Hoàng hôn là khung giờ mà nhiều người đi xe máy chờ nhất trong một chuyến đi ngày, và Làng cổ Đường Lâm lại nằm đúng vùng đồng bằng sơn cước phía tây Hà Nội có chiều xuống rất đẹp. Vấn đề chỉ là chọn được chỗ đứng đúng lúc mặt trời khuất núi, vì làng cổ nhỏ và không phải góc nào cũng ngắm được hôn hết. Bài viết này gợi ý các điểm ngắm hoàng hôn quanh Đường Lâm khi bạn đi bằng xe máy, cùng những lưu ý về giờ giấc và ánh sáng, trong loạt bài của chùm chủ đề Ba Vì – Hòa Bình – Mai Châu – Mộc Châu. Ai tính ghép thêm các điểm chơi quanh Hà Nội trong cùng mùa, có thể duyệt chuyên mục du lịch Hà Nội trước khi chốt lịch.
Câu trả lời nhanh
Đẹp nhất là cánh đồng lúa phía rìa làng vào mùa lúa chín: đứng ở đường đất cao giữa các thửa, nhìn mặt trời hạ sau dãy núi xa và nắng vàng trải trên đồng. Thứ hai là trước cổng làng và ven ngõ gạch, lúc nắng xiên làm rêu trên tường đỏ hoe lên, hợp cho ảnh đời thường. Xuất phát từ Hà Nội sau bữa trưa, tới làng khoảng ba giờ chiều, thăm nhà cổ và đình làng, rồi đứng chờ hoàng hôn từ khoảng năm giờ trở đi tùy mùa, là nhịp đã nêu trong bài chuẩn bị cho chuyến Đường Lâm. Trời chớm tối thì lên đường về, chớ nán quá nửa tiếng sau hoàng hôn.
Rìa đồng lúa: khung hình rộng nhất của chiều
Đường Lâm nằm giữa vùng đồng bằng Sơn Tây, các cánh đồng lúa quây quanh làng về phía ngoài rìa. Vào tháng chín tháng mười, đồng chín vàng, và giờ chiều tà chính là lúc đồng đẹp nhất: nắng nghiêng, từng ô ruộng đổ màu khác nhau theo hướng đổ bóng, gió đồng dập dềnh. Đứng trên đường đất ven đồng, bạn vừa được khung hình rộng của mặt trời hạ sau núi xa, vừa được khung hình gần của bông lúa được nắng ngược sáng rìa. Đây là điểm chụp phổ biến nhất chiều Chủ nhật ở vùng này, nên ai muốn yên tĩnh nên qua các ngày trong tuần.
Một lưu ý khi đứng ven đồng: về chiều, các con đường đất mấp mô và có đoạn lún, nên đi chậm, để xe ở đầu luống rồi đi bộ vào trong. Cỏ ven ruộng chiều ẩm thường có muỗi, xịt thuốc trước khi đứng chờ mặt trời mười lăm phút.
Còn một tầng khung hình ít người để ý: nhìn về phía thị trấn từ rìa đồng, khói bếp chiều dâng từ các xóm, từng đàn chim ghé ruộng cày mua bay về đúng lúc mặt trời xuống thấp. Khung hình ấy không cần đến, chỉ cần đứng im một chút là thấy; ai đi xe máy chiều mà tắt máy nghe tiếng đồng thì càng rõ, và đó cũng là dịp nghỉ tay lái sau một ngày chạy đường.
Nếu trúng mùa gặt, đồng sau khi cắt để lộ những ô rơm rạ vàng nhạt, và nắng chiều làm rơm sáng lên như tấm lụa; khung hình này có phần hiếm hơn lúa chín, và chỉ có ở khoảng một hai tuần sau mỗi đợt gặt. Ai chịu khó hỏi bác nông dân đang phơi rơm xin đứng vài phút trên bờ ruộng, thường được gật đầu, và đổi lại là cả một tầng gió đồng thơm mùi rạ mà phố không bao giờ có.
Cổng làng và ngõ gạch: hoàng hôn của ảnh đời thường
Trong làng, hoàng hôn đẹp theo một kiểu khác. Nắng cuối ngày xuyên qua cổng làng, đổ dài trên đường gạch, và ánh sáng đỏ hoe làm rêu tường, mái ngói và gốc đa trầm ấm hẳn lên. Cổng làng cùng các ngõ quanh đây là nơi nhiều người chờ nắng xiên chiều; không cần ống kính xịn, chỉ cần đứng đúng lúc nắng chếch khoảng năm rưỡi đến sáu giờ chiều mùa thu. Đây cũng là lúc các cụ ngồi đầu ngõ thổi nồi cơm chiều, những cụ đồng hiện lên trong khung hình tự nhiên nhất.
Chụp trong làng vào giờ này cần nhẹ nhàng: làng vẫn là nơi người ta sống, xin phép trước khi chụp gần sân nhà, và giữ yên tĩnh ở các khu đình, chùa. Khoảnh khắc đẹp nhất của hoàng hôn làng cổ chỉ kéo dài chừng mười lăm phút, nên nên có mặt sớm, rà trước hai ba góc đứng ưng ý rồi chờ, thay vì chạy tua suốt trong phút chốt.
Đình, giếng cổ và những góc tĩnh
Đình làng và giếng cổ là hai kiến trúc được giữ gìn kỹ nhất ở Đường Lâm, và nắng chiều cho chúng chân dung riêng: cây cổ thụ trước đình đổ bóng dài trên sân, thành giếng rêu phủ ánh lên màu trầm. So với đồng lúa, đây là khung hình hẹp, hợp cho ảnh đơn giản và ảnh chân dung trong khung cảnh. Buổi chiều muộn, các khu này thường vắng khách, chỉ còn người làng đi cắt cỏ, gánh nước, là cơ hội hiếm để chụp làng cổ đúng nghĩa đang sống, chứ không phải đang trưng bày.
Nếu có thời gian, hãy chờ thêm chút nữa sau khi mặt trời khuất: mười lăm phút đầu của xanh tím, khi đèn dầu trong vài nhà thắp lên soi qua khe cửa, là khoảnh khắc mà thợ ảnh gọi là giờ xanh. Ở làng cổ, giờ xanh không cần đèn phố, chỉ cần kiên nhẫn và một chiếc tripod mini cắm cạnh bậc đá.
Giờ giấc và ánh sáng theo mùa
Giờ hoàng hôn ở vùng Sơn Tây thay đổi theo mùa rõ rệt: mùa hạ mặt trời lặn sau sáu giờ rưỡi, trời sáng lâu, cho bạn cả khung tối duyên dáng; mùa đông lặn trước sáu giờ, và sau khi nắng khuất là lạnh rất nhanh. Tháng đẹp để ngắm hôn ở đây trùng với mùa thu, khoảng tháng mười tháng mười một, khi trời trong, đồng chín, và nắng chiều dịu; chọn thời điểm đi theo mùa đã được so sánh trong bài về tháng nào nên đi Đường Lâm. Dù mùa nào, mảng trời đỏ cam chỉ giữ được mười đến hai mươi phút, nên tính giờ ngắm hôn ngược từ giờ lặn của ngày hôm đó.
Mây nhiều không làm hỏng hôn ở đây mà thường làm nó hay hơn: mây đỡ nắng giúp dải trời đỏ kéo dài hơn, và quang sáng vùng đồng trũng lên màu rất ấm. Ngược lại, ngày nắng to gắt, nắng tắt là trời xám nhanh, nên biết đọc mây cũng là một phần của việc ngắm hôn.
Chuẩn bị nhỏ theo mùa: mùa hè nên mang theo mũ và nước, vì chờ hôn ở đồng trũng là đứng trực tiếp dưới nắng xế; mùa đông cần lớp gió giữ ấm, vì nhiệt độ rơi nhanh ngay sau khi mặt trời khuất, và ai đứng im nửa tiếng trong gió đồng đều thấy lạnh hơn chạy xe.
Chạy về trong đêm mờ: hai ba lưu ý
Sau hoàng hôn là đoạn chạy xe cần nghiêm nhất trong cả chuyến. Đường tỉnh về tối không đủ sáng, các đoạn qua thị trấn có chợ bách hóa và người đi bộ, và mùa đông rét về đêm buốt tay. Nên mang găng giữ ấm từ mùa thu trở đi, bật đèn sớm, giữ tốc độ thấp hơn ban ngày một bậc, và về bằng tuyến quen thuộc. Ai chưa chắc tay lái ban đêm thì dời giờ ngắm hôn sớm hơn, chờ nắng vàng xế chiều thay vì đợi mặt trời khuất hẳn.
Trước khi lên đường, một vòng kiểm tra ba mươi giây: đèn trước sau, gương, dây buộc balô, và điện thoại đủ pin cho định vị. Đi nhóm thì thống nhất điểm dừng giữa chặng, thường là quán cà phê hoặc cây xăng ven đại lộ, vừa uống nước vừa chắc chắn không ai bị bỏ lại sau trong đêm.
Các câu hỏi thường gặp
Điểm ngắm hoàng hôn đẹp nhất Đường Lâm ở đâu? Rìa đồng lúa phía ngoài làng vào mùa lúa chín; trong làng thì là cổng làng và ngõ gạch lúc nắng xiên.
Mấy giờ nên có mặt để kịp hoàng hôn? Từ bốn giờ rưỡi chiều là đã vào khung đẹp; chờ mặt trời lặn ở khoảng năm giờ rưỡi tới sáu giờ rưỡi tùy mùa.
Tháng nào ngắm hôn đẹp nhất? Khoảng tháng mười tháng mười một, trời thu trong, đồng chín và nắng chiều dịu.
Ngắm xong có kịp về Hà Nội không? Kịp, nếu lên đường trong nửa tiếng sau hoàng hôn và đi đường tỉnh quen; đi chậm, bật đèn sớm và tránh chạy vọt.
Trong làng tối muộn có quán nào mở không? Ít, phần lớn quán đóng theo giờ vắng khách chiều, nên ăn tối sớm hoặc về phố ăn.
Chụp hoàng hôn ở đây cần tripod không? Không bắt buộc cho khung nắng chiều; tripod mini chỉ cần nếu bạn định chờ thêm giờ xanh sau khi mặt trời khuất.
Tóm lại
Ngắm hoàng hôn ở Đường Lâm là một trò chơi của khung giờ: tới bằng ba giờ chiều, dành một tiếng cuối cho cổng làng và ngõ gạch, rồi ra rìa đồng chờ mặt trời hạ sau dãy núi. Đồng lúa cho khung hình rộng, ngõ gạch cho khung hình đời thường, và cả hai đều chỉ đẹp trong mười lăm phút nắng cuối ngày. Ai tính được giờ, đứng đúng chỗ và lên đường ngay khi trời tắt nắng, sẽ mang về đúng thứ mà người đi xe máy hay gọi là khoảnh khắc đẹp nhất chuyến.