Một chuyến thác đẹp thì trọn khi có thêm phần ăn ngon, và vùng núi Hoà Bình quanh thác Dải Yểm là vùng có bữa ăn xứng đáng với quãng đường chạy ra. Chuyện món ăn mùa của Thác Dải Yểm đáng thử vì thế đáng để lên kế hoạch trước, chứ không nên để tùy hứng lúc đói. Bài viết thuộc chuỗi Ba Vì – Hòa Bình – Mai Châu – Mộc Châu trong chuyên mục du lịch quanh Hà Nội bằng xe máy. Ai chưa chắc khung giờ nào tới thác thì xem trước bài mùa hè đến thác Dải Yểm bằng xe máy nên đi lúc nào, còn người muốn tham khảo cách chọn món ở vùng du lịch gần đó có thể đọc bài món ăn mùa của chùa Thầy đáng thử làm tham chiếu cùng kiểu.
Câu trả lời nhanh
Bốn nhóm món đáng thử nhất quanh vùng thác: món từ cá suối vì đây là vùng nước chảy, các món nướng kiểu núi như thịt trâu gác bếp và gà nướng vì hợp khí mát, rau cải mèo với cơm lam vì đúng vị vùng cao, và trái theo mùa như mận hay các quà sấy vùng Hoà Bình vì nhẹ dễ mang. Ăn tại quán ven thác nếu chọn được quán sạch đông khách, còn ai đi khung sớm thì mang theo đồ nhẹ và ăn chính vào khung trưa hoặc chiều về dọc đường. Trả lời ngắn: đáng thử đúng món vùng và đúng mùa, chứ không cần thử nhiều món trong một bữa.
Vì sao vùng thác có bàn ăn riêng đáng thử
Vùng thác Dải Yểm nằm trong dải núi Hoà Bình có khí mát gần như quanh năm, suối nhỏ chảy qua các thôn bản, và đồng ruộng bậc thang trồng rau nuôi cá. Đặc sản vùng vì thế nghiêng về ba nguồn: thứ nhất là các dòng suối với cá nhỏ dai thịt ngọt, thứ hai là chăn nuôi thả rông kiểu vùng cao với trâu bò gà, thứ ba là rau và trái cây theo mùa của ruộng núi. Món ăn ở đây có cái dễ nhận: gia vị mộc, nhiều món nướng và hấp, và bữa cơm gắn với thời tiết: nóng ăn món chua thanh, mát ăn món nướng kèm rau.
Điều đáng nói là các món này gần như chỉ ngon tại chỗ. Cá suối nướng ăn ngay khi còn nóng khác hẳn để nguội, rau núi luộc ăn trong bữa chứ khó mang về, và trái mùa chín đúng tuần mới có vị đậm. Kế hoạch ăn uống vì thế nên dựa theo mùa hiện tại của chuyến đi, và chấp nhận rằng có món hôm nay có mà tuần sau không còn.
Nhóm món thứ nhất: các món từ suối
Nhóm đầu tiên đáng thử là cá suối. Các loại cá nhỏ vùng suối Hoà Bình thường được nướng nguyên trên than, xắt đôi khét vàng hai mặt, chấm muối chanh ớt hoặc chấm kiểu tương núi. Điểm cộng của nhóm món này nằm ở độ tươi: cá từ suối về trong ngày nướng lên giòn da, thịt dai ngọt. Khi gọi ở quán, món cá nướng thường để dành khá lâu, nên ai muốn ăn cá nên báo quán từ lúc mới tới, đi thác trước rồi quay về ăn kịp món nóng. Ngoài cá, một số quán ven suối còn có các món ốc hoặc tôm suối theo mùa, cũng thuộc nhóm đáng thử nếu thấy tươi tại quán trong ngày.
Nhóm món thứ hai: các món nướng kiểu núi
Nhóm thứ hai là các món nướng: thịt trâu gác bếp là món quen thuộc nhất của vùng Hoà Bình, thịt thái dải ướp gia vị rồi treo hun khói, khi ăn nướng lại hoặc xé trộn; gà nướng nguyên con với da giòn và thịt chắc vì gà vùng thả; và các xiên nướng ven quán hợp cho nhóm đi đông. Thịt trâu gác bếp là món vừa ăn vừa mua được về làm quà, nhưng khi mua nên chọn nơi đóng gói kín, hỏi hạn dùng, vì món hun trên cốp xe trong nắng chiều dễ đổi vị. Nhóm món nướng hợp bữa chiều về sau một ngày ở thác: đói đúng lúc, món nóng đúng lúc.
Nhóm món thứ ba: rau núi và cơm lam
Nhóm thứ ba mộc mà đáng nhớ: cải mèo luộc chấm, các loại rau bản xào tỏi, và cơm lam nếp nướng trong ống tre. Cơm lam là món hợp đi đường: để được lâu hơn cơm thường, ăn được lúc nghỉ chân, và có vị nếp núi khó lẫn. Rau cải mèo chỉ thật sự ngon trong bữa tại quán vì rau để lâu mất vị; nếu muốn mua rau về thì nên hỏi quán về cách giữ và nhớ rằng rau tươi trong cốp xe về chiều nắng chóng hép. Kết hợp ba nhóm món trên trong cùng một bữa là cách ăn chuẩn vị vùng thác: một món suối, một món nướng, một đĩa rau, và cơm lam thay cơm thường.
Một cách dùng món ăn để nâng chất chuyến đi: gắn bữa chính vào khung đẹp nhất của ngày. Ai đi khung sớm theo lịch trình đã bàn thì ăn nhẹ trước, leo thác trong khung mát, và để bữa cá nướng cho khung trưa muộn khi đói thật; ai đi khung chiều thì đổi lại, ăn chính khung trưa trước khi tới thác và chỉ ăn nhẹ trái mùa ven đường lúc về. Ghép ăn với giờ giấc như vậy giúp cả ngày không có khung đói gắt, và phần thưởng vị giác luôn rơi đúng lúc cơ thể cần nạp nhất sau phần leo đường.
Trái và quà theo mùa
Vùng Hoà Bình có lịch trái rõ rệt theo mùa: các tuần đầu hè là mùa mận vùng cao, giữa hè có các loại trái vườn, và mùa nào cũng có các loại sấy, hạt rang làm quà. Mùa mận là khung mà nhiều người lên vùng này chỉ vì trái: mận chín cây giòn chua dịu, hợp ăn giữa chặng nghỉ ngơi mát. Trái mua về nên chọn quầy bán gói cân rõ, trái chưa dập, và nhớ rằng trái để trong cốp xe chịu nắng gió: mua ở chặng cuối gần nhà hoặc mua loại quả dày vỏ hơn. Các quà sấy và hạt rang dễ mang hơn nhiều, hợp mua về cho gia đình; khi mua vẫn nên hỏi hạn dùng và chọn túi đóng kín.
Về đồ uống, vùng thác mùa hè có thêm các loại nước mát quà đêm chợ: nước mía, chè hạt, và trà đá vối quán. Sau phần leo nắng, một cốc nước mát nhiệt độ thường hiệu quả hơn nước đá quá lạnh, vì đường tiêu hoá sau vận động dễ kích ứng khi gặp quá chênh nhiệt. Uống chia nhiều ngụm nhỏ cũng hay hơn một lần cạn cốc, và nên kèm một chút muối hoặc đồ mặn nếu ngày đi dài đổ mồ hôi nhiều.
Ăn ở đâu: quán ven thác, quán chặng đường, hay tự mang
Ba lựa chọn, ba mục tiêu. Quán ven thác tiện cho nhóm muốn ăn ngay sau khi leo thác: chọn quán có khách đông quay vòng, nhìn thấy bếp nướng, và hỏi được món có trong ngày hôm đó. Quán ven chặng đường hợp khung sáng: ăn nhẹ tại chỗ nghỉ chân sớm, gọi ít, không gọi món nướng lâu. Tự mang hợp người đi khung sớm: đồ khô, trái giòn, bánh mì ăn kèm, và một bình nước lớn, với lưu ý là đồ mang theo không nên có nhiều thức dễ hỏng nắng vì cốp xe giữa trưa hè nóng hơn tưởng tượng. Ai thuê xe máy trong ngày thì tính thêm phần đồ mua về vào thể tích cốp, đừng để đồ ăn chèn mất chỗ đồ bảo hộ.
Câu hỏi thường gặp
Ăn sáng ở đâu trước khi lên đường?
Ăn nhẹ trước khi xuất phát và dừng ăn sáng thật ở chặng đầu gần nội thành hoặc tại điểm nghỉ chân đầu tiên. Bụng đói chạy nửa cung đường trước khi ăn là công thức mệt sớm, còn ăn quá no trước khi chạy núi là công thức buồn ngủ.
Quán ven thác có đắt hơn không?
Quán vùng du lịch thường có chênh so với quán nội thành, và mức chênh đổi theo mùa khách. Thói quen tốt là hỏi giá trước khi gọi, gọi món vùng đúng mùa thay vì món chế phức tạp, và xem quán đông khách như tín hiệu chất lượng.
Đi nhóm đông gọi món kiểu gì hợp lý?
Gọi kiểu hợp bàn: một món suối, một món nướng lớn chia, hai rau, và cơm lam cho bàn. Nhóm đông đặt món nướng trước từ lúc tới để kịp giờ ăn, và không gọi quá nhiều món vì bữa giữa đường ăn chậm là phần nghỉ ngơi của cả chuyến.
Có món nào hợp người không quen ăn vùng núi không?
Có: cơm lam, gà nướng, rau luộc, và trái mùa là các món dễ ăn với hầu hết mọi người. Món hun khó hoặc món chua núi nên thử một phần nhỏ trước khi gọi nhiều.
Tóm lại
Món ăn mùa của thác Dải Yểm đáng thử theo đúng nghĩa của cụm từ: thử món vùng và thử đúng mùa, gồm cá suối nướng, thịt trâu gác bếp, gà nướng, cải mèo, cơm lam, và trái mùa vùng cao. Ăn quán sạch đông khách ven thác, ăn nhẹ khung sớm, và mua quà sấy gói kín cho phần mang về. Một bữa như vậy là phần thưởng xứng đáng cho quãng đường xe máy cả ngày.