Trên đường phố Hà Nội, không hiếm cảnh một chiếc xe máy chở thêm em bé ngồi phía trước, đầu đội chiếc mũ quá cỡ hoặc thậm chí không có mũ. Nhiều bậc phụ huynh vẫn nghĩ trẻ nhỏ thì tạm chưa cần mũ chuẩn, hoặc mũ người lớn đội hộ cũng được. Thực tế, quy định về mũ bảo hiểm cho người ngồi trên xe máy, kể cả trẻ em, là bắt buộc, và cách chọn mũ cho trẻ dưới 6 tuổi có những điểm riêng cần nắm. Bài viết này tổng hợp quy định hiện hành cùng kinh nghiệm thực tế chọn và dùng mũ bảo hiểm cho trẻ nhỏ, để mỗi chuyến đi cùng con trên phố Hà Nội đều an toàn và đúng luật.
Quy định hiện hành về mũ bảo hiểm trên xe máy
Theo quy định pháp luật hiện hành, mọi người ngồi trên xe mô tô, xe gắn máy khi tham gia giao thông đều phải đội mũ bảo hiểm đạt tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn và cài quai đúng cách. Quy định này áp dụng cho cả người điều khiển lẫn người được chở, không phân biệt lứa tuổi. Nhóm xe máy điện có công suất tương đương mô tô cũng chịu cùng quy định về mũ bảo hiểm như xe máy xăng. Nói cách khác, một em bé được chở trên yên sau hay ngồi phía trước người lớn vẫn thuộc nhóm người được chở, và việc chuẩn bị cho bé một chiếc mũ đạt chuẩn không phải sự lựa chọn tuân thủ, mà là yêu cầu bắt buộc.
Về chế tài, Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, trong đó lỗi không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ không cài quai của cả người điều khiển và người được chở trên xe máy đều bị xử phạt. Người lớn chở trẻ mà không đảm bảo trẻ đội mũ đạt chuẩn vẫn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, vì người điều khiển phương tiện có nghĩa vụ tuân thủ và nhắc nhở người được chở. Vì vậy, trước mỗi chuyến đi cùng con, việc đầu tiên nên là kiểm tra mũ của bé như kiểm tra mũ của chính mình.
Vì sao mũ cho trẻ dưới 6 tuổi cần được chọn kỹ hơn
Trẻ dưới 6 tuổi có tỷ lệ đầu so với cơ thể lớn hơn người lớn, cổ và cơ chi vẫn đang phát triển, nên một cú va chạm nhẹ đối với người lớn có thể gây chấn động lớn hơn nhiều đối với trẻ. Chiếc mũ bảo hiểm đạt chuẩn giúp giảm xung lực trực tiếp lên sọ, đồng thời giữ cho đầu trẻ không cọ xát mặt đường khi té. Ngược lại, một chiếc mũ quá cỡ sẽ trượt khỏi vị trí ngay khi có va chạm, còn mũ quá chật sẽ khiến trẻ khó chịu, quấy khóc, và vô tình khiến cha mẹ tháo mũ giữa đường cho con đỡ khó chịu. Chọn đúng mũ là điều kiện để trẻ chịu đội mũ suốt chuyến đi, chứ không chỉ vài phút đầu.
Chọn mũ đúng cỡ cho trẻ nhỏ
Bước đầu tiên là đo vòng đầu của bé bằng thước dây, ngang trán và phía trên tai, rồi đối chiếu với bảng cỡ của nhà sản xuất in trên nhãn mũ. Với trẻ dưới 6 tuổi, cỡ mũ thường nằm trong khoảng nhỏ nhất của bảng cỡ, nhưng tuyệt đối không mua đậm vào cỡ lớn đợi trẻ lên. Khi đeo thử, vành mũ phải ôm vòng đầu, không hớt phía thái dương, không cấn gáy; quai đeo cài gọn dưới hàm, chừa khoảng một ngón tay là vừa. Lắc nhẹ đầu sang hai bên, mũ không được xoay tự do. Nếu mũ có miếng lót xốp dày, hãy chọn loại có thể tháo rời để giặt, vì trẻ nhỏ hay đổ mồ hôi đầu.
Một điểm quan trọng: mũ bảo hiểm cho trẻ cần đạt tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn do cơ quan có thẩm quyền công bố. Nhìn trên mũ phải có tem nhãn hợp lệ, ghi rõ cỡ, ngày sản xuất và tiêu chuẩn. Tránh các loại mũ đồ chơi, mũ vải, mũ không tem, dù hình thức có thể rất giống mũ bảo hiểm thật, vì chúng không có kết cấu hấp thụ xung lực.
Cách cho trẻ làm quen với mũ
Nhiều cha mẹ than khó nhất không phải là mua mũ, mà là cho con chịu đội mũ. Vài cách đơn giản giúp bé hợp tác: cho bé tự chọn màu mũ yêu thích khi mua; tập cho bé đội mũ ngay ở nhà, khi ngồi lên xe đứng yên; gắn việc đội mũ với hoạt động bé thích như đi công viên, đi chơi; và quan trọng nhất, người lớn hãy đội mũ mẫu mực trước mặt trẻ. Trẻ ở tuổi này học theo hành động nhiều hơn lời nhắc. Thói quen đội mũ của cha mẹ chính là bài học trực quan nhất cho con.
Chở trẻ dưới 6 tuổi trên xe máy: những điểm cần lưu ý
Ngoài mũ bảo hiểm, việc chở trẻ nhỏ trên xe máy còn vài nguyên tắc an toàn cần nhớ. Trẻ dưới 6 tuổi được chở trên xe máy phải có thiết bị bảo đảm an toàn, thông thường là ghế ngồi trẻ em gắn phía trước hoặc phía sau tùy thiết kế, cùng dây đai giữ. Ghế phải gắn chắc vào khung xe, không dùng dây buộc tạm bợ. Khi xếp đồ, tránh để balo hay túi che tầm nhìn của người lái cũng như cản trở tư thế ngồi của bé. Trước khi lăn bánh, kiểm tra dây đai ghế, mũ của bé và tư thế ôm chắc của con. Với những chuyến đi xa, nên dành thời gian nghỉ để trẻ không phải ngồi lâu một tư thế.
Một thực tế ở phố Hà Nội là giờ cao điểm đông xe, nhiều đoạn đường bị thu hẹp bởi công trình. Khi chở trẻ, hãy chọn tuyến quen thuộc, tránh đường đang thi công, giữ tốc độ thấp và khoảng cách xe lớn hơn bình thường. Nếu trời mưa, nên dừng xe ở nơi kín rồi mới che mưa cho con, tuyệt đối không vừa lái vừa che ô. Ngoài ra, hãy dạy bé luôn bám chắc vào người lớn hoặc tay nắm xe, không xoay người nhìn quanh khi xe đang chạy.
Với khách thuê xe máy ở Hà Nội
Khi thuê xe máy để đi cùng trẻ nhỏ, hãy nói rõ với chủ xe ngay khi liên hệ rằng bạn sẽ chở trẻ em, để chủ xe tư vấn dòng xe có yên đủ rộng, gắn được ghế trẻ em, và chuẩn bị sẵn mũ bảo hiểm cỡ nhỏ nếu có. Trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hàng ngày, bạn có thể ghé trực tiếp để thử ghế, thử mũ cho bé trước khi nhận xe. Nếu bé đi cùng chuyến dài, đừng ngại hỏi chủ xe về hướng đi ít xe và các điểm dừng chân phù hợp. Một hành trình được chuẩn bị kỹ từ ghế ngồi đến chiếc mũ đúng cỡ sẽ giúp cả nhà yên tâm tận hưởng Hà Nội. Bạn có thể đọc thêm chủ đề luật giao thông và xử phạt, xem tổng quan an toàn khi đi xe máy, hoặc tham khảo bài quy định chở người trên xe máy điện; muốn nắm mức cho thuê chung, hãy xem bảng giá thuê xe máy.
Các câu hỏi thường gặp
Trẻ em dưới 6 tuổi có bắt buộc đội mũ bảo hiểm không? Có. Người ngồi trên xe máy khi tham gia giao thông, bao gồm cả trẻ em được chở, đều phải đội mũ bảo hiểm đạt tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn và cài quai.
Không đội mũ cho trẻ bị xử phạt thế nào? Lỗi không đội mũ hoặc đội không cài quai trên xe máy thuộc nhóm vi phạm bị xử phạt hành chính theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, áp dụng cho cả người điều khiển và người được chở.
Mũ người lớn đội hộ tạm được không? Không nên. Mũ quá cỡ sẽ trượt, không giữ được vị trí khi va chạm, và có thể che tầm mắt của trẻ.
Bao lâu nên thay mũ cho trẻ? Khi vòng đầu của bé thay đổi khiến mũ chật hoặc lỏng, hoặc khi mũ từng bị rơi chạm mạnh, có vết nứt, ố vàng, thì nên thay ngay.
Trẻ ngủ gật trên xe phải làm sao? Nên dừng xe cho bé ngủ gọn trong tư thế ôm người lớn, tuyệt đối không vừa lái vừa giữ đầu bé bằng một tay.
Nên chở trẻ ngồi trước hay ngồi sau? Tùy thiết kế ghế an toàn và tư thế của bé: nguyên tắc là trẻ phải được giữ chắc, không cản trở tay lái và không che tầm nhìn của người điều khiển.
Tóm lại
Mũ bảo hiểm cho trẻ dưới 6 tuổi không phải hạng mục tùy chọn: pháp luật yêu cầu, và an toàn của con thì không chờ đợi. Chọn mũ đúng cỡ, đạt chuẩn, cho bé làm quen từ sớm, kết hợp ghế ngồi an toàn và thói quen đội mũ mẫu mực của người lớn, mỗi chuyến đi cùng con trên phố Hà Nội sẽ nhẹ nhàng và an tâm hơn rất nhiều. Nếu bạn còn băn khoăn về cỡ mũ, cách gắn ghế cho bé hay dòng xe phù hợp khi chở trẻ, hãy hỏi trực tiếp để được tư vấn trước khi đặt xe, thay vì mặc định rằng mọi xe và mọi mũ đều giống nhau.