Hoàng Su Phì là huyện phía tây tỉnh Hà Giang, nổi tiếng với hệ thống ruộng bậc thang được công nhận di sản quốc gia, đẹp nhất khi lúa chín vàng cả triền đồi. Vì vẻ đẹp thay đổi theo mùa, câu hỏi bao giờ đi luôn quyết định chuyến đi có đáng hay không. Bài này thuộc chùm du lịch Lạng Sơn – Hà Giang trong mục du lịch, trả lời từng tháng nên đi hay không, kèm thời tiết, loại đường và lưu ý an toàn cho người đi xe máy; các lộ trình chi tiết thuộc vùng này nằm trong mục cung đường.
Câu trả lời nhanh
Thời điểm đẹp nhất là mùa lúa chín, từ giữa tháng chín tới khoảng giữa tháng mười, khi ruộng vàng rực trước khi người dân gặt. Tháng tám cũng đáng đi vì lúa đang xanh vào đòng, màu xanh non trải sườn đồi rất riêng. Tháng mười một tới tháng hai là mùa chợ lạnh và mù, chỉ hợp người thích trải nghiệm bản làng chứ không phải ngắm ruộng. Tháng ba tư là mùa nước đổ ở một số thửa thấp, cảnh đẹp lẻ tẻ từng vùng. Vậy nếu chỉ chọn một chuyến, hãy nhắm giữa tháng chín, và theo dõi tin báo lúa chín của địa phương trước khi khởi hành vì từng thửa chín lệch nhau một hai tuần.
Tháng chín đến tháng mười: mùa vàng của Hoàng Su Phì
Đây là mùa cao điểm trọn vẹn. Lúa chín theo độ cao, từ thửa thấp lên thửa cao, nên khoảng nửa tháng đẹp nhất có khi kéo dài hơn chỗ khác. Đường đèo quanh các xã như Bản Luốc, Bản Phùng, Sán Sán Hồ, Nam Sơn lúc này đông khách du lịch, homestay dễ kín cuối tuần, nên đặt trước. Trời tháng chín mát, ít mưa to hơn tháng tám, đường đèo khô ráo vào ban ngày, hợp chạy xe máy. Ảnh chụp đẹp nhất là sáng sớm trước chín giờ khi nắng chéo làm ruộng vàng óng, và cuối chiều khi mây dâng vào thung lũng.
Một lưu ý đặc thù mùa lúa chín: người dân gặt rải rác cả ngày, nhiều đoạn đường liên xã có nông cụ, bao lúa và người lao động ven đường, nên chạy chậm và xin đường nhường. Đi giữa thửa ruộng, tuyệt đối không bẻ lúa hoặc đạp vào bờ để chụp ảnh; người dân canh tác quanh năm cho mùa này, một hành động tưởng nhỏ cũng làm mất lòng tin giữa khách và bản.
Tháng sáu đến tháng tám: mùa xanh và mưa
Tháng sáu bảy, ruộng đang cấy non, xanh mướt, cảnh đẹp nhẹ nhàng, khách vắng nên homestay thoải mái. Đổi lại là mùa mưa lớn của miền núi: mưa rào chiều về, sạt lở nhẹ ở vài đoạn đèo, và đường ẩm trơn. Ai đi mùa này nên xuất phát sớm, hoàn tất chặng đèo trước ba giờ chiều, và mang áo mưa như một vật bất ly thân. Xe máy mùa mưa cần kiểm tra thắng và lốp kỹ hơn, vì đường ẩm cộng dốc dài là điều kiện kiểm tra gắt nhất cho bộ phanh.
Tháng mười một đến tháng hai: mùa lạnh, mù và chợ phiên
Sau khi gặt xong, ruộng chỉ còn gốc rạ, cảnh không còn là điểm nhấn, nhưng đây lại là mùa trải nghiệm bản làng: trời lạnh se, bếp lửa, thắng cố, và các chợ phiên vùng cao. Đi xe máy mùa này cần đồ ấm thật đầy đủ vì nhiệt độ vùng cao có khi xuống gần mức đóng băng về đêm, sương mù dày buổi sớm che tầm nhìn trên đèo. Chỉ nên chạy sau khi mù tan, thường sau chín mười giờ sáng, và không chạy đèo sau khi trời tối. Người mới đi cung núi nên tránh mùa này.
Tháng ba đến tháng tư: nước đổ và hoa
Mùa nước đổ ở Hoàng Su Phì không đều như Mù Cang Chải, chỉ một số vùng cuối xuôi có thửa ngập nước phản chiếu trời, hoa đào mận nở rộ tháng hai ba ở vùng cao. Cảnh mùa này thanh, vắng khách, hợp người đi lần hai hoặc người thích yên tĩnh. Trời xuân dễ có mưa phùn, đường đèo ẩm, nhưng nhiệt độ dễ chịu để chạy xe cả ngày. Tháng tư còn là dịp gần thời điểm chợ tình Khâu Vai của vùng Mèo Vạc, nên có thể ghép lịch trình hai đầu tỉnh.
Lộ trình và thời gian từ Hà Giang city
Từ thành phố Hà Giang tới Hoàng Su Phì khoảng một trăm cây số đường đèo, chạy hơn ba tiếng với người mới. Điểm về thường chọn là thị trấn Vinh Quang hoặc các homestay ở Bản Phùng, Bản Luốc. Lịch trình hai ngày là tối thiểu: ngày một từ Hà Nội ra Hà Giang city, ngày hai chậm rãi qua các xã ruộng và ngủ lại homestay, ngày ba về. Ai có bốn ngày thì thêm đoạn qua Đồng Văn, Mã Pí Lèng trước khi vòng về phía tây, một vòng trọn vẹn nhất của tỉnh.
Đường liên xã trong huyện còn nhiều đoạn bê tông hẹp, dốc và có ổ gà nhỏ, nên xe số tầm trung vẫn thoải mái hơn xe ga nhỏ. Xe ga phân khối lớn đi được nhưng cần đi chậm và chọn gờ giảm tốc dạng dốc nhẹ.
Chuẩn bị xe và giấy tờ cho chuyến
Xe cần kiểm tra thắng, nhớt, lốp và đèn trước khi đi cung này, mang theo bơm nhỏ và đồ vá. Người lái cần giấy phép lái xe phù hợp với dung tích xe và giấy tờ xe đầy đủ theo quy định; với xe trên năm mươi phân khối, nhớ loại giấy phép tương ứng. Khách thuê xe nên mang chứng minh nhân dân hoặc hộ chiếu theo yêu cầu của nơi cho thuê, và hỏi trước điều kiện cho xe đi đường núi cao nguyên. Đồ mang theo: áo ấm, áo mưa, găng tay, mũ bảo hiểm đạt chuẩn, và kem chống nắng vì nắng cao nguyên cháy kể cả trời mát. Về ăn uống, các quán nhỏ ở thị trấn Vinh Quang và quanh các xã đều dân dã với món thắng cố, mèn mén, cá suối và rau cải bản; mùa lúa chín cũng là mùa chim cu, chim ác là người địa phương hay nhắc tới, nhưng với người lái xe thì bất kỳ món nào đi kèm rượu ngô cũng nên để dành cho tối đã cất xe xong. Buổi sáng ở homestay thường có bữa sáng nóng với trứng và bánh ngô, đủ chất cho một ngày chạy đèo, nên ăn kỹ trước khi xuất phát thay vì để đói giữa chặng vì quán giữa các xã rất thưa.
Câu hỏi thường gặp
Lúa chín Hoàng Su Phì năm nào cũng đúng lịch không?
Lệch nhẹ theo thời tiết từng năm, thường chậm hơn một tuần nếu đầu vụ lạnh. Trước khi đi, nên hỏi chủ homestay địa phương về tiến độ chín của thửa vùng mình định xem.
Tháng nào tránh nhất?
Đỉnh mưa tháng bảy tám nếu bạn mới chạy đèo, và đỉnh lạnh tháng mười hai tháng một nếu bạn sợ giá. Các tháng còn lại đều đi được với chuẩn bị riêng.
Đi cuối tuần từ Hà Nội có đủ không?
Hai ngày gấp: thứ sáu tối ra Hà Giang city, thứ bảy qua ruộng và về chủ nhật là chạy khá căng. Nếu được thêm ngày thứ hai là thoải mái hơn nhiều.
Chỗ ở mùa lúa chín có kín không?
Kín nhanh cuối tuần tháng chín. Đặt homestay trước hai ba tuần, hoặc chấp nhận đi giữa tuần.
Xe ga Vision hay Wave hợp cung này?
Cả hai đi được nhưng mệt trên dốc dài; nếu chọn giữa hai dòng phổ thông, xe số nhẹ nhàng hơn. Người hay đi núi thường chọn xe số tầm trung để tự tin hơn trên đèo.
Có ATM và mạng ở Hoàng Su Phì không?
Có ở thị trấn Vinh Quang nhưng thưa; mang tiền mặt đủ chuyến. Lâu đám thôn sâu sóng yếu, nên báo người nhà lịch trình trước khi lên vùng vắng. Một thói quen nữa của khách đi Hoàng Su Phì là chụp lại số điện thoại homestay và ghi địa chỉ bằng giấy, không chỉ lưu trong điện thoại, vì giữa các thôn sóng chập chờn lúc cần gọi hỗ trợ lại không tra được.
Tóm lại
Chọn giữa tháng chín tới giữa tháng mười để thấy Hoàng Su Phì vàng rực mùa lúa chín; tháng sáu bảy nếu thích xanh và vắng; tránh đỉnh mưa và đỉnh lạnh nếu mới đi đèo. Đặt homestay sớm, xuất phát sớm mỗi ngày, không chạy đêm và không uống rượu bia trước khi lái là các nguyên tắc chung của cung cao nguyên. Khi cần thuê xe máy ở Hà Nội cho chuyến Hoàng Su Phì, liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày; các dòng xe và mức giá nằm trong bảng giá thuê xe.