Trong đời sống thường ngày, không hiếm chuyện nhà có người ốm nhẹ cần đi khám viện trong khi gia đình chỉ có xe máy. Việc chở người bệnh đi khám bằng xe máy là có thể làm, nhưng chỉ trong giới hạn nhất định, và làm sai có thể làm bệnh nặng hơn hoặc gây tai nạn. Bài này thuộc chùm an toàn về sức khỏe người lái trong mục an toàn, nêu rõ khi nào nên tự chở, khi nào tuyệt đối phải gọi cấp cứu, cách chuẩn bị và tư thế chở đúng. Các kinh nghiệm xử lý tình huống trên đường nói chung nằm trong mục kinh nghiệm.
Câu trả lời nhanh
Chỉ nên chở bằng xe máy khi người bệnh tỉnh táo, đi lại được, không sốt cao run rẩy, không đau dữ dội, và chỉ đi khám dịch vụ thông thường. Tuyệt đối không chở khi có dấu hiệu nguy hiểm: sốt cao co giật, khó thở, đau ngực, chảy máu không cầm, liệt yếu nửa người, bất tỉnh hoặc nôn nhiều; khi đó hãy gọi cấp cứu hoặc taxi. Khi chở, đi chậm, tránh ổ gà, cho người bệnh ngồi sau bám chắc, nghỉ giữa chặng nếu quãng xa, và mang theo nước cùng hồ sơ khám.
Khi nào có thể tự chở đi khám
Các tình huống phù hợp là: ốm cảm nhẹ cần khám định kỳ, đi khám dịch vụ hẹn trước, tai khuẩn khám lại, hoặc người bệnh đã khám và chỉ cần quay lại lấy kết quả, thuốc. Điểm chung của các tình huống này là người bệnh tự ngồi vững được, tỉnh táo, và chuyến đi không gấp gáp từng phút. Quãng đường cũng nên ngắn, dưới mười cây số là lý tưởng; xa hơn thì cân nhắc xe ôm công nghệ hoặc taxi vì người bệnh ngồi xe máy lâu dễ mệt và xe rung làm nhiều bệnh nặng thêm.
Trước khi quyết định, hãy hỏi chính người bệnh hai câu: em có ngồi vững được không, và có thấy chóng mặt muốn ngất không. Nếu câu trả lời có chút do dự, đừng chở. Người bệnh cũng thường gắng gồng để không phiền gia đình, nên người chở phải tự quan sát sắc màu da, mồ hôi và cách ngồi thay vì chỉ nghe lời bảo là ổn.
Những tình huống bắt buộc gọi cấp cứu
Danh sách này cần nhớ thuộc: sốt cao kèm co giật hoặc mê man; khó thở hoặc thở rít; đau ngực lan tay trái; đột ngột nói đớ, méo miệng, liệt nửa người, những dấu hiệu của đột quỵ cần tới viện trong vòng vàng; chảy máu nhiều không cầm máu được; chấn thương đầu sau té ngã; đau bụng dữ dội hoặc nôn nhiều không ngừng; bất tỉnh dù chỉ vài giây. Trong mọi tình huống này, chở bằng xe máy là làm trễ thời gian vàng và rung xóc trên đường có thể làm tình trạng xấu đi rất nhanh. Gọi cấp cứu, hoặc nếu không được thì dùng ô tô, taxi, với người bệnh nằm hoặc ngồi có người giữ.
Nhận biết đột quỵ nhanh có thể nhớ theo quy tắc nhìn mặt có méo không, giơ hai tay có yếu một bên không, nói một câu có rõ không; chỉ cần một dấu hiệu dương tính là gọi cấp cứu ngay, đừng chờ xem có đỡ không.
Chuẩn bị trước chuyến đi
Chuẩn bị kỹ làm chuyến đi an toàn gấp bội. Thứ nhất, hồ sơ khám, thẻ bảo hiểm y tế nếu có, và giấy tờ tùy thân của người bệnh bỏ vào một túi đeo người, không cầm tay. Thứ hai, nước lọc và khăn ướt cho người sốt. Thứ ba, túi nilong dự phòng nếu người bệnh buồn nôn. Thứ tư, áo khoác đủ ấm vì người bệnh dễ nhiễm lạnh hơn người thường. Thứ năm, nếu người bệnh cần đồ dùng đặc biệt như kính, gậy, mang theo và để ở cốp gọn gàng. Về xe, kiểm tra thắng và lốp trước khi chở người, vì một cú thắng gấp với người bệnh phía sau là rủi ro kép.
Người chở cần ngủ đủ và không uống rượu bia trước khi lái, vì phản xạ của người lái là an toàn của cả hai người trên xe. Người lái cần mang giấy phép lái xe và giấy tờ xe theo quy định.
Tư thế chở và cách đi đường
Cho người bệnh đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, cài quai, và ngồi xếp bằng hoặc nghiêng nhẹ về phía trước bám người lái, không quay ngang người vì dễ mất đà khi xe vào cua. Người chở ngồi vào trước, hai chân chống chắn cho người bệnh lên xe, rồi mới nổ máy. Đi đường, giữ tốc độ thấp hơn bình thường, tránh đường nhiều ổ gà, tránh bóp còi và thắng gấp; vào cua rộng và chậm. Giữa chuyến xa, dừng nghỉ cho người bệnh xuống duỗi chân nếu thấy họ lảo đảo. Buổi sáng sớm là khung giờ tốt nhất để đi vì trời mát, đường thoáng, và người bệnh còn sức.
Nếu người bệnh là người lớn tuổi, thêm một điểm chú ý: lên xuống xe là lúc dễ ngã nhất, nên để xe đứng thật chắc, người chở giữ yên và đỡ tay cho tới khi họ đứng vững hẳn. Người cao tuổi cũng dễ lạnh và chóng mặt, nên chở quãng ngắn và đi chậm hơn nữa.
Sau khi tới viện
Tới nơi, đỡ người bệnh xuống trước khi lo thủ tục, và ngồi cho họ nghỉ ở chỗ có ghế trước khi xếp hàng. Nhiều người vì sốt ruột xếp hàng trước mà để người bệnh đứng lâu, làm tình trạng xấu đi. Nếu viện đông, hỏi ngay quầy tiếp đón về tuyến ưu tiên cho người bệnh nặng. Trước khi về, hỏi rõ bác sĩ cách dùng thuốc và những dấu hiệu cần quay lại viện, rồi tính chặng về khi người bệnh đã dùng thuốc và nghỉ chút, không về ngay khi họ vừa khám xong mệt rã rời. Một mẹo nhỏ của nhiều gia đình là mang theo bản ghi chú các câu hỏi cần hỏi bác sĩ, viết sẵn trước khi đi, vì giữa phòng khám người bệnh thường căng thẳng và quên mất điều mình cần hỏi; ghi chú giúp buổi khám trọn vẹn và tránh phải quay lại lần hai chỉ vì thiếu thông tin.
Câu hỏi thường gặp
Chở người bệnh sốt đi khám được không?
Sốt nhẹ, người còn tỉnh và ngồi vững thì được. Sốt cao trên ba mươi chín độ, run rẩy hoặc lừ đừ thì không, hãy gọi cấp cứu hoặc dùng ô tô.
Người bệnh mổ mới xong có đi xe máy được không?
Không nên tự quyết; hỏi bác sĩ trước khi xuất viện vì mỗi ca mổ khác nhau. Nhiều ca cần tránh rung xóc trong tuần đầu, khi đó ô tô hoặc taxi là lựa chọn đúng.
Xe ga hay xe số hợp hơn cho việc này?
Xe ga thường êm và chân chống lên xuống dễ hơn, hợp người bệnh lên xuống. Điều quan trọng hơn là người lái đi êm, tránh gờ giảm tốc.
Trời lạnh chở người bệnh cần gì thêm?
Khăn choàng kín mặt, găng tay và áo ấm cho người bệnh, vì người bệnh nhiễm lạnh dễ nặng hơn. Che chắn theo kiểu đó còn giúp hạn chế gió lạnh vào mũi họng.
Người bệnh muốn tự chạy xe đi khám một mình thì sao?
Khuyên can nếu họ ốm rõ ràng, vì phản xạ và tầm chú ý giảm khi bệnh. Nếu họ vẫn quyết đi, hãy đi cùng theo sau nếu có thể, và chọn giờ đường vắng. Với người bệnh tự đi khám một mình, nên để họ mang theo điện thoại mở sẵn định vị và báo cho một người thân biết giờ dự kiến tới viện, để nếu có sự cố giữa đường thì gia đình còn biết vị trí cuối cùng. Người nhà cũng nên dặn họ dừng ngay nếu thấy chóng mặt tăng, và gọi về thay vì cố chạy tiếp tới nơi khám.
Có nên cho người bệnh uống thuốc hạ sốt trước khi lên xe không?
Nếu đã có thuốc quen theo đơn trước, dùng theo chỉ dẫn là được. Không tự ý dùng thuốc mới ngay trước chuyến đi, vì có loại gây buồn ngủ làm ngồi trên xe nguy hiểm.
Tóm lại
Chở người bệnh đi khám bằng xe máy chỉ hợp khi bệnh nhẹ, người tỉnh táo, quãng ngắn và lái đi êm. Với mọi dấu hiệu nguy hiểm như khó thở, đau ngực, méo mặt, chảy máu nhiều hoặc mê man, việc duy nhất đúng là gọi cấp cứu. Khi chở, chuẩn bị hồ sơ, nước, áo ấm, đi chậm tránh ổ gà, và nghỉ giữa chặng. Khi cần thuê xe máy ở Hà Nội cho việc đi lại thông thường, liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày; các dòng xe và mức giá nằm trong bảng giá thuê xe.