Bấm đề mà máy quay lì bì, phải bấm hai ba lần mới chịu nổ, hoặc mỗi sáng lạnh đều phải khởi động lâu hơn mọi ngày: máy đề chậm là loại trục trặc khiến người lái khó chịu rõ nhất, vì khởi động là thao tác mở đầu mỗi chuyến đi. Thứ gây rối là có tới năm sáu nguyên nhân cùng kết thúc ở một triệu chứng giống hệt nhau: đề yếu. Bài này thuộc cụm kiến thức về các loại xe máy, giúp xếp thứ tự các nguyên nhân theo khả năng xảy ra và theo chi phí kiểm tra, để tránh thay nhầm ắc quy khi thủ phạm chỉ là bugi. Hai hạng lân cận đã có bài riêng: ắc quy xe máy yếu: dấu hiệu nhận biết và bugi xe máy bao lâu thay một lần.
Câu trả lời nhanh
Máy đề chậm đến từ chuỗi cung năng lượng cho cốt đề, gồm bốn mắt xích: ắc quy cấp điện, đề và than chảy dẫn điện, bugi đánh lửa, và phần cơ khí bên trong máy. Cách phân tích chuẩn là nghe tiếng đề: đề quay đều nhưng máy không chịu nổ thì nghi bugi hoặc hỗn hợp; đề quay chậm dần rồi ì ạch thì nghi ắc quy hoặc than chải; đề quay khỏe mà máy khựng cứng như bị kẹt thì nghi ma sát cơ khí. Đề yếu chỉ nổ được khi gáy gió hoặc đã chạy máy nóng thì nghi ma sát máy tăng do nhớt cũ. Với khách thuê xe, đề chậm nên báo ngay từ lần đầu gặp, vì dấu hiệu này dễ đoán nhầm sang chuyện xe cũ trong khi có thể chỉ là tiếp xúc lỏng một cái kẹp.
Ắc quy yếu: nguyên nhân số một và cách định chắc
Ắc quy là mắt xích yếu nhất theo thời gian: sau vài năm, bản cực lỏng dần, tiếng đề chậm dần từ vài giây xuống thấp. Cách phân biệt ắc quy so với các nguyên nhân khác là tính chuỗi: đề yếu nhất vào sáng lạnh sau khi xe đỗ qua đêm, và đỡ hẳn sau mười phút chạy vì máy đã nổ và sạc nhồi lại chút điện. Thêm một quan sát phụ là tiếng còi và đèn: bấm còi nghe yếu hơn, đèn pha buổi tối vàng hơn mọi ngày, thì gần như chắc chắn ắc quy đang xuống.
Việc kiểm tra tại nhà chỉ cần một đồng hồ đo điện hoặc tháo ắc quy ra mang tới tiệm đo tải, vì ắc quy trơ ngoài có điện áp đủ nhưng sụp khi đề kéo dòng lớn. Không nên cứ thay ắc quy mới trước khi đo, vì đôi khi thủ phạm chỉ là hai đầu cọc bị oxy hóa: lớp muội trắng xanh trên đầu cọc khiến dòng điện nghẽn, tiếng đề chậm dù ắc quy vẫn khỏe. Vệ sinh đầu cọc bằng giấy nhám và tra mỡ chống oxy là việc năm phút đáng làm trước mọi quyết định thay.
Than chải, đề và đường điện: những mắt xích dễ bỏ qua
Bộ đề điện từ gồm cuộn hút và cụm bánh răng cốt đề, hoạt động dựa trên than chải dẫn điện cho rô-to. Than chải mòn hoặc bụi than bám khiến tiếp xúc nghèo, dấu hiệu điển hình là đề lúc khỏe lúc yếu, nhất là sau khi xe rửa nước hoặc đi mưa: ẩm vào cụm đề làm tiếp xúc tệ thêm. Khác với ắc quy yếu đều đặn, dạng này thất thường, hôm nay chậm mai khỏe, khiến nhiều người tưởng do tâm linh của con xe.
Đường điện cũng cần kể: kẹp bình, cầu chì, và dây mass gắn vào khung xe. Dây mass oxy hóa là một tội phạm thầm lặng: mọi dòng điện của xe đều về khung, mass nghèo thì cả còi, đèn và đề đều chùng. Nghe còi yếu mà ắc quy vừa mới, đáng rà lại các mối nối mass trước khi đoán tiếp. Đây cũng là nhóm việc rẻ tiền nhất để loại trừ, nên đáng làm trước khi mua phụ tùng đắt.
Bugi và hỗn hợp: máy đề khỏe nhưng không chịu nổ
Dạng khác hẳn: đề quay mạnh, kêu nhanh rõ, nhưng máy phải quay lâu mới nổ hoặc không nổ. Lúc này vấn đề thường không nằm ở bộ đề mà ở phía lửa và xăng: bugi bẩn muội làm tia lửa yếu, mùi xăng đậm từ miệng ống pô trong lúc đề là dấu hiệu xăng vào mà không cháy. Lọc gió tắc cũng đóng vai trò trong dạng này, vì gió nghẽn làm hỗn hợp sai lệch ở đúng lúc máy cần hỗn hợp chuẩn nhất để nổ. Tháo bugi ra nhìn: đầu bugi ướt xăng là hỗn hợp quá giàu, đen muội là cháy không trọn, gạch màu nâu đỏ nhạt là trạng thái khỏe.
Ngoài ra, nên để ý một thói quen dùng sai khiến máy khó nổ mà không phải lỗi xe: để xe lâu ngày không chạy, xăng trong bình phao hao cặn và bay hơi hết phần nhẹ, hỗn hợp lúc nổ đầu không đủ đậm. Với xe đỗ quá một tuần, bấm ga hai nhịp trước khi đề và để một phút xăng bơ lại đầy là đủ, không cần sửa gì.
Ma sát cơ khí: dạng đắt nhất và cách nhận sớm
Dạng cuối và tốn kém nhất là ma sát bên trong máy tăng cao: nhớt cũ đặc quánh làm cốt đề phải quay nặng, dấu hiệu là đề khựng cứng nghe như ghì vật lý, máy đã nóng thì đề nhẹ hẳn. Nghe kỹ: đề chậm do ắc quy là chậm đều đều, còn đề chậm do ma sát là nặng từng nhịp như đạp lên sức cản thật. Máy nào đề chậm kiểu này mà vẫn đổi ắc quy mới thì chỉ đỡ được vài ngày rồi lại trở lại, vì thủ phạm nằm bên trong.
Cách xử đúng là thay nhớt ngay nếu nhớt đã quá chu kỳ, và nếu sau thay nhớt mà đề vẫn nặng, cần để thợ đo ma sát máy, vì có thể đã đến lượt xéc măng và vòng bi. Đây là chặng phân biệt giữa bảo dưỡng giá rẻ với sửa chữa lớn, nên không nên tự tháo sâu khi chưa đo đạc. Tham khảo chu kỳ đúng trong kinh nghiệm thay nhớt xe máy đúng chu kỳ trước khi kết luận tốn kém.
Với khách thuê xe: báo sớm để tránh sa mạc giữa phố
Khách thuê xe gặp máy đề chậm nên báo ngay trong ngày đầu, kể cả khi đề sau đó vẫn nổ được, vì đề yếu là cảnh báo sớm của nhiều trục trặc lớn hơn. Thông tin đáng cung cấp: đề chậm vào buổi sáng hay cả ngày, có yếu hơn sau khi chạy đường mưa, đèn và còi có chùng theo không. Ba câu trả lời này giúp chủ xe định nhanh giữa ắc quy, than chải hay chỉ là tiếp xúc. Cần hỗ trợ hoặc đổi xe trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày thì liên hệ Mr Tú Motorbike Rental qua điện thoại hoặc Zalo.
Một thói quen tốt khi nhận xe thuê là bấm thử đề hai lần ngay tại chỗ: lần một cho biết đề khỏe, lần hai liên tiếp cho biết ắc quy hồi phục nhanh hay chậm. Mười giây kiểm tra này đáng giá hơn cả giờ lo lắng giữa đường.
Câu hỏi thường gặp
Đề chậm có phải thay ắc quy ngay không?
Chưa chắc. Đầu cọc oxy hóa, than chải mòn và dây mass nghèo đều gây đề chậm với chi phí sửa rẻ. Nên vệ sinh tiếp xúc và đo ắc quy trước, thay khi đo thấy tải thật sự sụp.
Đề khỏe mà máy không nổ là lỗi gì?
Thường là phía lửa và xăng: bugi bẩn muội, lọc gió tắc, hoặc xăng trong bình phao hao cặn sau thời gian xe đỗ lâu. Nghe tiếng đề quay khỏe rõ là mốc để chuyển hướng kiểm tra sang bugi và lọc.
Sạc nhồi ắc quy của xe máy có cứu được đề chậm không?
Cứu được tạm cho ắc quy còn khỏe nhưng đang cạn do chạy đường ngắn nhiều lần. Với ắc quy đã chai bản cực thì sạc chỉ đỡ vài ngày, và lạm dụng sạc còn làm chai nhanh hơn.
Đề chậm buổi sáng lạnh có bình thường không?
Sáng lạnh máy đề nhịp đầu chậm hơn chút là thường, vì nhớt đặc và hỗn hợp nghèo lúc nguội. Nhưng nếu phải bấm nhiều lần mỗi sáng đều đặn thì không còn là chuyện thời tiết, mà là dấu hiệu cần kiểm tra chuỗi ắc quy, bugi và lọc gió.
Chi phí sửa thường thế nào theo từng nguyên nhân?
Vệ sinh tiếp xúc và đầu cọc gần như miễn phí, thay bugi và sạc ắc quy là hạng rẻ, thay ắc quy vừa, còn xử than chải hoặc ma sát máy thì tùy mức sâu của việc tháo. Vì thế thứ tự kiểm tra từ rẻ tới đắt luôn là cách giữ túi tiền an toàn.
Tóm lại
Máy đề chậm có bốn nhóm nguyên nhân: ắc quy và đường điện, than chải cụm đề, bugi và hỗn hợp, và ma sát cơ khí trong máy. Nghe kỹ tiếng đề, đối chiếu sáng lạnh hay cả ngày, và theo dõi đèn còi giúp định đúng nhóm trước khi mua phụ tùng. Kiểm tra theo thứ tự từ rẻ tới đắt, và khách thuê xe nên báo sớm kèm mô tả rõ. Xem thêm các việc bảo dưỡng và kiểm tra định kỳ khác tại trang chủ đề bảo dưỡng và kiểm tra xe máy.