Lọc gió là chi tiết nhỏ, giá rẻ, nằm khuất sau ốp, nhưng đúng nghĩa là lá phổi của chiếc xe: gió sạch vào đủ thì xăng cháy trọn, máy khỏe đều; lọc gió bẩn thì mọi thứ từ độ ăn xăng đến độ bền bugi đều xấu đi từ từ, âm thầm. Vì diễn tiến chậm nên nhiều người chỉ để ý khi xe đã hụt hơi rõ. Bài này thuộc cụm kiến thức về các loại xe máy, trả lời câu hỏi lọc gió bẩn ảnh hưởng thế nào tới từng bộ phận của xe, cách tự kiểm tra bằng mắt và bằng cảm giác khi chạy, và chu kỳ vệ sinh hay thay hợp lý. Đây cũng là một hạng mục trong danh sách việc làm theo chu kỳ của bảo dưỡng xe máy định kỳ gồm những gì, bên cạnh việc thay bugi đã bàn trong bugi xe máy bao lâu thay một lần.
Câu trả lời nhanh
Lọc gió bẩn chặn đường gió vào máy, làm hỗn hợp xăng gió quá giàu xăng: xe hụt hơi khi ga mạnh, ăn xăng tăng khoảng vài phần trăm tới hơn một phần mười tùy độ tắc, bugi nhanh bẩn muội than, và máy khó nổ buổi sáng lạnh. Với xe chạy phố bụi nhiều thì lọc gió tắc nhanh hơn tuổi lịch sử gợi ý. Cách xử chỉ có hai: lọc gió giấy thì thay mới, lọc gió xốp hoặc lưới dầu thì vệ sinh và tra lại dầu. Tín hiệu tự kiểm tra nhanh nhất là kéo ga lên khi đang chạy: xe miên man, chậm lên vòng tua hơn mọi ngày là lúc nên mở ốp xem lọc gió, và nên làm việc này trước khi đổ tiền vào các khắc phục sai chỗ.
Lọc gió làm gì và vì sao bẩn lại hại máy
Máy xăng cần ba thứ: xăng, gió và lửa. Lọc gió giữ vai cửa một chiều: gió vào tự do, bụi đường giữ lại. Khi lọc gió sạch, lượng gió đúng định lượng trộn với xăng thành hỗn hợp cháy trọn, máy ra công suất thiết kế. Khi lọc gió bẩn, hai chuyện xảy ra cùng lúc: dòng gió bị bóp lại làm hỗn hợp thiếu gió, và bụi đã thủng qua lớp lọc theo gió vào buồng đốt, mài xoi lên xy lanh và piston vốn là bộ phận đắt nhất của máy.
Nhược điểm lớn ở đây là diễn tiến từ từ: mỗi ngày xe chỉ kém đi một chút, mắt và tay người lái dần quen mức mới, đến khi nhận ra thì đã là lúc lọc gió tắc đặc hoặc đã có bụi mài xoi trong máy. Đó là lý do lọc gió nên kiểm tra theo chu kỳ chủ động chứ không đợi dấu hiệu rõ.
Năm ảnh hưởng cụ thể của lọc gió bẩn
Một là độ hụt hơi khi tăng tốc: máy vẫn nổ, vẫn đi được, nhưng ga lên chậm, nhất là khi chở người nặng hoặc leo dốc. Hai là mức tiêu xăng: hỗn hợp thiếu gió khiến xăng phun ra mà không cháy hết, dư thừa xăng bị thải ra, ví theo hóa đơn xăng thấy rõ sau vài tuần. Ba là bugi bẩn nhanh: muội than bám lên đầu bugi làm tia lửa yếu, máy giật lúc khởi động và khi giữ ga đều ở vòng thấp. Bốn là dầu nhớt bẩn sớm: bụi lọt qua lọc gió xuống hòa vào nhớt, giảm tuổi nhớt và tăng mài mòn xéc măng, nối liền với chuyện thay nhớt đúng chu kỳ.
Năm là hiện tượng khó nổ buổi sáng lạnh: hỗn hợp không chuẩn làm máy cần quay đề lâu hơn mới nổ, và người dùng hay vội kết luận ắc quy yếu, trong khi ắc quy vẫn khỏe. Nếu gần đây hay phải nổ máy hai ba lần mới được, đáng mở ống lọc gió ra nhìn trước khi đổi ắc quy.
Tự kiểm tra lọc gió: mở ra nhìn cái gì
Ống lọc gió của đa số xe số và xe ga đều mở được bằng tua vít cơ bản, nằm phía sau hoặc bên hông gần chế hòa khí. Khi tháo con lọc ra, nhìn ba thứ. Thứ nhất là màu giấy lọc: giấy vàng nghệ còn dùng được, ngả xám đậm hoặc thấy lớp bụi phủ kín mặt gợn là đến lúc xử. Thứ hai là độ thông: giơ con lọc lên nguồn sáng, giấy lọc tốt cho ánh xuyên qua rì rịt các nếp gợn; giấy lọc tắc nhìn đặc đặc như bìa. Thứ ba là mép gioăng cao su viền quanh: gioăng nứt hoặc biến dạng cho bụi lách vòng qua con lọc, khi đó dù giấy còn sạch cũng nên thay vì độ kín đã mất.
Cẩn thận một điều khi vệ sinh: giấy lọc không được rửa nước và không được xịt hơi khí nén áp mạnh vào, vì cả hai đều phá vỡ kết cấu giấy và tạo lỗ thủng vô hình cho bụi. Giấy lọc chỉ đánh nhẹ bụi hoặc thay mới. Với lọc xốp, rửa bằng xăng hoặc nước xà phòng, phơi khô hẳn rồi tra lại lớp dầu lọc mỏng đều. Đây là những chi tiết nhỏ nhưng quyết định con lọc còn làm việc được hay không sau lần vệ sinh.
Chu kỳ xử lý lọc gió hợp lý
Xe chạy phố sạch: kiểm tra mỗi vài nghìn ki lô mét một lần, vệ sinh hoặc thay theo tình trạng nhìn thấy. Xe chạy đường bụi, đường đắp, hay qua vùng xây dựng: nên kiểm tra sớm hơn, vì bụi mịn công trường là thủ phạm số một. Xe hay để ngoài trời có thêm một đốm: nước mưa theo khe vào ống gió làm giấy lọc ẩm rồi khô đi nhiều lần, giấy chóng chai, nên cũng rút ngắn chu kỳ.
Không có con số cứng cho mọi xe vì chất lượng lọc và điều kiện chạy quá khác nhau, nhưng nguyên tắc là theo dõi bằng mắt và bằng cảm giác máy, thay vì đợi hỏng. Thói quen mở ra nhìn cùng mỗi lần thay nhớt, như cách sắp xếp trong kinh nghiệm thay nhớt xe máy đúng chu kỳ, là nhịp kiểm tra dễ giữ nhất: nhớt thì thay, lọc gió thì nhìn, hai việc bổ trợ nhau.
Với khách thuê xe: khi nào nên nhắc chủ xe
Khách thuê xe không thể tự tháo ốp để kiểm tra lọc gió của xe thuê, nhưng có ba tín hiệu trên đường đáng báo về: xe hụt hơi rõ khi chở đồ leo dốc dù vẫn nổ đều, mức xăng tiêu hao lên bất thường so với quãng đường quen, và máy khó nổ buổi sáng dù đề mạnh. Ba tín hiệu này trùng với nhiều nguyên nhân khác, nhưng mô tả rõ cho chủ xe giúp họ bắt đầu từ hạng rẻ nhất là lọc gió, thay vì đoán xa sang các hạng đắt. Cần trao đổi về tình trạng xe trước hoặc trong chuyến đi thì liên hệ Mr Tú Motorbike Rental qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày.
Nếu chuyến đi dự kiến chạy đường đắp đá hoặc vùng nhiều bụi, nên hỏi chủ xe trước khi nhận xe xem lọc gió mới được xử lúc nào. Đây là câu hỏi một phút nhưng có thể quyết định cả ngày đường dài có trơn tru không.
Câu hỏi thường gặp
Lọc gió bẩn có làm xe chết máy giữa đường không?
Hiếm khi tắc tới mức chết máy đột ngột, vì diễn tiến chậm cho người dùng kịp nhận ra xe yếu dần. Trường hợp chết máy thường là lọc gió ẩm nặng hoặc tắc đặc kết hợp máy cũ, nên dấu hiệu hụt hơi kéo dài không nên bỏ qua.
Thổi bụi bằng máy xịt hơi được không?
Không nên với lọc giấy, vì áp lực mạnh làm rách lớp giấy vô hình mắt thường. Chỉ đánh nhẹ bụi bằng tay hoặc thay mới. Với lọc xốp thì rửa và tra lại dầu được.
Bao lâu thì thay lọc gió một lần?
Tùy dòng xe và đường chạy: xe phố sạch thường vài nghìn ki lô mét, xe chạy bụi nhiều thì sớm hơn hẳn. Cách chắc nhất là mở ra nhìn màu và độ thông của giấy lọc theo chu kỳ, thay vì bám một con số cho mọi hoàn cảnh.
Lọc gió bẩn có liên quan tới bugi không?
Có, và liên quan khá trực tiếp: hỗn hợp thiếu gió làm bugi bám muội nhanh, tia lửa yếu. Vì thế khi bugi mới thay mà vài tuần sau lại bẩn, nên xem lại lọc gió trước khi đổ lỗi cho bugi chất lượng kém.
Không thay lọc gió mà cứ chạy thì hỏng gì trước?
Thứ tự thường là bugi bẩn, rồi nhớt bẩn sớm và xéc măng mòn, cuối cùng là buồng đốt xoi xước do bụi lọt qua. Càng để lâu, danh sách việc phải sửa càng dài, nên lọc gió luôn là hạng rẻ đáng làm đúng lúc.
Tóm lại
Lọc gió bẩn ảnh hưởng tới cả công suất lẫn túi tiền: xe hụt hơi, ăn xăng hơn, bugi bẩn nhanh, nhớt bẩn sớm, và bụi lọt qua phá buồng đốt nếu để lâu. Kiểm tra bằng mắt theo chu kỳ, thay giấy và vệ sinh xốp đúng cách, và để ý ba tín hiệu khi chạy là đủ để giữ hạng rẻ này không biến thành hạng đắt. Khách thuê xe nên mô tả sớm các tín hiệu hụt hơi và khó nổ cho chủ xe. Xem thêm các việc bảo dưỡng và kiểm tra định kỳ khác tại trang chủ đề bảo dưỡng và kiểm tra xe máy.