Một chuyến đi dài có thể cắt đôi rủi ro chỉ bằng mười lăm phút tự kiểm tra xe trước khi ra khỏi cửa, vì phần lớn hỏng hóc giữa đường không xuất hiện đột ngột mà đã báo hiệu sẵn từ trước, chỉ cần ai đó cúi xuống nhìn. Danh mục tự kiểm tra xe máy trước chuyến đi dài không cần dụng cụ phức tạp: một bộ mắt, bàn tay, và chút kiến thức về bảy điểm cần soi, từ lốp, phanh, xích tới đèn và mớ điện. Với khách thuê xe, vòng kiểm tra này càng đáng giá vì xe của bạn không phải xe mình quen, những điểm khác biệt nhỏ có thể phát hiện ngay từ đầu thay vì phát hiện giữa quốc lộ. Bài này thuộc trang cẩm nang xe máy của Mr Tú Motorbike Rental, viết theo trình tự từ dưới xe lên tới trên xe để bạn chạy một vòng không sót.
Câu trả lời nhanh
Trình tự kiểm tra nhanh gồm bảy điểm: lốp và hơi, phanh trước sau, xích và nhông, dầu máy, đèn còi, ắc quy và mớ điện, cuối cùng là đồ dự phòng. Soi lốp thấy vết cắt hay đinh, đo hơi bằng bóp tay và nhìn độ căng của thành lốp, phanh bóp thử cả tay lẫn chân xem ăn có dứt không, xích nhìn độ lỏng và dầu bám, dầu máy xem qua mắt kiếng hoặc que thăm, đèn bật đủ chiếu, xi nhan, phanh, và thử đề máy một vòng nghe tiếng. Tổng thời gian mười lăm phút nếu không phát hiện gì, nửa giờ nếu phải xử một điểm. Ra đường trường với cả bảy điểm xanh thì phần lớn rủi ro chết máy, tuột xích, mờ đèn đã bị loại khỏi chuyến của bạn.
Lốp và phanh: bộ đôi quyết định dừng được
Bắt đầu từ lốp vì đây là bộ phận duy nhất chạm đường. Xoay bánh nhìn quét thành lốp: vết cắt sâu, hạt đinh cắm, mòn lệch một bên, hoặc nứt lún của lốp già, bất kỳ dấu nào cũng đáng xử trước chuyến. Hơi lốp thì bóp mạnh bằng tay hoặc đo bằng đồng hồ nếu có: lốp non làm xe đầm, dễ văng trên đường ướt, và nóng nhanh vì thành lốp dập liên tục; lốp căng quá thì xóc, trượt trên đường sỏi. Với phanh, thử cả hai bánh riêng: phanh tay cho bánh trước, phanh chân cho bánh sau, bóp nhẹ xem ăn ngay hay phải bóp sát mới có lực, nghe có tiếng rít hay rè của bàn phanh ướt hoặc dính dầu. Phanh có tiếng lạ hoặc hành trình bàn đạp quá sâu thì cần thợ nhìn trước khi đi xa, vì hai thứ đó không tự hết theo cây số, chỉ tệ thêm.
Mùa mưa thì vòng kiểm tra thêm hai điểm nhỏ mà đáng: má phanh và lốp. Bánh xe chạy nhiều dưới mưa, má phanh ẩm ăn kém hơn bình thường, nên trước mùa mưa hoặc trước chuyến mưa dự báo, để thợ lau và pha lại phanh nếu tiếng rè đã kéo dài. Lốp mùa mưa xem thêm rãnh: rãnh mòn cạn là lốp mất khả năng thoát nước, rất dễ trượt văng trên đường ướt, và đây là thời điểm nên thay lốp chứ đừng đợi cho tới mùa nắng. Hai điểm cộng thêm đó chẳng tốn thời gian của vòng kiểm tra chính, vì bạn nhìn và thử trong lúc đang kiểm tra phanh với lốp như thường lệ, chỉ để tâm thêm một câu hỏi: mùa này của bánh xe đã đủ chưa.
Xích, dầu máy và các mớ truyền lực
Xích là điểm dễ xem sai nhất: nhiều người chỉ nhìn dầu bám mà quên độ lỏng. Nhấn nhẹ xích giữa hai đĩa, độ lỏng đúng cỡ chừng một gang tay tùy dòng xe, tham khảo rộng nhất ở sách hướng dẫn; xích quá căng gây giật và mòn nhông, quá lỏng gây rít và nguy tuột đập vào máy. Vừa đẩy xe tới nhìn xích chạy qua nhông sau có khớp cứng nào bị nhảy không, khớp cứng là chỗ xích sắp kêu lên giữa đường. Dầu máy xem bằng mắt kiếng giữa hai cặp má két: mực trong khoảng min max là được, dầu quá đậm đặc hoặc váng là tin nhắn từ máy nên đọc thêm lịch sử bảo dưỡng, vì hiểu danh mục bảo dưỡng định kỳ gồm những gì đã được trình bày trong bài bảo dưỡng xe máy định kỳ gồm những gì, và chuyến đi dài không thay thế cho một vòng bảo dưỡng đã tới hạn.
Đèn, còi và mớ điện
Đêm trên đường trường, đèn là mắt của xe, và kiểm tra đèn không chỉ là bật pha. Soi từng bóng: đèn pha cả chiếu xa lẫn chiếu gần, đèn cốt, đèn phanh ăn theo cả tay phanh lẫn phanh chân, xi nhan trái phải, đèn hậu. Còi bấm thử vài nhịp, tiếng phải dứt không rè. Với xe có tuổi, lắc nhẹ các giắc nối dưới táp lô và cụm đèn, đèn không nhấp nháy theo tiếng lắc là mạch còn ổn, chập chờn là mối nối cần lau lại trước khi đi. Một vòng kiểm tra điện đủ chi tiết giúp tránh đúng tình huống khó chịu của chuyến đêm, và nếu chuyến đi của bạn có khúc đường tối dài, hãy đọc thêm cách xử lý khi đèn gặp sự cố trên đường để có phương án dự phòng trong đầu.
Ắc quy, cốp và đồ mang theo
Đề máy thử một vòng: máy nổ ngay, đèn táp lô sáng đều, không có tiếng lạch cạch của đề yếu là ắc quy còn sức. Xe ga không có cần đề tay nên ắc quy dưới trung bình là rủi ro đáng cân nhắc đổi xe hoặc xin xe khác với chủ. Kiểm tra khóa cốp và khóa cổ: mở thử, thấy hành trình khóa nặng hoặc lì thì tra mỡ bản lề và ổ khóa trước chuyến, vì cốp kẹt giữa trưa nắng trên đường trường là phiền nhiều hơn tưởng, các dấu hiệu khóa cốp gặp vấn đề đã có bài riêng với hướng dẫn đọc chi tiết. Cuối cùng là đồ dự phòng: bộ dụng cụ cơ bản đi kèm xe, bơm mini hoặc ống bơm, bộ vá săm hoặc vá tự dính, một ít dầu xích chai nhỏ, và điện thoại đủ pin. Đồ dự phòng không cứu được mọi tình huống nhưng cứu được phần lớn tình huống nhỏ, và phần lớn sự cố giữa đường chính là tình huống nhỏ.
Kiểm tra nhiên liệu và hành trình
Xăng là mục tưởng đương nhiên nhưng hay bị bỏ quên nhất. Kiểm tra bình xăng: mực hiện tại qua đồng hồ, độ chính xác của kim báo nhiên liệu, và với xe thuê, hỏi chủ xe mức tiêu hao thực tế của xe để tính khoảng cách đổ giữa tuyến. Cách nhìn bình và đo mực chuẩn đã được bàn trong bài cách kiểm tra bình xăng trên Honda Air Blade, và nguyên tắc chung cho mọi dòng là đừng để kim dưới vạch cuối mới tìm trạm, trên đường trường trạm thưa hơn trong phố nhiều. Đổ đầy trước khi rời đô thị, và với chuyến qua vùng vắng, tính sẵn các trạm dọc tuyến trong bản đồ offline.
Câu hỏi thường gặp
Vòng kiểm tra này với xe thuê thì khác gì xe nhà không?
Khác ở chỗ bạn không biết lịch sử của xe, nên mọi dấu hiệu cần được hỏi thêm chủ xe thay vì tự kết luận: xích hơi lỏng có thể là xe sắp vào bảo dưỡng, hoặc là do quên căng, và chủ xe sẽ biết. Với xe thuê, thêm một bước hỏi trước khi nhận, và mọi dấu hiệu bất thường ghi lại chụp lại lúc đầu, tránh tranh luận về cái có sẵn và cái phát sinh trong chuyến.
Kiểm tra trước chuyến đi dài có cần làm mỗi ngày không?
Với chuyến nhiều ngày, mỗi sáng chỉ cần bản rút gọn năm phút: lốp, phanh, đèn, xích, và đề thử máy, còn vòng đủ mười lăm phút chỉ làm ngày đầu và sau những ngày chạy xấu như mưa to đường đá. Bản rút gọn giữ được phần lớn giá trị vì nó chạm đúng những điểm xuống cấp nhanh nhất.
Không có dụng cụ thì kiểm tra kiểu gì?
Phần lớn danh mục chỉ cần mắt và tay như bài đã trình bày; bơm và bộ vá là hai món đáng đầu tư nhỏ nhất. Nếu không có gì ngoài người và điện thoại, vẫn làm vòng mắt: lốp, rò rỉ dầu dưới gầm, độ lỏng xích, đèn, tiếng máy khi đề, và gọi chủ xe hoặc thợ hỏi các điểm mình thấy lạ, thay vì bỏ qua.
Tóm lại
Tự kiểm tra xe máy trước chuyến đi dài là mười lăm phút đổi lấy cả ngày yên tâm: lốp phanh trước tiên vì dừng được là sống được, xích dầu tiếp theo vì máy khỏe là đi được, đèn điện thứ ba vì thấy và được thấy, và cuối cùng là đồ dự phòng vì dự phòng là tự do. Với xe thuê, vòng kiểm tra cộng thêm vài câu hỏi cho chủ xe là bộ đôi hoàn hảo của chuyến đi xa. Các hướng dẫn kiểm tra theo cụm chi tiết hơn được gom tại trang chủ đề bảo dưỡng và kiểm tra xe máy. Mr Tú Motorbike Rental hỗ trợ khách thuê qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày.