Chạy đêm khi đèn xe đối diện chói

Chạy xe máy ban đêm vốn đã khó quan sát hơn ban ngày, và tình huống khiến nhiều người đuối nhất là đèn pha của xe ngược chiều chiếu thẳng vào mắt, vài giây sau mắt lóa trắng chẳng thấy đường. Bài này thuộc chùm chạy đêm và đèn xe trong mục an toàn, nói về cách xử lý khi chạy đêm bị đèn xe đối diện chói, từ kỹ thuật nhìn đường tới cách chỉnh đèn pha của xe mình để không gây chói cho người khác. Kinh nghiệm chung khi lưu thông ban đêm xem tại mục kinh nghiệm, về đèn hậu của xe máy đã có bài về đèn hậu xe máy và các nguy cơ.

Câu trả lời nhanh

Khi đèn xe ngược chiều chiếu thẳng mắt, việc đầu tiên là giảm tốc và chuyển điểm nhìn sang mép đường phía bên phải, sát vạch kẻ hoặc rãnh mép, tuyệt đối không nhìn thẳng vào bóng đèn. Giảm tốc trước, giữ tay lái nhẹ mà chắc, và nếu đường thật tối thì chấp nhận nhích chậm lại trong vài giây mắt thích nghi. Không nhắm mắt, không nghiêng đầu nhìn lại bóng đèn, vì mất phương vị vài giây giữa đường đêm là nguy hiểm nhất. Sau khi xe kia đi qua, mắt cần một hai giây lấy lại tầm nhìn, lúc này vẫn giữ tốc thấp rồi mới tăng lại. Phương châm chung là chủ động giảm sức mạnh của các điểm chói trong tầm mắt, và không tự tạo điểm chói gây hại cho người khác bằng cách chỉnh đèn pha của xe mình đúng cách.

Vì sao đèn chói làm mất kiểm soát tay lái

Mắt người khi ở trong bóng tối đã giãn đồng tử để thu sáng, bóng đèn công suất lớn chiếu tới làm mắt bị lóa tức thời, hình ảnh vương lại trên võng mạc vài giây, thời gian đó người lái gần như đi mù. Vấn đề thứ hai là ảo giác tốc độ, khi bị lóa người ta thường bóp phanh gấp hoặc đánh lái né quá mức, hai phản xạ này giữa đêm là nguyên nhân của nhiều va chạm không đáng có. Vấn đề thứ ba là thời gian thích nghi, càng về cuối đêm mắt càng mỏi, cùng một cú chói nhưng buổi khuya mắt hồi chậm hơn đầu giờ tối, người chạy đêm dài càng cần thận trọng hơn về khung giờ muộn.

Đèn chói còn đến từ xe phía sau qua gương, tuy cường độ yếu hơn nhưng kéo dài làm mắt căng. Với xe máy, gương chiếu hậu nhỏ, ảnh đèn xe sau thường chỉ là quầng sáng, nên nếu thấy đèn xe sau chiếu thẳng gương, nghiêng nhẹ thân người hoặc chỉnh gương lệch đi một chút là đỡ mỏi mắt. Tổng hợp lại, mọi tình huống lóa đêm đều có chung một cách ứng phó, giảm tốc, giữ làn, và không nhìn thẳng vào nguồn sáng.

Kỹ thuật nhìn đường khi bị chói

Kỹ thuật chính là nhìn điểm sàn đường thay vì nhìn nguồn sáng. Mắt hướng về mép phải phần đường của mình, dùng vạch sơn hoặc rãnh mép làm mốc định hướng, cứ theo mốc mà chạy không cần nhìn rõ toàn cảnh. Giảm tốc sớm khi thấy hai đèn ngược chiều còn xa, tốt hơn là tránh bị chói từ đầu thay vì xử lý khi đã lóa, giảm được một nửa tốc độ thì thời gian mắt mù cũng giảm tương ứng vì khoảng cách xử lý ngắn đi. Nếu đường có gờ giảm tốc hay đoạn trơn, nhả ga thêm nữa, không bóp phanh mạnh vì đèn phanh sau phát sáng dễ gây hiểu lầm cho xe phía sau trên đoạn tối.

Với các đoạn đường vắng có xe tải hoặc xe khách chạy ngược, ánh đèn cao và rộng dễ chói cả dải đường, cách hay nhất là tạm dừng hẳn nếu có chỗ lề an toàn, để xe ngừng hẳn rồi cho xe kia đi qua, vài giây chờ luôn an toàn hơn cố chạy trong màn lóa. Khi vượt xe cùng chiều có đèn chiếu gắt, tránh nhìn vào gương của xe kia, tăng tốc vượt nhanh trong tầm nhìn rộng và quay về làn của mình. Trong mọi trường hợp, hai tay giữ chắc tay lái, gạt tư tưởng nhìn cho rõ xe kia thành chỉ cần giữ đúng phần đường của mình.

Chỉnh đèn pha của xe mình để không chói người khác

Một nửa của vấn đề là đèn xe mình có gây chói cho người khác hay không. Đèn pha xe máy sau một thời gian rung xóc hay bị lệch tâm, chùm sáng xô lên cao chiếu thẳng mặt xe ngược chiều trong khi phần đường trước mũi xe lại tối. Cách kiểm tra đơn giản là để xe trước bức tường phẳng tối, bật đèn chiếu gần, nhìn chùm sáng, mép trên của vùng sáng không được vượt quá tầm ngang của mắt người đứng. Nếu thấy chùm sáng dâng cao, mang xe tới thợ chỉnh lại góc đèn, việc này thường nhanh và đáng tiền cho mọi chuyến đêm.

Về ý thức sử dụng, đèn chiếu xa chỉ dùng trên đường vắng không có xe ngược chiều, khi gặp xe ngược thì gạt về chiếu gần trước khi hai xe còn cách nhau một đoạn, gạt sớm hơn càng lịch sự với người đi đường. Đèn chiếu gần dùng trong nội đô và khi bám sát xe phía trước, để không phản chiếu gương gây mỏi mắt cho người đi trước. Bật đèn luôn kể cả khi trời chưa tối hẳn, ánh đèn sớm giúp xe khác thấy mình từ xa, đồng thời cũng là quy định an toàn cơ bản khi điều khiển xe máy.

Trang bị hỗ trợ cho các chặng đêm dài

Mắt mỏi là kẻ thù lớn nhất của người chạy đêm, kính màu vàng chuyên dụng cho chạy đêm giúp tăng độ tương phản trên đường tối, người hay đi đêm nên sắm một chiếc đạt chuẩn. Mũ bảo hiểm có kính che tráng chống chói giảm hẳn cảm giác lóa từ đèn ngược chiều, nhưng lưu ý kính che chỉ dùng khi thật tối, trời còn sáng mà che kín mắt lại là thiếu an toàn. Về đèn xe, sợi đèn cũ sáng yếu nên thay mới, chùm sáng vàng cũ làm đường tối thêm, và đèn hậu nhớ kiểm tra cùng lúc, đèn hậu chết giữa đêm là rủi ro lớn với xe phía sau, chi tiết này đã nói kỹ trong bài về đèn hậu xe máy và các nguy cơ.

Đi đêm dài nên chia chặng, mỗi một tiếng dừng vài phút cho mắt nghỉ, uống nước, và tránh nhìn màn hình điện thoại giữa chặng vì ánh sáng màn hình làm mắt mất độ thích nghi với bóng tối. Trang phục khi đi đêm cũng nên lưu ý, đã có bài về màu sắc trang phục khi chạy đêm nói rõ đồ màu sáng giúp xe khác thấy mình từ xa. Cuối cùng, nếu chặng đêm buộc đi qua vùng sương mù, giảm thêm tốc độ vì đèn pha trong sương gây chói ngược cho chính mắt người lái.

Câu hỏi thường gặp

Bị đèn ngược chiều chói thì nhìn đâu cho an toàn?

Nhìn mép phải phần đường của mình theo vạch sơn hoặc rãnh mép, tuyệt đối không nhìn thẳng bóng đèn, giảm tốc song song.

Có nên nhắm mắt khi bị chói không?

Không, nhắm mắt làm mất hoàn toàn phương vị, giữ mắt hé nhìn mép đường và tay lái chắc là xử lý đúng nhất.

Đèn chiếu xa khi nào được dùng?

Chỉ dùng trên đường vắng không có xe ngược chiều, gặp xe ngược phải gạt về chiếu gần từ sớm.

Làm sao biết đèn pha xe mình bị lệch?

Soi đèn vào tường phẳng tối, nếu mép trên vùng sáng dâng cao hơn tầm mắt người đứng thì đèn bị lệch, cần thợ chỉnh lại.

Kính che trên mũ có giúp chống chói không?

Có, kính tráng chống chói giảm cảm giác lóa, nhưng chỉ nên che khi trời thật tối, ban ngày che kín mắt là thiếu an toàn.

Chạy đêm liên tục mấy tiếng nên nghỉ?

Khoảng mỗi một tiếng nên dừng vài phút cho mắt nghỉ, tránh nhìn điện thoại giữa chặng để giữ độ thích nghi bóng tối.

Trong sương mù đèn pha có gây chói ngược không?

Có, hạt sương phản chiếu sáng làm mắt người lái tự lóa, trong sương cần giảm tốc và dùng chiếu gần.

Nguồn tham khảo

Nhận định về tình huống lóa đèn khi chạy đêm dựa trên đặc điểm phổ biến của thị giác trong điều kiện ánh sáng yếu và thói quen sử dụng đèn xe máy, có thể đối chiếu với nguồn báo chí chính thống. Về quy định sử dụng đèn xe và an toàn giao thông đường bộ, tham khảo Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ. Câu hỏi tình huống khác xem tại mục hỏi đáp.

Tóm lại

Chạy đêm khi đèn xe đối diện chói thì giảm tốc, dời mắt sang mép phải phần đường theo vạch sơn, không nhìn thẳng nguồn sáng, và giữ làn đi chậm cho tới khi mắt hồi lại, đồng thời chỉnh đèn pha xe mình đúng góc để không gây chói cho người khác. Muốn thuê xe máy có đèn đạt chuẩn cho các chặng đêm, liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo, giờ làm việc từ 08:00 đến 17:00 hàng ngày, thông tin các dòng xe xem tại trang bảng giá thuê xe máy.