Nhiều tuyến đường quê, đường liên thôn và các đoạn ven đô hoàn toàn không có cột đèn chiếu sáng, trời tối xuống là mặt đường chìm trong màu đen, chỉ còn sáng ở những chỗ xe qua lại rọi. Chạy xe máy trên các đoạn này về đêm đòi hỏi thói quen khác hẳn đường phố sáng đèn, sai một chút là không kịp xử. Bài này thuộc chùm chạy đêm & đèn xe trong mục an toàn, nói rõ cách chạy đêm trên đường không có đèn chiếu: chuẩn bị đèn xe thế nào, giữ tốc độ khoảng cách ra sao, nhìn đường theo dấu hiệu nào và khi nào nên dừng hẳn. Về trang phục màu sáng khi chạy đêm đã có bài về chạy đêm nên mặc đồ màu gì, về đèn phía sau xe xem bài về đèn hậu xe máy mờ nguy cơ thế nào.
Câu trả lời nhanh
Nguyên tắc số một khi chạy đêm không đèn là chỉ đi nhanh đến mức bạn có thể dừng lại an toàn trong quãng đèn pha của mình soi thấy, thường thấp hơn nhiều so với tốc độ ban ngày. Chuẩn bị gồm kiểm đèn pha chế độ chiếu xa gần, lau sạch chóa đèn và kính che, mặc trang phục có chi tiết phản quang, và đi đường quen nếu có thể. Trên đường không đèn, định vị mình chủ yếu theo viền đường, vạch sơn phản quang và cột mốc, không phóng nhanh theo cảm giác. Gặp xe đối diện bật đèn chói thì giảm tốc, lệch mắt về phía viền đường bên phải, không nhắm thẳng vào đèn. Nếu đèn xe yếu, thời tiết sương mù, hoặc quá mệt, dừng hẳn ở nơi an toàn là lựa chọn đúng, sang hôm sau chạy tiếp còn hơn liều một đoạn mà không thấy đường.
Chuẩn bị đèn xe trước khi ra đường tối
Trên đường không có đèn công cộng, bộ đèn xe là nguồn sáng duy nhất của bạn, nên kiểm tra nó kỹ hơn mọi khi. Trước chuyến đêm, bật đèn pha kiểm cả chế độ chiếu gần và chiếu xa, chế độ gần dùng khi có xe đối diện hoặc chạy trong khu dân cư, chế độ xa dùng cho đoạn thẳng vắng để soi xa hơn, chuyển đổi phải thành thạo vì suốt hành trình có thể phải đổi liên tục. Lau chóa đèn, kính che bụi và cả mặt kính mũ, một lớp bụi mỏng buổi tối làm lượng sáng giảm rõ. Đèn hậu phải sáng để xe sau nhìn thấy mình từ xa, đèn hậu mờ trên đường tối là nguy cơ bị áp sát từ phía sau. Còi và gương cũng thuộc bộ chuẩn bị, còi để báo trong đoạn khuất, gương chỉnh đúng để quan sát xe sau khi cần cho vượt. Nếu xe từng có dấu hiệu điện yếu, ắc quy mòn, thì sạc hoặc thay trước chuyến đêm, giữa đường vắng chết đèn là tình huống xấu nhất.
Tốc độ và khoảng cách trên đường tối
Đêm không đèn, khoảng nhìn thực tế chỉ bằng quãng đèn pha chiếu rõ, nên tốc độ phải tính theo quãng đó, chạy vừa đủ để nhìn thấy chướng ngại và thắng kịp, vừa đủ để rẽ gấp nếu đường đột ngột cong. Kinh nghiệm dân chạy đêm là giữ tốc độ thấp hơn ban ngày một mức rõ, và giảm thêm nữa khi vào khúc cua, đỉnh dốc hoặc đoạn có cây hai bên che, vì các chỗ này tối hơn và lòng đường sau cua hoàn toàn không thấy trước. Khoảng cách với xe đi trước phải lớn hơn ban ngày, bám theo đèn hậu xe trước chỉ an toàn khi còn thấy rõ hình xe, không bám theo vệt sáng mà đoán. Gặp đoạn đường đang thi công không đèn báo hiệu, vật liệu rơi trên đường, hố thủng, các thứ này trong đêm chỉ hiện ra rất muộn, tốc độ thấp là cách duy nhất xử được. Quãng đường quen ban ngày không tự động là an toàn ban đêm, các chi tiết hằng thấy ban ngày như hố hay gờ đường trong đêm trở nên xa lạ hẳn, cứ giữ nguyên tắc thấp hơn tốc độ tưởng của mình.
Cách nhìn đường khi không có đèn
Người có kinh nghiệm chạy đêm không nhìn thẳng vào màn đen phía trước mà đọc đường theo các dấu hiệu sáng. Viền đường màu sáng hơn nền cỏ hai bên, vạch sơn trắng hoặc vàng phản quang hắt sáng trong đèn pha, cột mốc kilomet và cột viền sơn trắng là các mốc dẫn đường tin cậy nhất. Đọc được viền là giữ được xe trong phần đường, vạch đứt đoạn là dấu hiệu sắp đến đoạn chia làn khác, cua có cột phản quang gắn báo trước càng sáng khi gần tới. Ngoài ra hãy để ý mùi và âm thanh, gió lùa qua thân cây, tiếng chảy nước cạnh đường, tiếng xe container ở xa, các thông tin này đêm tối trở nên hữu ích hơn ban ngày vì mắt không còn đủ dữ liệu. Nếu đèn pha yếu hoặc trời sương, hãy kéo nhẹ phanh sớm và đều khi tới các đoạn khuất nhìn, cách này giúp cả xe sau cũng biết mình đang chậm lại.
Xử lý khi xe đối diện chói đèn
Trên đường hẹp không đèn, xe đối diện pha cao chiếu thẳng làm mắt choáng, mất vài giây không thấy đường, và vài giây đó ở tốc độ chạy là hàng chục mét mù. Cách xử đúng là chuyển đèn mình sang chiếu gần ngay từ khi thấy xe đối diện ở xa, giảm tốc trước, và đưa mắt về phía viền đường bên phải của mình, đừng nhìn thẳng vào chóa đèn đối diện. Giữ xe bám sát viền phải, nếu bị chói mạnh thì giảm gần như dừng hẳn, chờ xe kia đi qua và mắt phục hồi rồi mới chạy tiếp. Không trả đũa bằng cách bật pha cao đấu chói, hành vi đó làm cả hai bên mù và là nguyên nhân tai nạn đêm phổ biến. Đêm sương hoặc mưa, vệt đèn trong màn nước gây chói nhân lên, càng cần giảm tốc và tăng khoảng cách với mọi xe quanh mình.
Người đi bộ, vật nuôi và chướng ngại trong đêm
Đường quê không đèn hay có người đi bộ ven đường, xe đạp không đèn, trâu bò chậm rãi ngang đường, chó chạy cắt qua, và các vật như cành cây gãy, đống đá rơi, hố lộ thiên. Trong đèn pha, người mặc đồ tối chỉ hiện hình ở khoảng rất gần, nên quy tắc là giả định mọi đoạn tối đều có thể có người hoặc vật, giữ tốc độ đủ dừng trong tầm đèn. Nhìn kỹ hai lề trước các cụm nhà, bến nước, đoạn có quán, các chỗ đó luôn có người ra vào. Vật nuôi như chó hay lao cắt theo xe từ ven đường, thấy bóng động hai bên thì kêu còi sớm và nới tốc. Cách phòng tốt nhất là mặc hoặc gắn vật liệu phản quang, xe có đèn hậu sáng, và tránh khung giờ quá muộn khi mắt đã mệt, phản ứng chậm, đó là lúc dễ gặp nhất các tình huống bất ngờ.
Khi nào nên dừng hẳn
Dừng không phải là thua, giữa đêm trên đường không đèn có những lúc dừng là quyết định an toàn nhất. Đèn pha yếu bất thường, đèn tắt một bên, trời sương mù dày không thấy viền, mưa lớn đèn loá trên mặt đường ướt, hoặc bản thân lú lẫn vì buồn ngủ, đó là các tín hiệu nên ghé vào nơi có nhà đèn sáng, quán còn mở, sân đình, chỗ đỗ rộng ven đường, dựng xe sát lề, bật đèn khẩn cấp và nghỉ. Dừng hẳn xa mặt đường, không dừng ngay sau khúc cua hoặc chân dốc, và không đứng ngồi giữa đường tối. Nếu phải chờ lâu, mặc ấm giữ nhiệt, vì đêm về muộn ở vùng ngoài đồng bằng nhiệt giảm nhanh. Sáng hôm sau trời sáng bớt sương thì chạy tiếp, quãng đường đêm không đèn luôn an toàn hơn khi mắt còn tỉnh và đèn xe còn sáng.
Câu hỏi thường gặp
Chạy đêm không đèn nên đi tốc độ bao nhiêu?
Giữ tốc độ thấp hơn ban ngày rõ rệt, mức mà bạn có thể dừng an toàn trong quãng đèn pha soi thấy, và giảm thêm ở các đoạn cua, dốc, có cây che.
Đèn pha nên để chế độ chiếu xa hay gần?
Chiếu xa cho đoạn thẳng vắng, chuyển chiếu gần khi có xe đối diện hoặc vào khu dân cư, chuyển đổi phải thành thạo và kịp thời.
Bị xe đối diện chói đèn thì xử lý thế nào?
Giảm tốc, đưa mắt về viền đường bên phải, không nhìn thẳng vào chóa đèn, nếu chói mạnh thì gần như dừng hẳn chờ xe kia qua rồi mới chạy tiếp.
Làm sao nhìn thấy đường khi không có đèn đường?
Đọc viền đường, vạch sơn phản quang, cột mốc, kết hợp âm thanh và mùi quanh đường, và luôn giả định đoạn tối có thể có người hoặc vật.
Người đi bộ và vật nuôi trên đường tối hay gặp ở đâu?
Gần các cụm nhà, bến nước, quán ven đường và đoạn có người ra vào, thấy bóng động hai bên thì còi sớm và nới tốc.
Đèn xe yếu thì có nên đi tiếp không?
Không, đèn yếu là lý do dừng, kiểm hoặc thay trước khi đi, giữa đường vắng tối mà chết đèn là tình huống nguy hiểm nhất.
Quá mệt giữa đêm không đèn nên làm gì?
Dừng hẳn ở nơi có ánh sáng gần đường, nghỉ lấy lại tỉnh táo, sáng bớt sương rồi chạy tiếp, đừng cố phóng cho hết đoạn.
Nguồn tham khảo
Các khuyến nghị trong bài dựa trên thực hành an toàn chung khi chạy xe máy ban đêm và quy định sử dụng đèn xe trên đường bộ, có thể đối chiếu với nguồn chính thống. Về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, kể cả lỗi đèn xe, tham khảo Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ.
Tóm lại
Chạy đêm trên đường không có đèn chiếu an toàn nhờ ba thứ: bộ đèn xe tốt được kiểm trước, tốc độ tính theo quãng đèn soi thấy, và thói quen đọc đường theo viền vạch phản quang, gặp chói hoặc mệt thì dừng. Muốn thuê xe máy có đèn tốt cho các chuyến về muộn, liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo, giờ làm việc từ 08:00 đến 17:00 hàng ngày, thông tin chi tiết xem tại trang bảng giá thuê xe máy.