Bắc Hà nổi tiếng nhất về chợ phiên và ruộng bậc thang, nhưng thứ khiến người ta nhớ lâu lại nằm ở bếp ăn, món thắng cố nóng bên bếp lửa và xôi bảy màu dẻo thơm. Bài này thuộc chùm Sa Pa Lào Cai Yên Bái trong mục du lịch, gợi ý các món và kiểu quán ăn nên thử quanh Bắc Hà cho khách đi xe máy, kèm cách sắp xếp bữa ăn hợp lịch trình chạy đường đèo. Lộ trình từ Hà Nội lên đã có bài riêng, còn nơi ngắm hoàng hôn quanh vùng xem trong chùm điểm đến nổi tiếng.
Câu trả lời nhanh
Nên thử bốn món quyết định bản sắc ẩm thực Bắc Hà là thắng cố, lẩu ngựa, xôi bảy màu và thịt trâu gác bếp, ăn tại các quán nhỏ trong thị trấn hoặc quán ven đường quanh các thôn như Tả Chải, Lùng Phình. Bữa sáng nên ăn phở hoặc thắng cố tại chợ Bắc Hà cho đúng vị địa phương, bữa trưa nên ăn lẩu ngựa ở quán trong thị trấn sau khi đi chợ phiên, bữa tối nên ăn tại quán gia đình gần chỗ nghỉ với món thịt trâu gác bếp và rượu ngô. Khách đi xe máy nên chọn quán có chỗ gửi xe trong tầm mắt, vì Bắc Hà vắng người ban đêm và xe để lơ đãng ngoài đường là rủi ro không đáng có.
Bốn món đáng thử khi đến Bắc Hà
Thắng cố là món canh truyền thống của người Mông nấu từ thịt và nội tạng ngựa với rau gia vị, ăn nóng trong thời tiết lạnh vùng cao là trải nghiệm đặc trưng nhất. Quán thắng cố ngon thường là quán nhỏ có nồi đất để trên bếp than, khách ngồi ghế thấp quanh bếp. Lẩu ngựa là món Bắc Hà được nhiều người tìm đến, thịt ngựa nấu lẩu hoặc nướng, nồi lẩu nóng hợp với se lạnh chiều tối trên cao nguyên. Xôi bảy màu làm từ gạo nếp đồ với lá cây nhuộm màu tự nhiên, mỗi màu một hương vị lá rừng, món này mua ở chợ hoặc quán xôi trong thị trấn. Thịt trâu gác bếp là món dễ mang về làm quà, trâu miền núi thịt chắc được sấy trên gác bếp, mua tại chợ phiên hỏi được giá và xem được miếng trước khi chọn.
Người mới ăn thắng cố lần đầu nên thử ở quán đông người bản địa, vì nồi thắng cố ngon phụ thuộc kinh nghiệm nấu lâu năm, quán đông là dấu hiệu nồi được chấp nhận rộng rãi. Món này không phải ai cũng hợp khẩu vị ngay lần đầu, nên gọi một tô cho nhóm cùng thử trước khi gọi thêm.
Ăn sáng ở chợ phiên Bắc Hà
Chợ phiên Bắc Hà họp vào chủ nhật, cũng là phiên chợ lớn nhất vùng. Đi xe máy lên chợ sớm để tránh nắng trôi và đông đúc, bãi xe chợ là chỗ đậu xe công cộng, gửi xe ở bãi có người trông và lấy vé. Vòng qua khu ăn trong chợ, có hàng phở gánh, hàng thắng cố, xôi, và bánh ngô nướng. Ăn sáng ở chợ có một lợi thế duy nhất là được xem chợ trong lúc ăn, người H'Mông đen, Dao đỏ, Phù Lá gùi hàng ghé chợ, cảnh không thể thấy ở quán trong thị trấn. Với bụng yếu, nên chọn hàng đông khách quay vòng nhanh, món nóng hổi vừa bắc ra, tránh món để lâu trong khay.
Lưu ý là chợ phiên đông nhất từ sáng sớm đến khoảng mười giờ, sau đó người bán tháo hàng dần, nên nếu mục tiêu là ăn uống chợ phiên thì lịch trình cần đến chợ trước chín giờ, điểm quan trọng khi lập kế hoạch chạy xe qua các đoạn đèo quanh Bắc Hà.
Ăn trưa và tối ở thị trấn Bắc Hà
Thị trấn Bắc Hà nhỏ, các quán ăn nằm trải dọc đường chính và quanh khu chợ mới, đa số là quán gia đình bán món địa phương lẫn món phổ thông như cơm rang, mì. Bữa trưa nên chọn quán có mái hiên đậu xe được, vì nắng trưa vùng cao gắt và mưa nắng thất thường. Quán lẩu ngựa thường mở từ trưa đến tối, gọi nửa nồi nếu nhóm hai người, thêm rau cải núi và mì tàu trộn vào cuối nồi. Bữa tối nên ăn nhẹ hơn trưa vì đêm vùng cao lạnh, món canh nóng và thịt gác bếp chấm chẩm chéo vừa no vừa ấm. Chẩm chéo là thứ gia vị chấm đặc trưng làm từ hạt mắc khén, gia vị chỉ có ở vùng núi Tây Bắc và Bắc Hà.
Các quán trong thị trấn thường đóng cửa sau hai mươi mốt giờ, khách đến trễ nên hỏi trước chỗ ăn đêm, một vài quán trà đá và đồ nướng mở khuya quanh khu chợ mới, phục vụ chủ yếu người bản địa.
Gửi xe và an toàn khi ăn uống vùng cao
Nguyên tắc gửi xe ở Bắc Hà giống mọi vùng du lịch, chọn quán có sân hoặc vỉa hè rộng, xe để trong tầm mắt từ bàn ăn, khóa cổ và khóa từ bất kể đỗ bao lâu. Tại chợ phiên, dùng bãi xe trông có vé thay vì tấp vào lề tạm, vì phiên chợ đông, xe lộn xộn dễ bị xô quẹt. Đi mùa đông nên mang theo áo gió khi ngồi quán, vì ăn xong lên xe chạy đèo về tối là lúc lạnh nhất trong ngày. Mọi thắc mắc về xe, giá và điều kiện thuê, liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo, giờ làm việc từ 08:00 đến 17:00 hàng ngày.
An toàn sức khỏe khi ăn đặc sản vùng cao
Ẩm thực vùng cao có vài điểm khác biệt người mới đến nên biết để ăn vui mà không phiền. Thức ăn ở chợ phiên nhiều món để trần ngoài nắng gió, với hệ tiêu hóa quen đồ ăn sạch, nên chọn món nóng vừa nấu thay vì món nguội đã để lâu, một nguyên tắc nhỏ nhưng giúp bạn giữ nguyên lịch trình ngày mai thay vì nằm nghỉ vì đau bụng. Thắng cố và lẩu ngựa là món nhiều gia vị và đậm đà, người có bệnh dạ dày nên ăn chậm, ăn kèm cơm hoặc xôi thay vì uống rượu ngô chục cốc giữa cái lạnh. Rượu ngô Bắc Hà là thứ nổi tiếng, nhưng khách đi xe máy cần nhớ một điều không thương lượng, nếu uống thì không lái, và nếu nhóm hai xe thì trước bữa ăn phải chỉ định người lái không uống, vì nồng độ cồn khi điều khiển xe máy vừa phạm luật vừa là mối nguy trực tiếp trên đường đèo về. Cách thực tế của nhiều nhóm là ăn trưa thoải mái đặc sản có rượu, rồi ngủ nghỉ ngắn tại quán trọ trước khi chạy về chiều, hoặc dồn phần uống rượu vào bữa tối sau khi đã gửi xe xong ngày hôm đó.
Câu hỏi thường gặp
Chợ phiên Bắc Hà họp ngày nào?
Phiên chợ chính họp vào chủ nhật, là chợ lớn nhất vùng, nên ăn sáng ở chợ thì phải lên sớm trước chín giờ.
Thắng cố là món gì, có phải ai cũng ăn được?
Thắng cố là món canh truyền thống nấu từ thịt và nội tạng ngựa với rau gia vị, vị đậm đặc trưng, người mới nên thử ở quán đông khách bản địa trước.
Quán ăn ở Bắc Hà có đắt không?
Giá ăn ở vùng cao phổ biến rẻ hơn thành phố lớn, tô phở hay bát thắng cố ở mức giá bình dân, món lẩu ngựa cao hơn chút vì nguyên liệu đặc sản.
Ăn tối ở Bắc Hà có quán nào mở khuya không?
Đa số quán đóng sau hai mươi mốt giờ, chỉ vài quán trà đá và đồ nướng quanh khu chợ mới mở khuya hơn, nên ăn sớm nếu đến trễ.
Đi xe máy lên Bắc Hà nên ăn ở đâu giữa đường?
Chặng lên thường dừng ăn sáng ở Lào Cai hoặc trước đèo lên cao nguyên, chặng về nên ăn trưa tại thị trấn Bắc Hà trước khi chạy đèo dài về Hà Nội, tránh để đói giữa đoạn đường vắng.
Thịt trâu gác bếp mua ở đâu tin cậy?
Mua tại chợ phiên hoặc các cửa hàng đặc sản trong thị trấn, chọn miếng sấy khô đều, không bị ẩm mốc, và hỏi rõ cách bảo quản để mang về xa.
Nguồn tham khảo
Thông tin về món ăn và chợ phiên Bắc Hà dựa trên kiến thức phổ biến về ẩm thực vùng cao Lào Cai, có thể đối chiếu với nguồn tư liệu du lịch chính thống. Về quy định khi tham gia giao thông trên đường lên vùng cao, tham khảo Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ.
Tóm lại
Ẩm thực Bắc Hà đáng thử gồm thắng cố, lẩu ngựa, xôi bảy màu và thịt trâu gác bếp, ăn sáng ở chợ phiên, trưa ở quán thị trấn, tối ở quán gia đình gần chỗ nghỉ. Khách đi xe máy lưu ý gửi xe trong tầm mắt và ăn đúng giờ để hợp lịch chạy đèo. Muốn thuê xe máy cho chuyến Bắc Hà, liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo, giờ làm việc từ 08:00 đến 17:00 hàng ngày, thông tin chi tiết xem tại trang thủ tục thuê xe.