Câu trả lời nhanh
Bộ đề điện là cụm chi tiết khiến chiếc Yamaha Mio của bạn chỉ cần bấm nút là nổ máy, thay vì đạp đề như xe số. Muốn bộ đề này bền, bạn cần chú ý ba việc: giữ ắc quy luôn đủ điện, vệ sinh công tắc đề và các điểm tiếp xúc sạch sẽ, cùng việc thay thế kịp thời những chi tiết đã già. Nếu để bộ đề hỏng dần, bạn sẽ gặp tình trạng bấm đề miết mà xe không chịu nổ, thậm chí phải đẩy xe giữa đường. Bài viết này đi qua toàn bộ những gì cần làm để bảo dưỡng bộ đề điện của Yamaha Mio đúng cách, từ cách nghe tiếng đề nhận biết bệnh đến lịch bảo dưỡng nên áp dụng cho từng mốc thời gian.
Bộ đề điện trên xe ga hoạt động như thế nào
Trên xe ga nói chung và Yamaha Mio nói riêng, bộ đề điện gồm bốn phần phối hợp với nhau: ắc quy cung cấp dòng điện, công tắc đề trên tay lái gửi tín hiệu, một rơ le trung gian nhận tín hiệu và đóng mạch, cuối cùng là mô tơ đề quay trục máy cho động cơ nổ. Khi bạn bấm nút đề, dòng điện từ ắc quy chạy qua công tắc, qua rơ le rồi dồn vào mô tơ. Mô tơ quay, kéo trục khuỷu và động cơ bắt đầu chu trình nổ. Cả chuỗi chỉ cần một mắt xích yếu là toàn bộ quá trình bị chậm lại.
Điểm khác biệt của bộ đề điện so với đề chân nằm ở chỗ mọi thứ đều phụ thuộc vào điện. Đề chân dựa vào sức người, còn đề điện dựa vào trạng thái ắc quy và các điểm tiếp xúc. Vì vậy một chiếc Mio lâu ngày không chạy, ắc quy xuống điện tự nhiên, thì nút đề sẽ yếu dù mọi chi tiết cơ khí vẫn tốt. Nắm được nguyên lý này, bạn sẽ hiểu vì sao bảo dưỡng bộ đề điện chủ yếu xoay quanh việc giữ cho dòng điện luôn thông suốt, thay vì mổ xẻ nhiều vào phần cơ khí.
Dấu hiệu bộ đề điện cần được bảo dưỡng
Người đi Mio lâu năm nhận ra bệnh bộ đề điện chỉ bằng tai. Tiếng đề khỏe là tiếng quay tròn, đều, không bị kẹt. Khi bạn nghe tiếng đề chậm, yếu dần rồi ngừng hẳn, khả năng lớn là ắc quy đã xuống điện hoặc các chổi than trong mô tơ đề đã mòn. Tiếng đề roàn roàn mà máy không quay nghĩa là mô tơ đề có vấn đề về bánh răng hoặc khớp nối một chiều. Tiếng lạch cạch liên tục nhưng không thấy gì quay thì đa phần là rơ le hoặc công tắc đề tiếp xúc kém.
Một dấu hiệu khác cần để ý là hiện tượng đề lúc được lúc không. Sáng nay bấm nút là nổ, chiều qua bấm mấy lần mới chịu nổ, hôm sau lại không đề được. Hiện tượng ngắt quãng kiểu này thường do điểm tiếp xúc bị ô xy hóa hoặc giật dây bên trong. Nếu bạn mới thuê một chiếc Mio và gặp các biểu hiện trên, nên báo ngay cho chủ xe để kiểm tra, đừng cố đề liên tục vì bấm đề dài sẽ làm ắc quy tuột nhanh và mô tơ nóng. Trên thực tế, nhiều khách hay so sánh giữa các dòng xe khi chọn thuê; bạn có thể tham khảo mục các loại xe máy đang cho thuê để nắm đặc điểm từng dòng trước khi đặt xe.
Chăm sóc ắc quy, mắt xích quan trọng nhất
Ắc quy là nơi sinh ra dòng điện nuôi bộ đề, nên chăm sóc ắc quy gần như là chăm sóc bộ đề. Với Mio sử dụng ắc quy khô, bạn không cần châm nước nhưng phải giữ hai cực sạch và siết chặt. Mỗi vài tháng, tháo hai cọc ắc quy ra, dùng giấy nhám mịn đánh nhẹ lớp trắng bám trên cọc và clăp, rồi lắp lại theo đúng thứ tự. Lớp ô xy trắng xanh đó chính là kẻ thù làm giảm dòng điện tới mô tơ đề, khiến tiếng đề yếu dù bình vẫn còn điện.
Về thói quen sử dụng, hạn chế để xe nằm lâu mà không nổ máy, vì ắc quy sẽ tự xả điện trong vài tuần. Nếu biết mình sẽ không chạy xe trong một tháng, nên nổ máy khoảng mười đến mười lăm phút mỗi tuần để sạc lại, hoặc tháo cọc âm của ắc quy nếu để xe thật lâu. Tránh lắp thêm quá nhiều thiết bị điện như đèn công suất lớn, loa, sạc điện thoại chạy trực tiếp từ ắc quy, vì những phụ kiện này kéo điện mạnh và làm bình xuống nhanh. Nếu ắc quy đã dùng trên hai năm, tiếng đề yếu dù sạc đầy, thì đã đến lúc nên thay mới. Khách đi tour hoặc chạy đường dài nhiều ngày thường quan tâm nhóm bài viết về Yamaha Mio, nơi tổng hợp thêm nhiều lưu ý kỹ thuật cho dòng xe này.
Vệ sinh công tắc đề và các điểm tiếp xúc
Công tắc đề nằm ngay trên cụm tay phải, là chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn. Vì nằm sát tay, công tắc dễ dính mưa, bụi và cát. Vệ sinh công tắc rất đơn giản: dùng bình xịt chuyên dụng cho tiếp xúc điện xịt nhẹ vào khe nút, bấm nút nhiều lần để dung dịch len vào bên trong, lau khô bề mặt. Nếu nút đề bị lì, cần bấm mạnh mới ăn, đó là lúc công tắc cần được làm sạch hoặc thay mới. Đừng để tình trạng này kéo dài vì bấm đề không ăn sẽ khiến bạn bị động hoàn toàn, với xe thuần đề điện thì không còn cách nào khác ngoài đẩy xe.
Rơ le trung gian cũng cần được kiểm tra. Rơ le hỏng thường khiến tiếng đề không phản ứng dù ắc quy còn tốt. Một mẹo nhỏ là khi bấm nút đề mà nghe tiếng lách cách từ khu vực gần ắc quy, khả năng rơ le hoặc các dây dẫn vào rơ le bị lỏng là rất cao. Kiểm tra các giắc cắm, siết lại ốc, bọc lại chỗ dây bị hở sẽ giải quyết được phần lớn trường hợp đề yếu do tiếp xúc. Ngoài ra đừng quên cọc của mô tơ đề, nơi gắn dây nguồn to từ rơ le sang; cọc này lỏng sẽ sinh tia lửa, nóng cháy giắc, hoặc đề quay mạnh bất thường.
Lịch bảo dưỡng nên theo dõi theo từng mốc
Không cần đợi đến khi hỏng mới làm. Bạn nên hình thành lịch bảo dưỡng bộ đề điện đơn giản như sau. Mỗi tuần, nếu không đi thường xuyên thì nổ máy cho xe chạy khoảng một lần, nghe tiếng đề để so sánh với tuần trước. Mỗi tháng, kiểm tra cọc ắc quy sạch, giắc dây không gỉ, nút đề không bị kẹt. Mỗi ba đến sáu tháng, xịt vệ sinh công tắc đề một lần, siết lại toàn bộ mối nối điện thấy được. Mỗi một năm, mang xe đến thợ kiểm tra chổi than mô tơ đề, kiểm tra cụm bánh răng và cân nhắc thay ắc quy nếu bình đã trên hai năm tuổi.
Nếu chiếc Mio là xe thuê, lịch bảo dưỡng chủ yếu do chủ xe lo, nhưng bạn vẫn nên kiểm tra nhanh trước khi nhận xe: bấm đề thử xem tiếng đề có tròn không, nút có ăn ngay không, đèn tín hiệu có sáng đủ không. Trước khi đặt xe, bạn cũng nên xem bảng giá thuê xe máy mới nhất để nắm rõ chi phí cho từng dòng xe và thời gian thuê, từ đó chủ động lên kế hoạch cho chuyến đi của mình.
Những sai lầm thường gặp khi tự bảo dưỡng
Sai lầm đầu tiên là bấm đề liên tục quá lâu. Nhiều người gặp máy khó nổ cứ giữ nút đề mười lăm hai mươi giây, để nghỉ vài giây rồi lại giữ tiếp. Mô tơ đề sinh nhiệt rất nhanh khi bị neo máy, và ắc quy xả mạnh theo kiểu này sẽ hụt điện sâu, lâu ngày chai bình. Nguyên tắc chung là mỗi lần đề không quá năm giây, nghỉ khoảng mười giây trước khi đề lại.
Sai lầm thứ hai là tự tháo mô tơ đề khi chưa chắc tay. Mô tơ đề bên trong có các chổi than nhỏ, lò xo và bánh răng dễ làm lệch nếu lắp không đúng. Việc này nên để thợ chuyên làm. Sai lầm thứ ba là dùng dầu nhớt bôi vào khu vực nút đề hoặc rơ le với tâm lý bôi trơn cho mượt; dầu nhớt hút bụi về sau làm tiếp xúc tệ hơn, đúng chuẩn là chỉ dùng dung dịch vệ sinh tiếp xúc điện chuyên dụng. Sau cùng là việc thay ắc quy sai thông số: nếu bình thay có dung lượng thấp hơn bình gốc, đề sẽ yếu dù bình mới tinh. Một số khách từng gặp hiện tượng khóa cộp gặp vấn đề trên Yamaha Mio hỏi liệu có liên quan đến bộ đề; hai hệ thống này độc lập với nhau, vì vậy cứ kiểm tra từng cụm riêng để tránh sửa nhầm chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Bấm đề nghe tiếng lạch cạch nhưng máy không quay là lỗi gì?
Khả năng lớn là ắc quy yếu hoặc rơ le đề bị kẹt. Trước tiên bạn nên sạc lại bình, kiểm tra các cọc điện. Nếu vẫn bị, cần kiểm tra rơ le và mô tơ đề tại tiệm.
Để xe ba tuần không chạy thì ắc quy có hỏng không?
Thông thường chưa hỏng nhưng sẽ tuột một phần điện. Cách tốt là nổ máy mỗi tuần khoảng mười lăm phút, hoặc tháo cọc âm nếu để xe thật lâu, để bình không bị xả sâu.
Chạy máy nổ động có sạc lại được ắc quy khi tiếng đề yếu không?
Chạy máy có sạc lại được phần nào cho bình, nhưng nếu tiếng đề yếu do bình đã chai thì chạy cũng không cứu được. Lúc đó chỉ có thay bình mới xử lý được gốc rễ.
Bảo dưỡng bộ đề điện mất bao lâu và chi phí thế nào?
Việc vệ sinh công tắc, siết cọc điện thì bạn tự làm trong chưa đầy một giờ. Còn kiểm tra chổi than, thay rơ le hay mô tơ đề thì nên mang ra tiệm, chi phí tùy hạng mục và phụ tùng, bạn hãy liên hệ trực tiếp để được tư vấn chính xác cho từng trường hợp cụ thể.
Tóm lại
Bộ đề điện của Yamaha Mio sẽ phục vụ bạn bền bỉ nếu bạn giữ đúng ba nguyên tắc: ắc quy luôn sạch và đủ điện, các điểm tiếp xúc không bị ô xy, và không lạm dụng nút đề. Lịch bảo dưỡng tuần, tháng, năm trình bày ở trên không đòi hỏi dụng cụ phức tạp, phần lớn bạn có thể tự làm tại nhà. Khi xe có biểu hiện lạ, kiểm tra sớm luôn rẻ hơn sửa lớn, và nếu không chắc tay thì cứ mang đến thợ. Nếu bạn đang cân nhắc thuê một chiếc Mio cho các chuyến đi sắp tới, hãy liên hệ Mr Tú để được tư vấn về tình trạng xe và thủ tục thuê nhanh nhất.