Câu trả lời nhanh
Đồng hồ xe máy hiển thị sai là khi kim tốc độ, kim xăng, kim nhiệt độ hay đèn báo trên bảng táp-lô cho số liệu lệch hẳn so với thực tế, nhảy loạn hoặc đứng im một chỗ. Ba nhóm nguyên nhân phổ biến nhất: nhóm cơ khí gồm kim bị kẹt, trục kim mòn và dây công tơ met giãn; nhóm điện gồm cảm biến xăng bám bẩn, mối nối lỏng, ắc quy yếu khiến điện áp lên đồng hồ thất thường; và nhóm hiếm hơn là bộ đồng hồ điện tử bị lỗi chip. Cách xử lý đúng trình tự: trước tiên kiểm tra bằng cách đối chiếu thực tế, ví dụ chạy quãng đường biết trước để thử kim tốc độ hay đổ xăng đầy rồi theo dõi kim xăng, từ đó khoanh vùng lỗi thuộc kim, cảm biến hay mạch. Không tháo cả bảng đồng hồ khi chưa khoanh vùng, vì tháo lắp sai làm hỏng gioăng chống nước và dễ thêm lỗi mới. Với xe thuê, việc nên làm là báo ngay hiện tượng cho chủ xe kèm video ngắn, vì chạy lâu với kim xăng sai dễ để xe hết xăng giữa đường.
Nhận biết từng loại đồng hồ hiển thị sai
Kim tốc độ hiển thị sai thường biểu hiện ba kiểu: kim đứng im bất động dù xe đang chạy, kim nhảy cột lên xuống theo độ xóc của đường, hoặc kim lệch một khoảng cố định, ví dụ luôn đọc cao hơn thực tế mười km một giờ. Kim xăng sai thường biểu hiện kiểu khác: kim tụt nhanh bất thường sau khi đổ đầy, kim nhảy lên khi xe nghiêng, hoặc kim nằm im ở vạch cuối dù vừa đổ xăng. Đồng hồ điện tử trên các đời xe mới có thêm màn hình số, lỗi hiển thị sai thường là số nhấp nháy, segment thiếu nét hoặc đèn báo nhầm nhọt. Phân biệt đúng kiểu lỗi giúp bạn không đi hướng sai: kim im không nhúc nhích thường là hỏng dây dẫn hoặc cảm biến, kim nhảy cột theo độ xóc thường là tiếp xúc lỏng hoặc trục kim mòn, còn số hiển thị lệch ổn định thường là trục hoặc chip.
Riêng kim tốc độ trên xe số phổ thông như Honda Wave chạy bằng dây công tơ met, khi dây giãn hoặc lò xo trong bộ trả mềm mòn, kim sẽ chậm hơn thực tế ở dải tốc độ cao, một lỗi nên kiểm tra định kỳ vì liên quan trực tiếp đến việc bạn giữ đúng tốc độ giới hạn; các dấu hiệu cần kiểm tra công tơ met đã được nêu trong bài khi nào cần kiểm tra công tơ met trên Honda Wave.
Nguyên nhân cơ khí: kim, trục và dây dẫn động
Nhóm cơ khí hay gặp trên xe chạy nhiều năm. Kim đồng hồ quay trên trục nhỏ có hai ổ đỡ bé bằng đầu kim; bụi và độ ẩm làm trục khết, kim quay chậm hoặc kẹt ở một đoạn. Dây công tơ met nối bánh xe trước với bộ trả mềm ở đồng hồ cũng là điểm hay hỏng: dây bị gờn, ngoặt gấp khi lắp lại sau sửa chữa, hoặc lõi dây rút khỏi khớp. Dấu hiệu nhận nhanh: bấm đồng hồ theo tốc độ xe thật bằng mắt thường, nếu kim lao dần lên nhưng ì lại ở mức nào đó rồi nhích tiếp, khả năng cao trục kim khết. Nhóm lỗi này không ảnh hưởng động cơ nhưng ảnh hưởng đến phán đoán tốc độ, nên cần xử lý sớm. Cách xử lý tại nhà chỉ nên dừng ở mức vệ sinh mặt đồng hồ và xiết lại ốc giữ bộ trả mềm; tháo rời kim cần thợ vì kim gãy khi rút sai là hỏng cả mặt.
Nguyên nhân điện: cảm biến, mạch và nguồn
Kim xăng hoạt động nhờ phao cảm biến nổi trong bình xăng, biến vị trí phao thành điện trở. Cảm biến bám cặn lâu ngày, tiếp điểm mòn hoặc phao thủng chìm khiến kim nói sai: thông dụng nhất là kim báo còn nhiều trong khi bình gần cạn, khiến người chạy tin theo kim rồi hết xăng giữa đường. Mạch điện của bảng đồng hồ nuôi từ dây điện chung với đèn và còi; một mối nối lỏng khiến kim rung, nhấp nhô theo độ xóc đường. Điện áp nuôi thấp do ắc quy yếu cũng làm kim điện tử trôi số; các biểu tượng hư hỏng liên quan ắc quy đã tóm tắt trong bài dấu hiệu ắc quy gặp vấn đề trên Honda Wave, nếu đồng hồ nhấp nháy kèm đề yếu thì nên kiểm tra ắc quy trước khi nghi đồng hồ.
Cách kiểm tra kim tốc độ đúng chuẩn
Kiểm tra kim tốc độ không cần thiết bị đo đắt tiền. Cách đơn giản: chọn một đoạn đường thẳng dài đã biết trước khoảng cách, ví dụ một cây số tính theo cột mốc, chạy giữ đều vòng tua và bấm giờ, rồi đối chiếu tốc độ trung bình với số kim hiển thị trong lúc chạy. Làm hai lần với hai mức tốc độ khác nhau. Nếu kim lệch một khoảng cố định ở cả hai lần, lỗi nằm ở trục kim hoặc tỷ lệ dây trả; nếu lệch nhiều hơn ở tốc độ cao, nghi dây công tơ giãn. Với xe có đồng hồ điện tử lấy tín hiệu từ cảm biến bánh, lỗi sai số cố định thường nằm ở cảm biến hoặc số răng báo. Ghi lại kết quả hai lần đo để mang theo khi gặp thợ, giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán và chi phí.
Cách kiểm tra kim xăng không lo hết xăng giữa đường
Kiểm tra kim xăng theo trình tự an toàn: đổ đầy bình, ghi số km hiện tại, chạy khoảng một trăm km rồi đổ lại đầy để tính đúng lượng tiêu thụ, so sánh với vị trí kim lúc đó. Nếu kim tụt nhanh hơn nhiều so với mức tiêu thụ thực tế, cảm biến báo lệch phía tham lam; nếu kim chậm tụt rồi đột ngột chìm, phao có thể kẹt. Trong thời gian chờ kiểm tra, hãy chạy theo mốc km thay vì tin kim: xe số phổ thông tiêu thụ khoảng hai lít một trăm cây trong phố, kinh nghiệm này giúp chủ động đổ xăng dựa trên hành trình. Nếu kim hoàn toàn đứng im ở một vạch, coi như không có đồng hồ xăng và đổ theo mốc.
Khi nào cần đưa xe đến thợ
Bốn dấu hiệu nên mang xe đến thợ ngay thay vì tự mò: một, kim tốc độ đứng im hoàn toàn khi xe chạy, vì có thể dây công tơ bị tuốt và bánh trước cần kiểm tra; hai, kim xăng báo cận đầy liên tục trong khi lượng xăng đổ vào ít bất thường; ba, bảng đồng hồ có mùi khét hoặc khói, khả năng chập mạch cần ngắt nguồn sớm; bốn, sau mưa lội nước nặng đồng hồ mờ đọng nước bên trong, gioăng thủng cần thay trước khi hỏng mạch. Với ba dấu hiệu đầu, hạn chế chạy đường dài cho tới khi kiểm tra. Chi phí sửa thường không lớn nếu chỉ thay dây công tơ hay cảm biến, nhưng để lâu có thể kéo theo hỏng mặt đồng hồ phải thay cả cụm.
Phòng tránh cho lần sau
Đồng hồ ít hỏng đột ngột; đa số lỗi tích lũy từ ba thói quen. Một là rửa xe phun nước trực tiếp vào khe mặt đồng hồ làm nước vào gioăng; khi rửa nên lau mặt đồng hồ bằng khăn ẩm. Hai là dựng xe phơi nắng gắt lâu ngày, nhiệt làm mặt nhựa giãn và trục kim khết nhanh hơn; che xe khi có thể. Ba là các lần sửa chữa quanh khu vực bánh trước và bình xăng không được lắp lại dây và cảm biến đúng chiều, để lại sai số ngay từ đầu; sau mỗi lần sửa như vậy, nên chạy thử và đối chiếu kim trước khi nhận xe. Với người thuê xe, trước khi nhận xe nên yêu cầu chủ xe cho biết đặc điểm kim xăng của xe nếu có lỗi đã biết, để chủ động theo dõi trong chuyến đi.
Câu hỏi thường gặp
Đồng hồ hiển thị sai có bị phạt khi giao thông không?
Bản thân đồng hồ sai không phải lỗi bị xử lý, nhưng chạy quá tốc độ do tin kim sai thì người điều khiển vẫn chịu trách nhiệm. Vì vậy khi nghi kim tốc độ sai, hãy chạy theo cảm giác và giới hạn cột mốc, rồi kiểm tra sớm.
Kim xăng báo cạn dù vừa đổ xăng thì làm trước điều gì?
Đổ thử một lượng nhỏ rồi quan sát kim có nhích lên không. Nếu kim im, khả năng cảm biến lỗi, nên chạy theo mốc km và mang xe kiểm tra cảm biến trong bình.
Thay cả cụm đồng hồ có đắt không?
Chi phí thay cụm đồng hồ phụ thuộc đời xe và phụ tùng sẵn hay không. Nhiều khi chỉ cần thay cảm biến hoặc dây công tơ là hết lỗi, nên khoanh vùng nguyên nhân trước khi quyết định thay cụm.
Đồng hồ nhấp nháy lúc trời mưa rồi tự hết, có sao không?
Đó là tín hiệu nước đã lọt vào mạch hoặc gioăng yếu. Nên kiểm tra gioăng mặt đồng hồ sớm, vì mạch bị ẩm nhiều lần sẽ ăn mòn chân mối và hỏng vĩnh viễn.
Tóm lại
Đồng hồ hiển thị sai phần lớn bắt nguồn từ ba nhóm: cơ khí ở kim và dây công tơ, điện ở cảm biến xăng và mối nối, và môi trường ở nước lọt gioăng. Khoanh vùng bằng hai phép thử đơn giản, chạy thử đối chiếu và đổ đầy theo dõi, giúp bạn biết lỗi ở đâu trước khi mang xe đi. Với xe thuê ở Hà Nội, khi phát hiện kim báo sai trong chuyến đi, hãy quay video ngắn hiện tượng rồi liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày để được hướng dẫn hoặc đổi xe. Bạn có thể đọc thêm các bài tự kiểm tra khác trong chủ đề bảo dưỡng và kiểm tra xe máy, hoặc tham khảo cẩm nang xe máy cho các lỗi thường gặp khác.