Phanh là hệ thống an toàn quan trọng nhất trên xe máy, và bố phanh là phần hao mòn của hệ thống đó. Trên Honda Air Blade, xe ga lắp phanh đĩa phía trước và phanh đĩa hoặc tang trống phía sau tùy phiên bản, bố phanh là chi tiết trực tiếp cầm và nhả mỗi lần bạn ép tay hoặc ép chân. Bố mòn dần là quá trình bình thường, nhưng mòn quá mà không biết thì khoảng cách phanh tăng dần, và một ngày phanh kêu hoặc phanh mất tác dụng. Bài viết này hướng dẫn cách kiểm tra bố phanh trên Honda Air Blade: dấu hiệu mòn, cách tự soi, khi nào cần thay, và lưu ý riêng cho người đi xe thuê.
Câu trả lời nhanh
Kiểm tra bố phanh gồm ba việc. Một, nghe và cảm: tiếng rè rè kim loại khi phanh, tay phanh cầm sâu hơn trước, hoặc đèn báo phanh đĩa nhấp nháy trên đồng hồ là các dấu hiệu mòn rõ. Hai, soi trực quan: với phanh đĩa trước, soi khe thoáng giữa miếng bố và đĩa phanh, miếng bố mỏng dưới khoảng hai milimet là cần thay; với tang trống sau, tháo nắp kiểm tra hoặc để tiệm soi. Ba, thử phanh mỗi buổi sáng trong hẻm vắng: phanh phải cắn ngay phần đầu hành trình, chắc và đều, không đơ, không rít. Các bài viết về chăm sóc từng cụm của dòng xe được gom trong chuyên mục Honda Air Blade, còn nếu bạn đang đi xe thuê và phát hiện dấu hiệu lạ, hãy dừng lại đọc mục cuối bài trước khi tiếp tục chạy.
Cấu tạo và nguyên lý bố phanh
Bố phanh là miếng vật liệu ma sát được ép vào đĩa phanh, hoặc ép vào mặt tang trống, để tạo lực cản làm xe chậm lại. Trong hệ thống phanh đĩa, khi bạn bóp tay phanh, dầu phanh truyền lực đẩy piston trong côm phanh, piston ép hai miếng bố vào hai mặt đĩa quay theo bánh. Trong phanh tang trống, cam tách hai miếng bố ép sát vào mặt trong của trống quay. Chất liệu bố thiết kế bền trong điều kiện nhiệt cao, nhưng mỗi lần phanh đều bào đi một lớp mỏng, và sau hàng nghìn lần phanh, miếng bố đến hạn.
Bố mòn dần làm hành trình tay phanh dài ra trước khi mất lực hẳn, vì hệ thống có khoảng bù. Đây là lý do nhiều người không nhận ra bố đã mòn cho tới khi nghe tiếng kim loại: tiếng đó là tấm kim loại báo mòn chạm vào đĩa, hoặc tồi hơn là bố mòn hết để nền kim loại cào trực tiếp lên đĩa, vừa kém phanh vừa phá đĩa phanh đắt tiền hơn bố nhiều.
Dấu hiệu bố phanh đang mòn
Dấu hiệu đầu tiên thường là âm thanh: tiếng rè nhẹ khi bóp phanh, nghe rõ ở tốc độ chậm trong hẻm yên tĩnh. Tiếng rè đều và kéo dài mỗi lần phanh là tiếng tấm báo mòn, một thiết kế chủ ý của nhà sản xuất để nhắc bạn. Dấu hiệu thứ hai là cảm giác: tay phanh phải bóp sâu hơn trước, hoặc bàn đạp chân sau ăn xuống nhiều hơn, mặc dù vẫn phanh được. Dấu hiệu thứ ba trên nhiều xe ga hiện đại như Air Blade là đèn báo hình vòng tròn ngoặc nhấp nháy trên đồng hồ, báo bố trước hoặc sau đến hạn.
Ngoài ra, phanh bó một bên làm xe lệch khi phanh gấp, phanh rung lên khi bóp là dấu đĩa phanh cong hoặc bám dầu mỡ, còn phanh ì ịch khó kéo là dấu cần vệ sinh và tra mỡ chốt, không nhất thiết do bố. Phân biệt các dấu hiệu này giúp bạn mô tả đúng cho thợ, và cũng giúp khách thuê xe biết chuyện gì đang xảy ra với chiếc xe dưới tay mình.
Tự soi bố phanh tại nhà
Với phanh đĩa trước, bạn soi được không cần tháo gì: nhìn vào khe giữa côm phanh và đĩa từ phía bên hông bánh, tìm miếng bố kim loại có lớp vật liệu ma sát ép lên đĩa. Lớp vật liệu này dày là tốt, mỏng dưới khoảng hai milimet, hoặc bạn thấy gần như chỉ còn tấm kim loại, là đến hạn. Soi cả mép trong và mép ngoài của miếng bố, vì bố có thể mòn không đều. Về đĩa, soi mặt đĩa có vệt cào vòng tròn sâu, hoặc dùng móng tay nhẹ quét mặt đĩa cảm nhận rãnh.
Với phanh tang trống phía sau nếu bản xe của bạn dùng tang trống, soi khó hơn vì phải tháo bánh. Cách đơn giản: dựa vào hành trình bàn đạp và tiếng; hoặc để tiệm tháo soi trong lần bảo dưỡng định kỳ. Kèm theo, kiểm tra mức dầu phanh trong bình thủy tinh phía tay lái: dầu dưới mức thấp, hoặc dầu sẫm màu như trà đặc, là lúc cần thay dầu, việc nên làm theo định kỳ vài năm một lần. Mọi dấu hiệu dầu rò quanh côm phanh đều cần xử lý ngay, vì dầu mất là mất phanh.
Khi nào cần thay bố và làm ở đâu
Thay bố khi: lớp vật liệu dưới khoảng hai milimet; có tiếng rè báo mòn kéo dài; đèn báo nhấp nháy; hoặc tay phanh sâu bất thường sau khi đã xả khí hệ thống. Thay bố là việc vừa phải vừa sạch: côm phanh phải được đẩy piston về đúng cách, miếng bố mới cần chèn đúng, và sau khi thay phải bóp thử nhiều lần cho bố về vị trí trước khi chạy. Vì vậy, trừ khi bạn có dụng cụ và kinh nghiệm, nên để tiệm làm; giá bố tốt với tiền công hợp lý, so với rủi ro tự làm sai ở hệ thống an toàn.
Chọn bố loại tốt tương thích: bố chính hãng hoặc các hãng phụ kiện có tên tuổi, tránh hàng trôi nổi giá rẻ bền kém và nóng cháy, gây cà đĩa và phanh kém khi chạy dài xuống dốc. Sau khi thay, chạy rà bố tuần đầu: phanh nhẹ nhiều lần cho mặt bố và đĩa ăn vào nhau, tránh phanh gấp mạnh ngay lập tức. Nếu sau thay mà phanh vẫn đơ hoặc kêu, quay lại tiệm chỉnh, đừng chấp nhận kiểu ăn cơm.
Kéo dài tuổi thọ bố phanh
Tuổi bố phụ thuộc vào cách chạy nhiều hơn mọi thứ khác. Thói quen kéo dài tuổi bố: giữ khoảng cách với xe trước để ít phanh gấp; nhả ga sớm và tận dụng hãm động cơ trước khi vào đèn đỏ; tránh phanh điểm đột ngột khi có thể phanh sớm nhẹ; và khi xuống dốc dài, đừng cầm phanh liên tục mà nhả nhịp, kết hợp ga để kiểm soát tốc. Mỗi lần phanh gấp ở tốc độ cao ăn vào bố gấp nhiều lần phanh nhẹ ở tốc thấp.
Vệ sinh cũng giúp bố: bụi bố tích trong côm phanh làm kêu và cầm kém, tiệm sẽ xịt rửa chuyên dụng khi thay bố hoặc bảo dưỡng. Với người ít chạy, chú ý độ ẩm: xe để lâu ngày, mặt đĩa rỉ nhẹ là bình thường, lau sạch và phanh nhẹ vài lần cho mặt tiếp xúc sạch lại. Giữ vòng phanh sạch dầu mỡ là điều kiện tiên quyết, nên khi tra dầu nhớt quanh khu vực bánh trước, tuyệt đối tránh để dầu bắn lên đĩa và bố.
Bố phanh với người đi xe thuê
Khi nhận xe thuê, thử phanh là mục bắt buộc trong phút đầu: bóp phanh trước khi đẩy xe đi vài bước, rồi thử phanh trong hẻm vắng với tốc độ chậm. Phanh phải cắn đầu hành trình, chắc, không kêu rè, không đơ. Nếu cảm thấy bất thường, nói ngay với chủ xe lúc nhận chứ đừng để chạy vài ngày mới nhắc. Trong thời gian thuê, nếu phát hiện tiếng rè kéo dài, tay phanh sâu bất thường hoặc đèn báo nhấp nháy, hãy liên hệ ngay Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo để trao đổi cách xử lý và chi phí; không tự mang xe đi thay bố ở tiệm lạ khi chưa thống nhất. Về thủ tục nhận trả xe và trách nhiệm hai bên, nội dung tổng quát nằm trong thủ tục thuê xe máy, và các câu hỏi khách hay hỏi được gom trong hỏi đáp thuê xe máy để bạn đối chiếu nhanh. Nếu chưa chắc dòng xe nào hợp mình, hãy xem trước các loại xe máy cho thuê để có lựa chọn đúng ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Bố phanh Air Blade bao lâu thay một lần?
Không có con số cố định, tùy cách chạy: chạy phố nhiều đèn đỏ, phanh gấp nhiều, bố trước có thể mòn trong vài chục nghìn km, có thể lâu hơn. Căn cứ vào độ dày vật liệu và dấu hiệu báo mòn thay vì quãng đường.
Tiếng rè nhẹ khi phanh có phải hỏng không?
Tiếng rè đều khi phanh thường là tấm kim loại báo mòn chạm đĩa, nghĩa là bố đến hạn, nên thay sớm. Tiếng kêu khác kiểu, chẳng hạn chói gắt hoặc lạch cạch, nên để tiệm soi vì có thể do bụi hoặc chốt.
Thay bố trước mà quên thay bố sau được không?
Có thể, hai bố mòn khác nhau, nhưng nên kiểm tra cả hai mỗi lần. Phanh trước chịu phần lớn lực phanh, mòn nhanh hơn sau là thường thấy trên xe ga.
Đi xe thuê mà bố phanh hỏng thì ai trả tiền?
Phụ thuộc thỏa thuận thuê và nguyên nhân: hao mòn tự nhiên thường khác với hư hỏng do va chạm. Vì vậy phải báo chủ xe ngay qua điện thoại hoặc Zalo, để hai bên thống nhất trước khi sửa.
Phanh đơ sau khi vừa thay bố là sao?
Bố mới cần rà mặt với đĩa, tuần đầu phanh nhẹ nhàng nhiều lần cho tiếp xúc đều. Nếu sau tuần vẫn đơ, quay lại tiệm kiểm tra piston và xả khí hệ thống dầu.
Tóm lại
Kiểm tra bố phanh trên Honda Air Blade là việc của mắt, tai và tay: soi lớp vật liệu trong côm phanh còn dày bao nhiêu, lắng nghe tiếng rè báo mòn, và cảm hành trình tay phanh có sâu đi không. Thay bố khi vật liệu dưới khoảng hai milimet, chọn hàng tốt và để tiệm lắp đúng cách, rồi rà bố tuần đầu. Cách chạy giữ khoảng cách và phanh sớm nhẹ giúp bộ bố bền gấp nhiều lần. Với xe thuê, thử phanh kỹ lúc nhận và báo ngay Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo khi có dấu hiệu lạ; hệ phanh tốt là phần giữ bạn và cả dòng xe phía sau an toàn trên mỗi chặng đường.