Xe máy đang chạy ổn trên thẳng bỗng bị một lực đẩy lệch cả thân xe nửa làn đường, tay lái giật khỏi tay và tim đập lên tới cổ: đó là cảm giác quen của ai từng bị gió giật ngang trên cầu vượt, ở mép cánh đồng hoặc lúc chiếc xe tải vừa vượt qua. Gió giật ngang không chỉ đến từ trời mà thường đến từ địa hình và từ xe cộ, nên kỹ năng xử lý khi gặp gió giật ngang trước hết là kỹ năng đọc chỗ sắp có gió và giảm thiểu thiệt hại của nó trước khi gió tới. Bài này đi qua từng dạng gió giật, từng cách giữ xe, trong chuỗi trang kỹ năng an toàn khi chạy xe máy của Mr Tú Motorbike Rental.
Câu trả lời nhanh
Gặp gió giật ngang, làm ba việc theo thứ tự: buông ga để chậm lại, vì tốc độ càng cao thì lực gió tác lên xe càng mạnh và biên độ lệch càng rộng; ép nhẹ hai đầu gối và mũi chân vào thân xe, hạ người xuống gần bình xăng để trọng tâm thấp; giữ tay lái bằng hai tay ở tư thế khoan nhả, không ghì cứng, để xe tự nảy trở về thẳng. Không phanh gấp, không rẹt xi nhan chéo làn trong lúc đang bị đẩy, và đợi xe ổn rồi mới chỉnh lại vị trí trong làn. Nếu biết trước đoạn sắp có gió, giảm tốc từ trước, đó là phần quan trọng nhất.
Gió giật ngang đến từ đâu
Hiểu nguồn gió là cách dự báo tốt nhất. Trên cầu vượt và cầu dài qua sông, gió sông thổi ngang liên tục và mạnh hơn hẳn mặt đất vì không có nhà cửa chắn; vị trí càng cao lên giữa cầu, gió càng tự do. Ở mép cánh đồng, ruộng lúa và hồ rộng, gió thẳng quét không vướng, và khi đường chạy dọc bờ ruộng thì chỉ cần một cơn gió ngang cũng đủ đẩy xe số nhẹ. Giữa hai dãy nhà cao trong phố, khe gió hẹp thổi dọc theo trục phố và bật mạnh ra đường cái khi bạn rẽ ra. Trên đèo, gió đổi chiều theo từng khúc núi, ôm theo sườn rồi bẻ vuông góc ở các mỏm nhô. Nhưng nguồn nguy hiểm nhất với xe máy là gió từ xe cộ: xe tải, xe container và xe khách khi vượt tạo vùng không khí dồn trước đầu xe rồi hút phía sau, khiến xe máy nhỏ bị đẩy lệch lúc mũi xe tải áp sát và bị giật thêm lần nữa khi đuôi xe đi qua. Ai hay đi trục lớn nên đọc thêm bài góc mù của xe tải và xe khách khi chạy xe máy để biết mình đứng ở đâu trong mắt tài xế xe lớn.
Gió cũng có giờ và có mùa. Sáng sớm thường là khoảng lặng hiếm khi giật, nhưng từ giữa trưa trở đi, mặt đất nóng lên đẩy các luồng khí lên làm gió đồng và gió sông mạnh dần, và chiều muộn là lúc cầu vượt có những cơn giật liên tục nhất. Cuối năm ở miền Bắc, gió mùa đông bắc thổi đều theo một chiều nhiều ngày liền, nên nhớ chiều gió chủ đạo để chừa biên độ về đúng phía; hạ và thu thì vắng gió lớn nhưng đổi lại hay có dông bất chợt buổi chiều, lúc gió dông bật tới trước cơn mưa lại là loại khó lường nhất. Đi cùng chiều gió nghe êm hơn, nhưng đừng chủ quan: chính lúc xuôi gió, một cơn giật ngang bất chợt vẫn bẻ xe như thường, vì lực ngang không quan tâm bạn đang xuôi hay ngược.
Tư thế và tay lái khi bị gió giật
Tư thế đúng là nền của mọi xử lý. Hai đầu gối kẹp nhẹ thân xe, hai bàn chân đặt chắc lên vị trí chân chống, không để chân lơ lửng; người hơi hạ về phía trước, khuỷu tay buông tự nhiên chứ không khoanh cứng. Khi gió ập tới, lực gió tác vào phần cao nhất của tổ hợp người và xe, tức là thân và vai người cầm lái, nên người càng ngồi thẳng cao thì đòn bẩy lệch càng dài; hạ thấp người là cách cắt đòn bẩy ấy ngay lập tức. Tay lái thì giữ theo kiểu khoan nhả: hai tay nắm hông vè, cho phép bánh trước dao động nhẹ trong phạm vi vài phân, và chỉ hiệu chỉnh trở lại bằng những cú đẩy nhỏ, liên tục. Sai lầm nguy hiểm là ghì cứng thanh vè và cố ghìm thẳng bánh: tay ghì cứng biến mọi rung động của mặt đường thành lực giật phản lại tay lái, xe lắc mạnh hơn thay vì dịu xuống. Một mẹo luyện tập: tập chạy chậm trong hẻm gió giữa hai nhà và cảm nhận biên độ nảy của tay lái, để trên đường lớn tay bạn đã quen nhịp tự cân bằng của xe.
Một chi tiết nhỏ nữa là mắt. Khi bị gió đẩy, phản xạ của nhiều người là dán mắt xuống bánh trước, nhưng bánh trước dao động vài phân là chuyện bình thường; hãy giữ mắt nhìn thẳng về điểm xa phía trước, vì xe chạy về phía mắt đang nhìn, còn nhìn xuống bánh thì xe càng nghiêng theo sự hoảng loạn của mắt. Sau mỗi cú giật, liếc gương nhanh để biết xe sau đang ở đâu trước khi chỉnh lại vị trí trong làn, vì chỉnh làn ngay khi xe sau đang vượt là rủi ro lớn hơn cả cơn gió vừa rồi.
Tốc độ, làn đường và cách xếp khoảng cách
Lực gió tăng theo bình phương tốc độ, nên chạy nhanh gấp đôi nghĩa là lực gió giật mạnh gấp bốn. Vì thế khi sắp vào đoạn biết trước gió, như lên cầu hay ra bờ đồng, buông ga trước và để xe chậm lại tự nhiên, thay vì giữ nguyên nhịp rồi mới đối phó. Về làn: đi gần về phía mép có gió thổi tới, chừa biên độ cho xe bị đẩy vào giữa làn, và tuyệt đối không bám sát mép vạch phần đường dành cho xe cơ giới khi gió thổi từ phía mép đó ra giữa. Với khoảng cách xe phía trước, gió ngang làm mọi chiếc xe đều lắc lêch, nên chừa khoảng gấp đôi ngày thường; nguyên tắc chung về giữ khoảng cách an toàn khi chạy xe máy vốn đã khuyến nghị biên độ rộng theo tốc độ, và trong gió thì hãy cộng thêm phần dao động ngang nữa. Đi giữa đoàn xe nhỏ cũng đáng cân nhắc: nhóm hai ba xe chạy so le nhau chắn bớt gió cho nhau, nhưng đừng núp sát cánh xe tải vì vùng gió của chính nó nguy hiểm hơn cả gió trời.
Xử lý khi xe tải và xe container vượt
Đây là tình huống gió giật nguy hiểm nhất vì có thêm yếu tố bất ngờ. Khi nghe tiếng mô tơ rền phía sau và thấy xe tải sắp vượt trong gương, làm ba việc trước khi mũi xe tới ngang mình: buông ga giảm chút tốc độ để lực đẩy bớt đi, áp sát về phía mép làn bên kia so với chiều xe tải vượt, và giữ tư thế thấp. Khi mũi xe tải áp sát, xe sẽ bị đẩy nhẹ ra xa rồi bị hút theo khi thân xe đi qua; đợi hẳn đuôi xe qua khỏi mới hiệu chỉnh vị trí, không chỉnh giữa lúc lực đang tác dụng vì dễ chỉnh đè lên. Nếu đoàn xe tải nối nhau vượt, giữ nhịp điềm tĩnh cho cả đoàn, đừng nôn nóng thừa nước đuôi xe sau. Cũng đừng bao giờ đua song song với xe container trên đoạn thẳng trống: gió giữa hai xe đang chạy gần tạo luồng hút dọc, kéo xe máy nhỏ trượt về phía xe lớn, một lực mà người mới đi đường thường không hiểu vì sao mình bị hút.
Trang bị nhỏ mà đáng tiền
Trang bị cũng tham gia vào việc xử gió. Mũ bảo hiểm cỡ vừa, dây cài kỹ, viền quai ôm sát là nền tảng, vì mũ đội lỏng chính là cánh buồm nhỏ trên đỉnh đầu; ai còn lúng túng về cách giữ mũ luôn ôm khi gió lớn có thể xem bài kỹ năng đội mũ bảo hiểm không bị gió cuốn đã bàn riêng việc này. Áo khoác rộng bung bay là vật cản gió, cuốn thêm lực lệch mỗi lần gió tới; áo vừa người, khóa kéo kéo kín thì khác hẳn. Túi đồ sau lưng nên buộc thấp và sát, vì hai bịch đồ cao ngang vai đóng vai trò cánh gió thứ hai. Xe gác nặng của người ngồi sau cũng cần nhắc: ôm sát người lái, gác chân xuống đúng vị trí và không nghiêng người theo phản xạ khi gió tới, vì mọi cử động của người sau đều truyền thẳng vào tay lái.
Câu hỏi thường gặp
Gió giật ngang mạnh tới mức nào thì nên dừng xe?
Nếu gió đẩy lệch xe liên tục dù đã giảm tốc và giữ tư thế đúng, hoặc bạn thấy người đi bộ bên đường cũng phải chống tay, hãy dừng ở nơi trú kín gần nhất và đợi cơn mạnh nhất đi qua. Dừng dưới gầm cầu hoặc trong lối dân cư thì an toàn hơn dừng ở giữa lòng cầu.
Đang chạy nhanh gặp gió giật thì phanh được không?
Phanh nhẹ sau kèm buông ga được, phanh gấp thì không. Lực phanh mạnh cộng lực gió ngang dễ làm bánh trước trượt vẹo. Ưu tiên buông ga cho chậm lại, giữ thẳng, và chỉ phanh khi xe đã ổn.
Xe số và xe tay ga cái nào chịu gió giật ngang tốt hơn?
Xe nặng, trọng tâm thấp và lốp rộng chịu gió tốt hơn, bất kể là số hay ga. Xe nhẹ chạy trục lớn trong mùa gió thì càng cần giữ tốc độ vừa phải và tư thế thấp, vì chính khối lượng nhỏ khiến lực gió dễ bẻ xe hơn.
Tóm lại
Kỹ năng xử lý khi gặp gió giật ngang tóm trong một câu: chậm trước, thấp người, tay lái nhả. Học thuộc chỗ hay có gió trên cung đường mình hay đi, đo trước biên độ cho xe bị đẩy, và không bao giờ phanh gấp giữa lúc lực đang tác. Các bài kỹ năng khó hơn của chủ đề này được gom tại trang kỹ năng nâng cao khi chạy xe máy. Mr Tú Motorbike Rental hỗ trợ khách thuê qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày.