Chạy ẩu phần lớn không phải do tính xấu mà do vội, người vội thì chen, người vội thì phóng, người vội thì cắt đầu xe khác, và toàn bộ chuỗi đó bắt nguồn từ việc xuất phát muộn. Bài này thuộc chùm an toàn sức khỏe người lái trong mục an toàn, nói về người hay vội vàng nên điều chỉnh gì trước khi cầm ga. Vấn đề đói và tụt huyết áp khi lái đã có bài riêng trong cùng chùm, còn kinh nghiệm đi đường đông hằng ngày xem trong mục kinh nghiệm.

Câu trả lời nhanh

Chữa thói vội không bắt đầu trên đường mà bắt đầu ở khung giờ, dậy sớm hơn mười lăm phút và chuẩn bị đồ từ tối hôm trước là hai việc giảm phần lớn các cuộc vội vã. Trên xe, người hay vội cần hai nguyên tắc cứng, thứ nhất không vượt xe ở chỗ không nhìn thấy đường phía trước, thứ hai không phóng theo cảm giác trễ hẹn mà phóng theo điều kiện đường thực tế, trễ vài phút không bao giờ đắt bằng một lần va chạm. Tập thói quen khởi hành sớm, tách lịch ra khỏi giờ chót, và nếu biết mình hay vội thì chọn xe máy nhẹ dễ điều khiển thay vì xe to máy mạnh dễ phóng. Người vội mà tự biết mình vội là đã đi được nửa đường sửa thói quen đó.

Vì sao vội là trạng thái lái nguy hiểm nhất

Vội làm ba việc cùng lúc với bộ não người lái. Thứ nhất, nó thu hẹp tầm chú ý, mắt chỉ nhìn khe có thể chen qua mà bỏ qua đèn báo và người đi bộ hai bên. Thứ hai, nó đẩy tốc độ lên theo cảm giác thay vì theo điều kiện mặt đường, đoạn đông mà vẫn bóp ga là mất dự trù phanh. Thứ ba, nó khiến người lái chấp nhận rủi ro nhỏ để đổi thời gian, vượt ở khúc mù, chạy đèn vàng sắp đỏ, chen hai xe song song, mỗi lựa chọn tiết kiệm vài giây nhưng cộng dồn xác suất sự cố. Nghiên cứu hành vi giao thông luôn ghi nhận trạng thái khẩn trương không cần thiết là một trong các yếu tố nhân lên rủi ro, không phải vì người lái kém tay mà vì họ chọn hành động trong trạng thái thiếu thông tin.

Điểm đáng nói là phần lớn các cuộc vội không cứu được mấy phút, chạy ẩu hết đường vẫn kẹt ở đèn đỏ kế tiếp, tổng thời gian chênh nhau nhỏ, trong khi rủi ro giữ nguyên ở mỗi lần chen.

Sắp giờ giấc để khỏi vội

Cách đúng là đi ngược từ giờ cần có mặt, cần có mặt 8:00, đường mất ba mươi phút, chuẩn bị lên xe mất mười phút, vậy 7:20 phải bắt đầu chuẩn bị, và để dự phòng kẹt xe thì gọi là 7:05 dậy làm. Chuẩn bị mọi thứ từ tối hôm trước, quần áo, mũ, giấy tờ, túi xách, giúp buổi sáng không có việc phát sinh. Sáng dậy không kiểm tra điện thoại trước khi ra cửa, đọc tin nhắn và mạng xã hội mỗi phút là cách tự tạo muộn cho mình. Với người đi đón con đi học, khung giờ cứng không dời được, nên chuẩn bị cả trẻ từ tối, sách vở và đồng phục, để buổi sáng chỉ còn ăn mặc và lên xe. Sau hai tuần áp dụng, phần lớn các cuộc vội biến mất, và người lái tự thấy đường bỗng rộng rãi hơn dù đường vẫn thế.

Thói quen trên xe cho người hay vội

Bốn thói quen nhỏ giúp người tính nóng đi xe an toàn hơn. Một, giữ khoảng cách với xe trước dài hơn người khác, khoảng cách dài là thứ tình nguyện hiếm hoi trên đường, nhưng nó là bộ đệm cho mọi cú phanh gấp. Hai, xi nang sớm và thật, không nháy xi nang rồi quay đầu luôn, người hay vội thường coi xi nang là thủ tục chứ không phải tín hiệu. Ba, chọn làn theo hướng đi sắp rẽ từ xa, người vội hay chạy làn trong đến sát nút mới ghé ra ngoài, là các điểm va quẹt kinh điển. Bốn, khi cảm nhận bản thân đang bóp ga vì trễ, hãy nói với mình rằng trễ đã là trễ, vài phút thêm không đổi được gì, câu tự nhắc này nghe đơn giản mà hiệu quả thật.

Người vội nên chọn xe và phụ kiện thế nào

Xe phù hợp với người hay vội là xe nhẹ, máy vừa, dễ gói trong phố, vì xe to máy mạnh dễ khiến tay ga nặng tay, và phần lớn các tình huống tai nạn của người vội không phải vì thiếu ga mà vì dư ga trong không gian nhỏ. Gương chiếu hậu chỉnh đúng, người vội cắt đầu xe khác nhiều nên gương là mắt thứ hai sống còn. Mũ đạt chuẩn đội khít, người vội hay đội mũ vội cài dây lỏng, và mũ dây lỏng chỉ đủ bịt lương tâm chứ không bảo vệ gì khi va. Nếu biết mình hay phân tâm khi vội, hạn chế nghe nhạc chat khi lái, đặt điện thoại chế độ im lặng trong cốp, mọi tin nhắn đều đợi tới lúc dừng.

Tập điềm tĩnh như một kỹ năng có luyện

Điềm tĩnh trên xe không phải tính cách bẩm sinh mà là kỹ năng rèn được, và luyện nó cũng như luyện mọi kỹ năng khác, qua lặp lại có chủ đích. Bài tập đơn giản nhất là mỗi lần cảm nhận cơn vội nổi lên, đếm nhịp thở ba lần hít vào thở ra rồi mới ra quyết định vượt hay không vượt, khoảng thời gian ngắn này đủ để não trước trán điều chỉnh lại lựa chọn, thay vì hành động theo xung động đầu tiên. Bài tập thứ hai là mỗi ngày chọn một chuyến đi cố ý đi chậm hơn bình thường, quan sát thử xem có tới nơi chậm hơn mấy phút thật không, phần lớn người tập ngạc nhiên khi thấy con số chênh nhỏ hơn tưởng tượng rất nhiều. Bài tập thứ ba là sau mỗi lần suýt va vì vội, dừng lại ba mươi giây nghĩ xem khâu nào của khung giờ đã đẩy mình vào tình huống đó, và sửa khâu đó thay vì đổ lỗi cho xe khác. Người kiên trì với ba bài tập này vài tuần sẽ thấy hành vi lái đổi hẳn, không phải vì họ đi nhanh hơn mà vì họ không còn tự đặt mình vào các khung cảnh phải chọn giữa vài giây và an toàn nữa.

Câu hỏi thường gặp

Hay vội vàng có phải tật sửa được không?

Có, thói vội phần lớn đến từ khung giờ chật, sắp lịch lùi sớm hơn hai ba tuần là thói vội giảm rõ, đó là sửa thói quen chứ không phải sửa tính.

Chạy nhanh hơn có thật sự đến sớm hơn không?

Chênh lệch vài phút trong phố đông là cùng bị đèn đỏ chặn lại, đổi lại rủi ro chen vượt tăng nhiều, phần lớn các cuộc phóng vì vội không đáng giá.

Người hay nóng tính nên chọn xe nào?

Xe nhẹ máy vừa dễ gói trong phố, dễ kiểm chế tay ga, tốt hơn xe to máy mạnh vì người nóng tính cộng xe mạnh là cặp đôi dễ vượt ẩu.

Lên xe đang vội cần kiểm tra gì tối thiểu?

Mũ cài dây khít, gương đã chỉnh sẵn từ lần dùng trước, và một lần nhìn nhanh đèn phanh, ba món này mười giây còn thiếu thì rủi ro cao hơn hẳn.

Đang chạy trễ hẹn thì nên làm gì?

Chấp nhận trễ, gọi nhắn người chờ trước một tin, rồi chạy đúng điều kiện đường, trễ năm phút nói trước là lịch sự hơn và an toàn hơn phóng năm phút.

Người vội nên tránh nghe nhạc hay gọi điện không?

Nên tránh, người hay vội vốn chú ý hẹp, thêm âm thanh là thêm phân tâm, điện thoại để im lặng trong cốp và chỉ xử lý khi dừng hẳn.

Nguồn tham khảo

Nhận định về ảnh hưởng trạng thái khẩn trương đến hành vi lái dựa trên hiểu biết phổ biến về an toàn giao thông, có thể kiểm chứng thêm qua nguồn nghiên cứu chuyên môn. Về quy định tốc độ và vượt xe, tham khảo Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ.

Tóm lại

Người hay vội chữa được ở khung giờ chứ không phải ở tay ga, dậy sớm, chuẩn bị từ tối, giữ khoảng cách dài, và chấp nhận trễ thay vì phóng. Muốn thuê xe máy nhẹ dễ đi phố, liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo, giờ làm việc từ 08:00 đến 17:00 hàng ngày, thông tin chi tiết xem tại trang bảng giá.