Núi Ba Vì cách trung tâm Hà Nội chừng sáu mươi cây số theo hướng tây bắc, là nơi dãy núi đá vôi cuối cùng vươn lên trước khi chạm vào đồng bằng: mây thấp quanh năm, rừng thông đứng nghiêng theo gió và những con dốc cong mềm. Một ngày một đêm ở đó có đủ không là câu hỏi không có đáp án chung, vì đủ hay không phụ thuộc mục tiêu chuyến đi: ngắm cảnh và thăm vườn quốc gia thì thoải mái, còn muốn đặt chân lên đỉnh Tản Viên thì chật. Bài này trong cẩm nang cung đường quanh Hà Nội dựng một lịch trình mẫu kèm các mốc thời gian thực tế, để bạn tự quyết xem khung thời gian của mình vừa vặn ở đâu.
Câu trả lời nhanh
Một ngày một đêm là đủ cho phần lớn khách đi cuối tuần, với điều kiện khởi hành sớm, không dừng quá nhiều điểm trễ hẹn với nhau. Trình tự gợi ý: xuất phát trước bảy giờ sáng, ăn sáng tại Sơn Tây, vào vườn quốc gia Ba Vì trước mười giờ, dành cả chiều cho khu rừng thông và cột cao độ 400, nghỉ đêm ở chân núi, sáng hôm sau thăm thêm một điểm gần cửa vườn rồi về trước giờ cao điểm chiều. Khung này không đủ nếu bạn nhằm lên khu đỉnh cao phải đi bộ gần trọn ngày, hoặc nếu xuất phát sau chín giờ sáng: quãng đường ngắn nhưng phần thưởng nằm ở tiết tấu chậm, chứ không phải ở việc gấp rút.
Đoạn đường sáng: từ Hà Nội qua Sơn Tây
Tuyến quen thuộc của đa số người đi xe máy là hướng đại lộ Thăng Long hoặc quốc lộ 32, về tới khu vực Sơn Tây thì rẽ theo đường tỉnh lên chân núi. Đoạn đầu đông xe, nên đi giữ tốc độ đều; đoạn sau Sơn Tây mới là phần đẹp: đường nhỏ chạy qua bụi tre, làng gốm và những triền ruộng, trời thu mát thì sương còn giăng thấp tới tận gần trưa. Nếu muốn chậm lại một nhịp, dừng ở Sơn Tây ăn sáng phở bò hoặc bún chả, ăn xong quẹo qua chợ mua ít hoa quả mang lên đường, vừa rẻ vừa đúng chất địa phương.
Cảnh dọc đoạn này từng được mô tả kỹ trong bài về cung đường ngắm cảnh từ Hà Nội lên Sơn Tây: những khúc cua sau khu thị trấn của quốc lộ 32, bóng núi xa dần hiện sau sông, và hàng cây cổ thụ che đoạn vào thị trấn. Ai lần đầu đi, nên đi đoạn này chậm, vì phần đẹp nhất của Ba Vì bắt đầu từ đây chứ không phải từ cổng vườn.
Buổi chiều trong vườn quốc gia
Trục chính trong vườn là con đường dốc liên tục lên ba mốc cao độ; xe máy được chạy tới bãi đỗ giữa núi, phần lên cột cao độ 400 đi bộ tiếp. Lịch trình một chiều hợp lý: vào cổng sau giờ ăn trưa, dừng bãi giữa, đi bộ thăm khu rừng thông rồi tản bộ quanh nhà thờ đổ và vườn hoa dã ngoại, tất cả gói trong ba tới bốn giờ. Mùa hè mưa to thường đến sau hai giờ chiều, còn mùa đông sương dày làm tầm nhìn ngắn, nên lịch trình gợi ý trên luôn đặt phần đi bộ ở khung trời cao điểm ánh sáng. Túi nên mang theo: áo gió mỏng, nước, và một khăn, vì nhiệt độ ở mốc cao hơn mát hơn rõ so với chân núi.
Đêm ở chân núi
Quanh khu vực cửa vườn và trục đường lên có các homestay và nhà nghỉ nhỏ dạng gia đình, hợp với nhóm hai tới sáu người; đặt trước vào mùa cao điểm cuối tuần, vì số phòng không nhiều. Bữa tối nên ăn tại chỗ nghỉ: gà đồi, cá suối, măng rừng là ba món gần như luôn có, vừa nóng vừa hợp không khí se lạnh về đêm. Trời đêm ở Ba Vì trong veo khi không mây, đứng ngoài sân nhìn được dải sao rõ hơn hẳn trong nội thành, một trải nghiệm không tốn thêm đồng nào nhưng thường là phần được nhắc lại nhiều nhất sau chuyến.
Về đồ dùng qua đêm, mùa nào cũng nên có áo gió hoặc áo khoác mỏng: nhiệt độ chân núi ban đêm thấp hơn phố là chuyện thường vào nửa cuối năm. Nhóm đi đông quen mang theo bình nước nóng và vài gói trà, biến việc ngồi sân về đêm thành phần thưởng thay vì cảnh run rẩy. Đèn pin nhỏ và sạc dự phòng cũng nên có, vì thôn bản thưa, điện đường thưa và tín hiệu điện thoại ở vài thung lũng chập chờn, tiện liên lạc trong nhóm hơn là phụ thuộc vào sóng.
Sáng hôm sau và đường về
Sáng nên dậy sớm, vì mây quấn quanh sườn núi đẹp nhất trước tám giờ, khi mặt trời vừa lên chưa nướng tan sương. Nếu còn vài giờ trước giờ về, thêm một điểm gần trục chính: thăm vài đình làng quanh Sơn Tây, hoặc tiệm cà phê vườn bên đường, đều hợp với tiết tấu cuối tuần. Đường về nên rời khu vực trước ba giờ chiều, tránh trùng khung giờ dòng xe công nhân và xe tải khu công nghiệp dồn về phía Hà Nội. Cách chọn điểm dừng và khung giờ về kiểu này đã được tính kỹ trong bài một ngày một đêm ở Sơn Tây có đủ không, và một phần cẩm nang đó áp dụng nguyên được cho Ba Vì vì hai địa danh nằm trên cùng một trục về.
Nếu buổi sáng hôm sau trời trở mưa, đừng cố nán lại chờ tạnh: sườn núi ẩm làm mây thấp ở lại cả ngày, và đường dốc về ướt sớm. Chuyển kế hoạch thành rời sớm, dừng ăn trưa ở khu Sơn Tây rồi về, vẫn kịp về Hà Nội trước khung cao điểm chiều. Một chuyến rút ngắn nhưng không ướt, không lạnh, vẫn hơn một chuyến đầy đủ điểm mà về trong mưa tầm tã.
Xe máy và những con dốc
Ba Vì không có đoạn đòi hỏi xe mạnh, nhưng có dốc dài liên tục, nên xe số về số thấp giữ vòng tua đều sẽ khỏe hơn xe ga cố giữ tốc độ cao; xe ga phổ thông vẫn lên được, chỉ cần để máy nghỉ ở vài bãi dừng thay vì ép ga liên tục. Kiểm tra phanh và nhớt trước chuyến là bắt buộc: dốc xuống dài làm bố phanh nóng nhanh, và nhớt cạn trên đường dốc là dạng sự cố không ai muốn gặp. Sương đêm đọng làm mặt đường ướt trơn vào sáng sớm, đoạn rừng bốc khói thì giảm tốc vì tầm nhìn co ngắn lại. Ai định thuê xe cho chuyến này, hãy gọi trước cho Mr Tú Motorbike Rental trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày để chọn dòng xe phù hợp dốc dài và hỏi thêm về tình trạng xe hiện có.
Câu hỏi thường gặp
Một ngày không ngủ lại, đi Ba Vì được không?
Được nếu chỉ đi tới khu cổng và bãi thấp, về trong chiều tối. Điểm hạn chế là mất toàn bộ trải nghiệm mây sớm và trời đêm trong veo, cũng là hai phần đáng giá nhất của chuyến.
Mùa nào đi Ba Vì đẹp nhất?
Mùa thu từ tháng chín tới tháng mười một có trời cao và mây đẹp; mùa hoa tam giác mạch vùng núi cao thì tháng mười tới tháng mười một cũng đón khách nhiều. Mùa hè mưa to về chiều, còn mùa đông se lạnh, sương dày, ưa người thích khí trời mát hơn thích tầm nhìn xa.
Xe ga nhỏ lên được dốc Ba Vì không?
Xe ga phổ thông lên được trục chính tới bãi đỗ, miễn là giữ ga đều và nghỉ máy ở các bãi dừng. Còn muốn đi sâu vào các nhánh rừng thì nên dùng xe số, vì một số nhánh dốc cao và mặt đường đá.
Đi theo nhóm có trẻ nhỏ nên tính thế nào?
Chỉ nên chọn trình tự điểm quanh khu cổng và bãi thấp, dành thời gian đi bộ ngắn, và luôn để trẻ ngồi giữa hai người lớn khi trên xe. Buổi chiều tối về sớm, vì sườn núi tối nhanh hơn đồng bằng.
Trên núi có chỗ ăn uống không?
Quanh bãi đỗ có quán nhỏ và hàng nước, nhưng giá nhỉ hơn chân núi và lựa chọn ít. Mang theo nước và chút đồ khô từ Sơn Tây là cách chắc ăn nhất, nhất là khi đi cuối tuần đông, khi các quán đóng sớm.
Đi Ba Vì về trong ngày có kịp nhận xe máy thuê trả đúng giờ không?
Rời khu vực núi trước ba giờ chiều thì về tới nội thành trước năm giờ, vẫn kịp trả xe trong giờ mở cửa của các tiệm cho thuê. Nên gọi trước cho tiệm để chốt giờ trả và hỏi thêm nếu lịch trình có khả năng trễ, vì mỗi tiệm có riêng quy định về giờ trả xe muộn.
Tóm lại
Một ngày một đêm là khung thời gian vừa đủ cho phần lớn chuyến Ba Vì bằng xe máy: đủ cho một buổi trong vườn, một đêm chân núi và một sáng mây, chỉ là không đủ nếu muốn chinh phục đỉnh cao hoặc đi quá nhiều điểm rải rác. Khởi hành sớm, giữ lịch trình thưa, và kiểm tra phanh nhớt trước khi lên dốc là ba việc quyết định trải nghiệm. Ai cần thuê xe máy cho chuyến, hãy gọi trước cho Mr Tú Motorbike Rental trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày. Tổng hợp các tuyến khác cùng hướng trong trang cung đường Hoà Bình – Sơn La.