Đi Chùa Hương bằng xe máy, phần lớn quãng đường chạy qua vùng đô thị mở rộng rồi các huyện ven, và dọc tuyến này quán cà phê mọc lên dày sau nhiều mùa lễ hội. Nhưng không phải quán nào ven đường cũng đáng dừng: có quán đẹp mà không có chỗ để xe, có quán view hay mà phục vụ quá lâu, lại có quán chỉ hợp khách đi ô tô. Bài viết thuộc chuỗi cung đường Hòa Bình – Sơn La của chuyên mục cung đường đi xe máy từ Hà Nội, nói cách chọn quán cà phê dừng chân trên đường Chùa Hương sao cho lần dừng là nghỉ ngơi thật, không phải thêm một rủi ro.
Câu trả lời nhanh
Chọn quán theo bốn tiêu chí nhanh: có chỗ để xe trong tầm mắt có người trông, có mái che rộng rãi, phục vụ nhanh được báo trước, và nhà vệ sinh sạch. Quán hợp người đi xe máy thường là quán có sân phẳng hướng ra đường, chỗ để xe không chật, và dòng khách ô tô lui tới đều đặn. Dừng hai lần cho chuyến một ngày là đủ: một lần kháng mỏi đầu tiên trên đường đi, một lần giải lao trên đường về. Muốn tránh dừng ở quán vắng, hãy rảo mắt chọn quán đang có khách: quán có người là quán có phục vụ.
Vị trí nào trên tuyến đáng dừng
Tuyến vào Chùa Hương có ba dạng vị trí quán. Dạng một, quán ven trục lớn đoạn ra khỏi Hà Nội: đông, phục vụ nhanh, hợp cho lần dừng đầu tiên ngắn vài phút; nhược điểm là ồn và bụi, nên chọn bàn phía trong. Dạng hai, quán ở các thị trấn nhỏ, ngã tư có chợ dọc chặng giữa: thường có sân rộng, hàng cây mát, và đồ ăn nhẹ đi kèm cà phê, hợp cho lần dừng dài hơn. Dạng ba, quán khu vực gần bến thuyền: tiện cho khung chờ, nhưng mùa lễ đông và phục vụ theo đám đông, chỉ nên dừng nếu lịch trình đã dư thời gian.
Nguyên tắc chọn vị trí là chọn theo mục tiêu của lần dừng: dừng tỉnh táo thì quán gọn ven trục, dừng nghỉ chân thật thì quán thị trấn có mái che, chờ người trong nhóm thì quán gần bến. Đừng ép một quán phục vụ cả ba mục tiêu.
Mùa lễ và ngày thường cũng đổi hẳn mặt các vị trí này. Cao điểm cuối tuần mùa hội, quán ven trục đông từ rất sớm, quán gần bến chật dòng người, và tốc độ phục vụ mọi nơi đều chậm đi; khi đó, quán ở chặng giữa tuyến trở thành lựa chọn đáng giá nhất vì còn giữ được sự thong thả. Ngày thường ngược lại: nhiều quán thị trấn mở trễ hoặc đóng sớm, quán gần bến vắng khách và có khi không mở, nên lần dừng an toàn nhất lại rơi về quán ven trục lớn nơi dòng khách ô tô lui tới đều đặn quanh năm. Rơi vào loại ngày nào, nhìn dòng khách trước khi chọn quán, và đổi loại vị trí theo mùa thay vì giữ một thói quen cứng nhắc.
Chuẩn của một quán đáng dừng cho người đi xe máy
Bốn dấu hiệu nhìn được ngay từ cửa. Một, chỗ để xe: sân phẳng, rộng, xe ngắm được từ bàn ngồi, và không phải dựng lệch trên vỉa hè chật. Hai, mái che: mái rộng đủ che người và xe khi mưa rào bất chợt, vì dừng uống nước mà phải canh trời thì không còn là nghỉ. Ba, tốc độ phục vụ: quán có báo trước được kiểu gọi nhanh mang đi thì đáng giá hơn quán đẹp mà pha mười lăm phút. Bốn, nhà vệ sinh sạch: dấu hiệu này đáng giá hơn mọi decor, vì lần dừng giữa chặng cũng là lần nghỉ vệ sinh của cả người lẫn chuyến đi.
Bổ sung dấu hiệu thứ năm cho nhóm đi đông: quán có bàn ghế ghép được và chấp nhận khách ngồi lâu không gọi thêm. Quán ven đường kiểu thị trấn nhỏ thường thoải mái điều này hơn quán khu đông khách cao điểm.
Gọi gì và ăn kèm kiểu hợp lý
Vùng ven này chuộng các kiểu cà phê mộc: đen, sữa, đen đá, và các loại nước mát chè, mía. Người đi xe máy buổi sáng nên hạn chế các đồ ngọt đậm gần như ngay trước khi lái tiếp, và nên kèm một cốc nước lọc: cà phê lợi tiểu cộng nắng sớm là công thức khát nước nhanh. Với lần dừng giải lao chiều về, đồ ăn nhẹ như xôi, bánh mì, hạt rang ăn kèm cà phê vừa chậm lại được mức đường cần cho đoạn cuối. Quán thị trấn nhỏ thường có thêm các món quà vùng ven đi kèm; nếu mua về, chọn đồ gói kín, hạn dùng xa, vì cất trong cốp xe về chiều nắng dễ hỏng đồ tươi.
Giá cả ven đường thường hiển thị hoặc hỏi được thoải mái trước khi gọi; quán hợp lệ luôn nói rõ giá, và khách đi đường dài nên tập thói quen hỏi trước một câu cho mọi lần mua hàng dọc tuyến, kể cả cà phê lẫn đặc sản.
Đoạn gần khu di tích: dừng kiểu khác
Gần bến thuyền, logic chọn quán đổi sang kiểu chọn hàng đông và có chỗ để xe có thứ tự: mùa lễ, quán sát bến thường kín, và phần đáng giá nhất đôi khi lại là quán lùi về một dãy phố trong, nơi ít khách lạc tới. Ai đi nhóm thì cử một người giữ chỗ, một người để xe, tránh cả đoàn bu vào cổng quán một lúc. Cà phê ở đây đóng vai trò chờ đợi hơn là thưởng thức: gọi nhanh, uống vừa, và canh giờ để giữ mốc lịch trình chiều. Kinh nghiệm chọn quán dừng chân theo kiểu ven đô thị trên cung khác đã bàn trong bài quán cà phê dừng chân trên đường Uông Bí, cùng nguyên tắc áp dụng cho tuyến Chùa Hương.
Hai cửa sổ dừng đáng giá trong ngày
Cửa sổ thứ nhất là lần dừng kháng mỏi đầu tiên, thường rơi vào khoảng hơn nửa chặng đi: lúc này cơ thể mới bắt đầu cảm nhận khoảng cách, mắt cần nghỉ khỏi việc canh đường, và một ly cà phê uống trong mười lăm phút đủ để lấy lại độ tỉnh cho phần đường còn lại. Cửa sổ thứ hai là lần dừng giải lao trên đường về, ở khoảng nửa chặng về: vai lưng mỏi sau nhiều tiếng ngồi yên, phản xạ chậm dần, và quãng nghỉ này giúp mắt lấy lại độ tươi cho đoạn vào thành phố đông xe. Hai cửa sổ này cách nhau đủ xa để không chồng lấn, và dừng đúng hai lần là nhịp tối ưu: dừng nhiều hơn ba lần trong một ngày sẽ bẻ khung giờ, còn không dừng lần nào thì phần cuối chuyến phải lái trong trạng thái mệt, điều không đáng để nhận lấy.
Bên ngoài hai cửa sổ chính, có một cửa sổ phụ cho nhóm đi đông: nếu đoàn tách nhau vì tốc độ, quán gần bến đóng vai trò điểm hẹn gom lại đoàn trước khi vào khu đông người. Cửa sổ phụ này chỉ nên dùng ngắn, vì mục tiêu của nó là gom người chứ không phải nghỉ ngơi.
Khi quán đông hoặc không còn chỗ: phương án dự phòng
Không bao giờ để một quán là phương án duy nhất. Trước khi rẽ vào quán đã chọn, để mắt sẵn quán kế tiếp trong tầm một cây số: nếu quán đầu kín chỗ để xe, đoàn còn thể dời sang phương án hai mà không mất nhịp lịch trình. Quán đông mà vẫn muốn dừng thì đổi cách dùng quán: gọi mang đi, uống nhanh ngay tại chỗ xe, dùng thời gian nghỉ chân thay vì ngồi bàn. Ngược lại, quán vắng vào giờ lạ thường báo hiệu quán sắp đóng hoặc khu vực ít an toàn hơn dự kiến, khi đó không xuống xe, chạy tiếp tới cửa sổ kế tiếp. Mưa rào là trường hợp riêng: mọi quán có mái rộng đều sẽ đầy trong vài phút, nên nếu thấy trời sầm sập thì dừng sớm ngay ở quán đầu tiên đạt chuẩn, đừng cố chạy tới quán ưng ý rồi chịu mưa giữa đường. Nguyên tắc chung của mọi phương án dự phòng: lần dừng phục vụ chuyến đi, chứ chuyến đi không phục vụ lần dừng.
Câu hỏi thường gặp
Nên dừng uống cà phê trước hay sau khi tới khu di tích?
Trước khi tới, vì vai trò của cà phê lúc đó là đánh thức và chống mỏi cho phần trải nghiệm chính. Sau khi thăm xong, mỏi là mỏi của vận động, cần nước và đồ ăn nhẹ hơn là cà phê đậm.
Quán ven trục lớn có giữ xe giúp khách được không?
Phần lớn quán ven đường nhìn xe giúp khách trong lúc khách ngồi trong quán, nhưng đó là nhìn tiện, không phải trông có trách nhiệm. Khóa kép và để xe trong tầm mắt vẫn là chuẩn của chính mình.
Đi sớm lắm có quán nào mở chưa?
Đoạn gần thành phố thì có, quán ven trục mở sớm phục vụ người đi làm. Đoạn giữa tuyến thì quán thường mở theo nắng, và người xuất phát thật sớm nên mang theo nước từ nhà, dừng đầu tiên ở đoạn gần đô thị.
Trời mưa thì còn chỗ dừng nào không?
Có, chọn quán có mái rộng và nền không ngập: quán thị trấn nhỏ gần chợ thường đủ mái che cho cả người lẫn xe. Trước khi dừng vào quán ven đường lúc mưa, giảm sớm và vào sát lề đèn báo trước, vì dừng gấp ven trục ướt là khung hay xảy ra va chạm.
Tóm lại
Quán cà phê dừng chân trên đường Chùa Hương chọn theo chỗ để xe, mái che, tốc độ phục vụ và nhà vệ sinh sạch, chứ không theo biển hiệu. Dừng sớm một lần trên đường đi, một lần trên đường về, gọi mộc kèm nước lọc, và gần khu bến thì đổi sang kiểu chọn hàng có thứ tự, chờ nhanh. Lần dừng đúng chỗ biến quãng nghỉ năm phút thành phần năng lượng của cả chuyến đi về trong ngày.