Mùa lúa chín, Hoàng Su Phì là huyện có những thửa ruộng bậc thang đẹp nhất Hà Giang, và cũng là nơi có bàn ăn của người Mông, Nùng, Dao đỏ đúng vị núi. Đi xe máy lên đây, ngoài khung cảnh, thứ khiến bạn nhớ lâu lại thường là các món ăn ven đường. Bài này thuộc chùm du lịch Lạng Sơn Hà Giang trong mục du lịch, điểm qua các đặc sản nên thử quanh dịp ruộng bậc thang. Kinh nghiệm đi xe đường núi nằm trong mục cung đường, còn các lưu ý thực tế khi phượt nằm trong mục kinh nghiệm.
Câu trả lời nhanh
Nên thử: trà shan tuyết cổ thụ hái trên núi cao, cơm lam nướng ruộng bậc thang, thịt trâu gác bếp, rêu đá nướng chẩm cháo, thắng cố ở phiên chợ người Mông, và mật ong rừng. Dễ tìm nhất là quanh thị trấn Vinh Quang và các xã Nậm Đề, Nậm Pồ, Bản Phùng dọc đường lên đỉnh chiều ruộng. Mùa đẹp nhất là tháng chín mười khi lúa chín; ăn sáng nên thử cháo bít đồ của người Dao. Tự đi xe máy giúp bạn dừng ở mỗi quán thôn nhỏ, điều mà đi xe khách không có được.
Trà shan tuyết cổ thụ và chén mật ong rừng
Đặc sản nổi tiếng nhất Hoàng Su Phì là trà shan tuyết từ những cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi mọc trên sương mù núi cao. Trà hái tay, ủ khô, pha ra nước vàng sánh, hậu ngọt, hương hoa thoảng; người địa phương mời khách chén trà trước khi hỏi chuyện. Mua trà nên hỏi nguồn gốc từng loại vì trà cổ thụ thật có giá khá cao so với trà trồng mới, và nên mua tại các hộ gia đình quanh các xã thay vì phiên chợ lớn. Mật ong rừng là món thứ hai nên mang về: vụ mật theo mùa hoa rừng, mua từng lít ở thôn, nếu được ngửi và thử trước khi mua là chắc nhất. Hai món này nhẹ, gọn, và là quà hợp lý nhất cho người đi xe máy vì không chiếm chỗ hành lý.
Cơm lam và món nướng ven ruộng
Dịp lúa chín, nhiều hộ làm cơm lam: gạo nếp nương nhồi ống tre non, nướng trên than hồng, bẻ ống ra cơm dẻo thơm khói bamboo. Ăn kèm muối vừng hoặc chẩm chéo hạt dẻ của người Mông là đúng điệu. Ven đường từ Vinh Quang lên các xã, các quán nhỏ mùa này thường có món trâu gác bếp: thịt trâu ướp gia vị treo trên gác bếp hun khói, ăn kèm lá chua me. Món này chặt, mằn mặn, hợp làm quà mang về vì để được lâu. Người đi xe nên ăn sáng no ở Vinh Quang trước khi chạy lên các xã, vì càng lên cao quán càng thưa và giờ đóng cửa sớm hơn đồng bằng.
Rêu đá nướng và thắng cố phiên chợ
Mon ruộng bậc thang mùa nước là món lạ nhất của vùng: rêu đá bám trên đá suối, người dân vớt, rửa, nén thành bánh, nướng lên ăn giòn tan vị núi rừng. Rêu có theo mùa nước, thường đầu vụ xuân và cuối thu, nên hỏi trước khi mong gặp. Thắng cố là món truyền thống của người Mông nấu từ nội tạng ngựa với nội tạng bò, gói gia vị đặc trưng; phiên chợ Hoàng Su Phì sáng sớm có nồi thắng cố nặng mùi thảo quả nghi ngút, và nếu bạn tò mò đủ mức thì nên thử một bát nhỏ, kèm câu hỏi thân tình với chủ nồi để nghe chuyện món ăn. Kinh nghiệm chung: món lạ nên thử ở quán đông người địa phương, vì đó là dấu hiệu nguyên liệu tươi và nấu đúng cách.
Cháo bít đồ, bánh dày và đồ ăn sáng của người Dao đỏ
Người Dao đỏ ở Hoàng Su Phì có món cháo bít đồ: gạo nếp nấu cùng lá cây rừng, ăn ngọt hậu, thường nấu trong các dịp lễ và cả bữa sáng. Bánh dày hoặc bánh dày nếp giã tay chấm muối vừng cũng phổ biến ở phiên chợ, mua nóng ăn sáng rất đã. Cà phê hay trà sáng ngồi ngay bậc thềm nhà sàn nhìn ruộng là trải nghiệm mà người đi xe máy tự túc mới có trọn: dừng xe bên đường, không ai hối. Nếu ở homestay, chủ nhà thường sẵn lòng mời bữa sáng với các món trên và hỏi trước tối là chủ nhà chuẩn bị kịp.
Ăn uống an toàn khi phượt vùng cao
Vùng cao, cơ thể dễ mệt vì đường dốc và thời tiết thay đổi, nên ăn uống cẩn thận hơn bình thường một chút. Món nước nên dùng nước đun hoặc nước đóng chai; món lạ nên thử lượng nhỏ trước; và với người bụng yếu, thắng cố, mắm chừng nên thử từ ít. Giữa các chặng xe nên ăn nhẹ bánh nếp, trứng, hoặc hoa quả để tránh chạy xe lúc quá đói, vì tay lái của người đói trên đèo dốc là rủi ro thật. Rượu ngô là thức mời hiếu khách, nhưng người cầm lái tuyệt đối không uống, dù chỉ một chén: luật cấm uống rượu bia khi lái xe không có ngoại lệ cho món quà của núi, và đèo núi không tha cho người say.
Kế hoạch ăn uống hai ngày quanh Hoàng Su Phì
Một lịch trình gợi ý cho chuyến hai ngày: ngày đầu chạy tới Vinh Quang, ăn trưa món trâu gác bếp và cơm lam, chiều lên các xã Nậm Đề ngắm ruộng, tối về homestay ăn bữa nhà với rêu nướng và chẩm chéo. Ngày hai dậy sớm ăn cháo bít đồ, uống chén trà shan tuyết, mua mật ong và trà làm quà rồi chạy về. Trước mỗi chặng nên hỏi chủ quán khoảng cách tới điểm ăn kế tiếp, vì ở vùng này quán mở theo giờ địa phương, không phải hàng quán đồng bằng mở khung giờ cố định. Người thuê xe máy nên nhớ giờ nhận trả xe đã hẹn để khỏi phí trễ theo giờ, và trữ thêm thời gian dừng ăn, vì trúng mùa lúa thì việc dừng ăn chén trà nhìn ruộng mới là phần đáng nhớ nhất của chuyến.
Câu hỏi thường gặp
Đặc sản nào đáng mua làm quà từ Hoàng Su Phì?
Trà shan tuyết cổ thụ, mật ong rừng và thịt trâu gác bếp là ba món gọn, nhẹ, để được lâu và dễ mang về bằng xe máy.
Mùa nào đến Hoàng Su Phì vừa đẹp ruộng vừa ngon ăn?
Tháng chín mười khi lúa chín. Tháng đó cũng có nhiều phiên chợ, món nướng và thắng cố phong phú nhất.
Thắng cố có hợp khẩu vị người mới không?
Khá lạ với người lần đầu. Nên thử một bát nhỏ ở nồi đông người địa phương, kèm hỏi chủ nồi về cách nấu để có thêm phần thú vị.
Ăn uống ở Hoàng Su Phì có cần kiêng gì?
Nên dùng nước đun sôi hoặc nước đóng chai, thử món lạ với lượng nhỏ, và người lái xe tuyệt đối không uống rượu ngô dù được mời.
Quán ăn ven đường có mở cả ngày không?
Không. Quán vùng cao mở theo giờ địa phương và đóng sớm, nên ăn no bữa sáng, hỏi trước điểm ăn kế tiếp trước mỗi chặng dài.
Đi xe máy thuê lên Hoàng Su Phì cần chú ý gì khi ăn uống giữa chặng?
Ăn nhẹ giữa các chặng để tránh đói lái, nhớ giờ hoàn trả xe đã hẹn để khỏi tính phí trễ, và dừng ăn tại quán có chỗ để xe an toàn.
Quán ăn ở Hoàng Su Phì giá có đắt không?
Không đắt so với mặt bằng đồng bằng. Bữa cơm quán thường vài chục nghìn đồng, món đặc sản như trâu gác bếp tính theo lạng, còn trà và mật ong mua làm quà là phần tốn nhất. Nên hỏi giá trước khi gọi món lạ, và nhớ tiền lẻ vì nhiều quán vùng cao không có sẵn tiền thừa cho tờ lớn.
Đi xe máy từ Hà Nội lên Hoàng Su Phì nên ăn ở đâu giữa chặng?
Chặng dài nên chia ăn theo cung: ăn sáng ở Hà Giang thành phố, trưa ở Quản Bạ hoặc Yên Minh, chiều tới Vinh Quang ăn món nướng. Cách chia này giúp bạn không chạy quá đói và có chỗ nghỉ chân đều đặn.
Nguồn tham khảo
- Nghị định số 168/2024/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, trong đó có quy định cấm điều khiển xe sau khi uống rượu bia — Văn bản Chính phủ: vanban.chinhphu.vn
Tóm lại
Trà shan tuyết, cơm lam, trâu gác bếp, rêu nướng và thắng cố là những món khiến chuyến ruộng bậc thang Hoàng Su Phì đáng nhớ, và người đi xe máy có lợi thế dừng ăn đúng chỗ mình thích. Khi cần thuê xe máy cho hành trình Hà Giang, liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày, và tham khảo bảng giá thuê xe máy trước khi đặt.