Đèn pha chết ngay trước miệng hầm chui là một trong những tình huống khó chịu nhất của người đi xe máy: hầm thì sắp đến, phía sau có xe đổ dốc theo, mà phần đường phía trước chỉ còn là một ống tối. Nhiều người bấm còi, bật đèn hậu, hoặc phóng nhanh cho qua, và mỗi cách đều có rủi ro riêng. Bài này thuộc chuyên mục an toàn khi đi xe máy, phân tích cách qua hầm chui khi đèn hỏng: quyết định vào hầm hay dừng từ trước miệng, giữ làn và tốc độ trong lòng hầm, dựa vào đâu để biết đường khi không nhìn thấy mặt đường, và lúc nào nên dừng hẳn để xử lý. Những nguyên tắc chung khi qua công trình xuyên đường đã được tóm lại trong bài về qua cầu vượt và hầm chui bằng xe máy.
Câu trả lời nhanh
Khi đèn pha hỏng mà sắp vào hầm chui: nếu còn kịp, giảm tốc và dừng ở phần đường an toàn ngay trước miệng hầm, vì xe không sáng đèn đi vào ống hầm vừa không thấy đường vừa không được xe khác nhìn thấy. Nếu đã ở trong hầm hoặc không còn chỗ dừng: bám mép phải làn, giữ tốc độ thấp và đều, dùng vạch sơn mép đường và vệt sáng của các xe phía trước làm mốc, không vượt ai, không phanh gấp, và ra khỏi hầm ở miệng gần nhất. Đèn là thiết bị ánh sáng bắt buộc trên xe máy, nên một khi đèn đã hỏng thì việc còn lại không phải là đi tiếp trong đêm mà là tìm chỗ dừng để sửa hoặc gọi hỗ trợ.
Vì sao hầm chui với đèn hỏng nguy hiểm hơn đường thường
Hầm chui khác đường thông thường ở ba điểm. Thứ nhất, ánh sáng trong hầm không bao giờ đều: hai miệng hầm chói nắng, giữa hầm tối sầm, và mắt người cần vài giây để thích nghi mỗi lần chuyển giữa hai mức sáng. Người có đèn vẫn chịu độ trễ này, người không đèn gần như bịt sạch phần nhìn phía trước trong chính giây mắt chưa kịp thích nghi. Thứ hai, hầm chui hẹp: làn xe máy và làn ô tô thường chỉ ngăn bằng vạch sơn, sai làn một chút là đã nằm chung đường với ô tô. Thứ ba, hầm không có chỗ lánh: hai bên là tường, không có lề rộng để đỗ, nên mọi sự cố trong hầm đều đứng giữa dòng xe đang chạy.
Riêng phần đèn hỏng còn có một tầng rủi ro ít người nghĩ tới: mình không thấy đường, mà người khác cũng không thấy mình. Trong hầm tối, ô tô phía sau nhận ra xe máy không đèn muộn hơn bình thường. Chiếc xe không sáng đèn vừa mất tầm nhìn, vừa không được nhìn thấy, và hai điều đó cộng lại đúng vào những giây dễ va chạm nhất.
Quyết định từ trước miệng hầm: vào hay dừng
Nếu phát hiện đèn hỏng từ trước khi đến hầm, quyết định đúng gần như luôn là không vào. Ban ngày, hầm chui thường có đèn chiếu sáng công cộng, nhưng đèn công cộng có thể cháy một dải hoặc tắt hẳn, và trong quãng giữa hầm nguồn sáng đáng tin nhất vẫn là đèn của chính chiếc xe. Dừng ở phía trước miệng hầm, ở đoạn thẳng và nơi xe khác nhìn thấy mình từ xa, rồi kiểm tra chìa khóa, chì hoặc cầu chì nếu biết; nếu đèn chết hẳn thì không mạo hiểm tiếp đoạn đường tối. Buổi tối hoặc trời mưa, quyết định càng nghiêm ngặt, vì hai bên miệng hầm tối và ướt, không có chỗ dừng an toàn cho xe không đèn.
Nếu đèn chết ngay giữa hầm, phần còn lại phải đi bằng mốc thay thế: vạch sơn mép phải, vệt sáng pha của xe phía trước, và đèn hậu của dòng xe cùng chiều. Ra miệng hầm gần nhất, đi tiếp theo phần đường có ánh sáng trời, và dừng ở chỗ an toàn ngay khi có. Đi nhiều km trong đêm với đèn hỏng không còn là xử lý tình huống nữa mà là tự chọn đi trong vùng mù, điều đã được cảnh báo trong bài về kỹ năng chạy xe máy ban đêm.
Giữ làn và tốc độ khi đi trong hầm không đèn
Giữa hầm, nhiệm vụ là giữ ba thứ: mép phải của làn, khoảng cách với xe trước, và tốc độ đều. Bám mép phải giúp xe khỏi rơi vào phần đường của ô tô, và cho xe phía sau một vị trí dễ đoán. Khoảng cách với xe trước phải lớn hơn bình thường, vì mình nhìn phần đường chủ yếu qua vệt đèn của xe đó, nên khi xe trước phanh, thời gian nhận biết luôn chậm hơn. Tốc độ giữ thấp và đều, không tăng ga đột ngột, không phanh gấp, vì phanh gấp trong hầm tối là cách nhanh nhất để xe sau không kịp phản ứng.
Nhìn xa và quét gần là nhịp quan sát đúng trong hầm: nhìn vệt sáng chuyển động phía trước để biết đường cong, liếc xuống vạch sơn sát bánh trước để giữ vị trí. Không nhìn thẳng vào đèn pha của xe ngược chiều, vì ngay khi xe đó đi qua, mắt lại mất thêm vài giây thích nghi với bóng tối. Người từng qua đoạn sương dày sẽ nhận ra nguyên tắc quen thuộc: khi nguồn sáng khan hiếm, mắt phải bám vào mốc tĩnh thay vì mốc động, như đã phân tích trong bài về kỹ năng chạy xe trong sương mù dày.
Xử lý khi mắt chưa kịp thích nghi ở miệng hầm
Miệng hầm ra nguy hiểm ngang miệng hầm vào, nhưng theo chiều ngược lại: từ tối ra chói. Với người có đèn, mắt cần một hai giây mở lại sau bóng tối; với người không đèn, phần đường bỗng hiện ra cả, và phút chốc đó dễ xảy ra hai lỗi: giữ tốc độ thấp quá khiến xe sau thúc, hoặc tăng ga vội vì tưởng đã hết khó khăn. Cách xử lý là ra khỏi hầm ở đúng tốc độ đã giữ, chờ mắt ổn định rồi mới tăng dần. Nếu trong hầm có xe cùng đi, đừng vượt ngay tại miệng ra, vì khoảng cách nhìn ảo khi chuyển sáng dễ khiến mình đánh giá sai đoạn đường trống.
Một chi tiết nhỏ nhưng hữu ích: đèn hậu của xe máy gần như luôn còn sáng kể cả khi đèn pha chết, vì hai đèn thường chạy hai mạch khác nhau. Bật công tắc điện về đúng vị trí đi xe để đèn hậu hoạt động, giúp xe phía sau thấy mình, dù nó không giúp mình thấy đường. Nếu cả đèn hậu cũng chết, việc dừng càng cấp bách, vì khi đó chiếc xe tối hoàn toàn giữa dòng xe đang chạy trong ống hầm.
Những lỗi biến đèn hỏng thành tai nạn
Lỗi phổ biến nhất là cố qua hầm với tốc độ bình thường, chỉ bấm còi để xin đường. Còi không thay đèn: nó không chiếu sáng mặt đường cho mình và không giúp người khác định vị một xe không đèn giữa ống tối. Lỗi thứ hai là bám sát ngay sau một ô tô để mượn vệt đèn của nó, quá gần để khi ô tô phanh thì không còn khoảng dừng. Bám theo là đúng, nhưng phải bám xa: vệt đèn pha chiếu xuống đường từ một xe phía trước cỡ chục mét vẫn đủ làm mốc, không cần sát bánh.
Lỗi thứ ba là đổi làn giữa hầm để đi nhanh hơn, ở đoạn chỉ ngăn bằng vạch sơn thì phần nhận thiệt luôn là xe nhỏ hơn. Lỗi thứ tư là tiếp tục hành trình sau khi ra khỏi hầm, mặc dù đèn vẫn chết, với lý do đoạn còn lại quen đường. Đường quen không làm xe không đèn dễ thấy hơn với ô tô ngược chiều, và buổi tối, gần như mọi va chạm nghiêm trọng với xe máy đều bắt đầu từ việc người lái không nhìn thấy hoặc không được nhìn thấy từ xa.
Luyện thói quen kiểm tra đèn trước mỗi chuyến
Thói quen để không rơi vào tình huống này rất rẻ: trước mỗi chuyến, nhất là chuyến đi xa hoặc về khuya, bật điện và thử cả đèn pha lẫn đèn hậu, soi vào tường hoặc vách gần để xem đủ hai chế độ chiếu gần và chiếu xa. Mỗi tuần nhìn lại mặt đèn xem có mờ hoặc dính bùn không, vì đèn mờ trong hầm còn nguy hiểm ở chỗ người lái tưởng mình vẫn có đèn. Với xe thuê, hỏi chủ xe về tình trạng đèn trước khi nhận, và báo ngay nếu thấy đèn yếu, thay vì để tới khi đứng trước miệng hầm. Cần thuê xe máy cho các tuyến thường xuyên qua hầm chui và đường tối, khách nên liên hệ trực tiếp Mr Tú Motorbike Rental qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày để nhận xe đã được kiểm tra đèn đầy đủ.
Câu hỏi thường gặp
Đèn pha hỏng nhưng đèn hậu còn sáng, có đi tiếp được không?
Ngắn: được nếu đoạn tối ngắn và đi chậm, nhưng đèn hậu không thay thế đèn pha vì nó chỉ giúp người sau thấy mình. Nên dừng ở chỗ an toàn gần nhất để sửa đèn, nhất là khi trời tối.
Hầm chui ban ngày có đèn chiếu sáng, đèn hỏng có vào được không?
Nếu đèn công cộng trong hầm sáng đều và đoạn hầm ngắn, đi ở mép phải với tốc độ thấp là chấp nhận được. Nhưng nếu hầm có dải đèn cháy, tối ở giữa, hoặc hầm dài, thì nên dừng trước miệng và xử lý đèn trước, vì phần giữa hầm vẫn là đoạn tối hoàn toàn với người không đèn.
Đang ở giữa hầm thì đèn chết hẳn thì làm gì ngay lúc đó?
Giữ hướng theo vạch sơn mép phải, giảm ga từ từ chứ không phanh gấp, bám vệt sáng của xe phía trước nếu có, rồi ra miệng hầm gần nhất. Không quay đầu, không lùi, không dừng giữa lòng hầm trừ khi không còn lựa chọn.
Có nên bấm còi liên tục trong hầm để người khác biết mình đang đến không?
Không nên. Trong ống hầm, âm vọng làm tiếng còi méo và khó định hướng. Vị trí mép phải, tốc độ thấp và đèn hậu sáng là bộ ba báo hiệu hiệu quả hơn còi.
Xe thuê đang đi thì đèn hỏng, nên tự sửa hay gọi chủ xe?
Với lỗi nhỏ như lỏng chì, người am hiểu có thể tự xử; với lỗi điện bên trong như cháy cầu chì hoặc hỏng cuộn điện, không nên tự tháo xe máy thuê. Gọi chủ xe để được hướng dẫn hoặc hỗ trợ là cách an toàn, và báo sớm cũng giúp việc tiếp tục hành trình được sắp xếp nhanh hơn.
Tóm lại
Qua hầm chui khi đèn hỏng tóm gọn trong ba quyết định: dừng trước miệng hầm nếu còn kịp, trong hầm thì bám mép phải với tốc độ thấp và dùng vạch sơn cùng vệt sáng làm mốc, và sau hầm thì tìm chỗ an toàn để sửa đèn. Đèn hỏng không chỉ lấy tầm nhìn của mình mà còn lấy khả năng bị nhìn thấy của mình, nên mọi biện pháp tạm thời chỉ đáng giá ở đúng đoạn ngắn. Các tình huống khó khác khi lái xe máy được xếp chuỗi trong chủ đề kỹ năng nâng cao khi chạy xe máy để đọc tiếp theo từng tình huống.