bọc kỹ và dựng giữa hành lý mềm, cả chặn bịt mưa cho đường dài.
Đi mùa đông có mua được hàng dệt không?
Có, hàng dệt tay bán quanh năm, và mùa lạnh còn thêm nhóm hàng len như mũ, găng, khăn đan tay rất đáng mua, dùng được ngay trên đường về.
Nguồn tham khảo
Tóm lại
Hỏi món gì đáng mua về từ bản Tả Van thì câu trả lời nằm ở hàng dệt tay, đặc sản khô gọn như mật ong và hạt gia vị, cùng quà trái cây theo mùa nếu đúng vụ. Mua trực tiếp từ tay người làm, hỏi giá trước và gói ghém kỹ cho chặng xe máy đường dài là ba điều khiến món quà thêm trọn vẹn. Nếu bạn cần thuê xe máy cho chuyến đi Sa Pa và vùng quanh đó, tham khảo thông tin và bảng giá tại trang bảng giá thuê xe hoặc liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ làm việc từ 08:00 đến 17:00 hàng ngày.