Chợ phiên và chợ lộ thiên ven quốc lộ, tỉnh lộ là một kiểu đoạn đường rất Việt Nam: hàng hóa tràn ra lề, người mua đứng lộn xộn, xe đẩy và gánh hàng đi lại cắt ngang, và phần đường thực sự còn lại chỉ rộng hơn thân xe một chút. Với người đi xe máy, đây là đoạn cần đổi hoàn toàn kiểu lái: tốc độ thấp, mắt quét liên tục, và sẵn sàng dừng hẳn. Bài này thuộc chuyên mục an toàn khi đi xe máy, đi vào cách qua khu chợ bày hàng ra đường: đâu là những điểm mù đặc trưng, thứ tự ưu tiên khi quan sát, và các thói quen giúp đi qua đoạn chợ mà không có tình huống bất ngờ. Nguyên tắc chung về nhường người đi bộ đã có trong bài về nhường đường cho người đi bộ ở vạch sang đường.
Câu trả lời nhanh
Qua khu chợ bày hàng ra đường nên giảm tốc về mức chuẩn bị dừng được ngay, nhường trước mọi thứ di chuyển, và không bao giờ vượt trong đoạn chợ. Giữ khoảng cách với người mua đứng ven đường, đi về phần mặt đường còn lại, và dừng hẳn khi có người khuân hàng hoặc xe đẩy cắt ngang. Còi chỉ dùng một nhịp nhẹ để báo vị trí, không bấm liên tục. Đoạn chợ không dài, và vài chục giây đi chậm luôn rẻ hơn một tình huống va chạm với người hoặc hàng hóa.
Vì sao đoạn chợ là tập hợp điểm mù
Điểm mù đầu tiên là hàng hóa: quạt, sạp, cột che, và người mua đứng chụm lại che mất phần lề, và mọi thứ có thể trượt từ đó ra đường: chiếc xe đạp dựng nghiêng, thùng hàng, hoặc đứa trẻ chạy theo người lớn. Điểm mù thứ hai là người bán và người mua nhìn nhau chứ không nhìn đường: họ đi lùi ra giữa đường để ngắm hàng, cúi xuống lấy túi, hoặc bước ngang mà không quay đầu. Trong trạng thái đó, người bộ hành không nhìn xe, nên toàn bộ trách nhiệm quan sát thuộc về người lái xe.
Điểm mù thứ ba là xe buýt và xe tải dừng ngay trong đoạn chợ: cửa xe phun khách ra giữa đường, và người xuống xe bước vòng qua đầu xe, hoàn toàn bị che với làn ngược chiều. Điểm mù thứ tư là mặt đường: đoạn chợ hay có nước chảy từ hàng cá hàng rau, vỏ trái cây, và bọc ni lông, mặt đường trơn cục bộ mà mắt khó đoán. Tất cả các điểm mù này cộng lại thành một quy tắc duy nhất: ở đoạn chợ, khoảng cách an toàn không phải là khoảng cách với xe trước mặt, mà là với mọi thứ có thể xuất hiện từ hai bên.
Thứ tự ưu tiên khi quan sát
Thay vì nhìn xa phía trước như đường trường, ở đoạn chợ mắt phải quét gần và hai bên. Thứ tự ưu tiên: thứ nhất là chân người và bánh xe ở mép sạp, vì chân di chuyển trước thân người, và một đôi chân đang nhích ra đường báo trước người sắp bước theo; thứ hai là xe đẩy và gánh hàng, thứ di chuyển chậm nhưng chiếm ngang đường rộng; thứ ba là trẻ em, vì đứa trẻ chạy vuốt theo thân xe đang đỗ và xuất hiện ở nơi không ai chờ; thứ tư mới là dòng xe phía trước. Giữ nhịp quét hai bên mỗi vài giây một lần, và chỉ khi hai bên thoáng mới cho mắt về phía trước lâu hơn.
Vị trí trên đường cũng là một phần quan sát: đi sát phần mặt đường còn lại, cách mép sạp một khoảng đủ để người mua xoay trở không vắt vào gương xe mình. Không bò lên lề để né xe sau, vì lề là không gian của người đi bộ và hàng hóa, và va vào người đứng xem hàng thì mình là xe đi trong khu vực người. Nếu đoạn quá hẹp cho hai xe ngược chiều, nhường trước: dừng sát mép bên mình, để xe kia đi hết, rồi đi tiếp.
Tốc độ và khoảng cách trong đoạn chợ
Tốc độ chuẩn bị dừng được nghĩa là gì: ở mức mà mình dừng hẳn được trong chừng một thân xe, không cần phanh gấp, không nghiêng xe. Với đa số đoạn chợ, đó là mức đi bằng người đi bộ nhanh trở xuống. Nhẹ tay ga, sẵn ngón trên phanh, và mỗi lần có người khuân đồ cắt ngang, dừng hẳn, chân tiếp đất nếu cần. Dừng trong đoạn chợ không phải mất mặt, đó là thao tác chuẩn của người lái cẩn thận. Cách đặt khoảng cách an toàn khi đi đường trường đã phân tích trong bài về kỹ năng giữ khoảng cách an toàn khi chạy xe máy; ở đoạn chợ, khoảng cách đó áp cho từng người, từng sạp, chứ không chỉ cho xe.
Một lỗi hay gặp là thấy đoạn chợ vắng liền lấy lại tốc độ ngay: người bán hàng rảnh buổi trưa nhưng trẻ nhỏ vẫn chạy, xe đẩy vẫn xuất hiện, và hai đầu đoạn chợ là nơi người ta tỏa ra mua hàng. Giữ mức thấp thêm vài chục mét sau khi hết hàng hóa, rồi tăng dần. Đoạn sau chợ cũng là chỗ xe của người mua rời lề đổ ra đường, và họ đang nhìn hàng trên xe chứ không nhìn đường.
Xử lý các tình huống đặc trưng
Tình huống xe đẩy hoặc gánh hàng cắt ngang: dừng, không vòng qua sau lưng họ, vì người gánh hay điều chỉnh hướng đột ngột, và đòn gánh dài quét rộng. Đợi họ qua hết rồi đi. Tình huống trẻ em chạy từ hai xe đỗ: giữ tốc độ thấp ngay cả khi thấy trẻ đứng yên, vì trẻ đổi trạng thái trong một bước. Tình huống người mua va nhẹ vào xe mình khi xoay trở: đó là tín hiệu mình đi quá sát, lùi lại và đi chậm hơn, đừng để thành tranh cãi giữa chợ. Tình huống mặt đường trơn ở hàng cá: đi thẳng bánh qua đoạn trơn, không bóp phanh hoặc ghì ga trên lớp nước bẩn.
Tình huống khó nhất là xe buýt dừng giữa chợ. Không bao giờ đi vòng qua đầu xe buýt đang dừng mở cửa, vì người xuống xe bước ra mà không thấy mình. Đợi cửa đóng, hoặc đi vòng rất chậm sát đuôi xe nếu có tầm nhìn. Người ta mất kiên nhẫn ở đoạn này nhất, và cũng đúng đoạn này, một giây chờ luôn rẻ hơn mọi hệ quả của cú vòng qua đầu buýt.
Luyện thói quen cho đoạn đông người
Bài tập cho kỹ năng này là đếm: mỗi lần qua một đoạn chợ, đếm số tình huống người bộ hành cắt ngang đường mình, và tự hỏi mình có thấy họ từ trước khi họ xuất hiện không. Nếu phần lớn các trường hợp là thấy muộn, nghĩa là mắt đang quét sai lớp: nhìn người, thay vì nhìn chân và mép sạp. Qua vài đoạn chợ, thói quen về mức tốc độ chuẩn bị dừng và nhịp quét hai bên sẽ tự vào nhịp. Cần thuê xe máy để đi các tuyến tỉnh lộ có nhiều chợ phiên, khách nên liên hệ trực tiếp Mr Tú Motorbike Rental qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày để được tư vấn loại xe gọn và dễ điều khiển.
Câu hỏi thường gặp
Qua đoạn chợ nên đi nhanh cho sớm hay đi chậm?
Đi chậm. Mọi tình huống nguy hiểm ở đoạn chợ đều nằm ở phía hai bên chứ không phía trước, và tốc độ thấp là thứ duy nhất mua được thời gian phản ứng với người bước ra từ mép sạp. Qua sớm vài giây không đáng gì so với một phanh gấp sát người.
Bấm còi để người mua tránh đường có được không?
Một nhịp nhẹ để báo vị trí là đủ khi còn xa, và tốt nhất là không cần tới còi: giảm tốc và đi sau họ vài giây. Còi liên tục trong chợ chỉ làm người mua giật mình và đổi hướng khó đoán hơn.
Đi sát mép sạp cho xe khác qua có an toàn không?
Không. Lề chợ là không gian người mua xoay trở, hàng hóa treo lấn ra, và gương xe quét vào người xem hàng. Giữ khoảng cách với mép sạp, chấp nhận nhường xe ngược chiều đi trước khi đoạn quá hẹp.
Đêm qua đoạn chợ có khác gì không?
Có: hàng hóa và người được che khuất nhiều hơn nữa, đèn các sạp chiếu ngược gây lóa, và mặt đường ướt khó thấy. Chạy đèn chiếu gần, giảm thêm một nấc so với ban ngày, và đoán luôn là có người ở mọi điểm mù.
Xe đạp và xe thồ trong đoạn chợ xử lý thế nào?
Theo sau chúng ở khoảng cách sẵn dừng được, và chờ đoạn thoáng mới qua, vì người đi xe đạp hay liếc sang sạp hàng bất chợt, và xe thồ chiếm rộng. Vượt xe đạp ngay mép sạp là tự chen vào giữa hai lớp rủi ro.
Tóm lại
Qua khu chợ bày hàng ra đường là bài của tốc độ thấp và mắt hai bên: chuẩn bị dừng được mọi lúc, quét mép sạp và chân người trước khi nhìn phía trước, nhường mọi thứ di chuyển, và không vòng qua đầu xe buýt đang mở cửa. Đoạn chợ có đông người nhất nhưng cũng cần tốc độ thấp nhất, và người lái đi qua nó thoải mái chính là người dứt khoát đi chậm. Chuỗi bài về tay lái và xử lý tình huống trên đường nằm trong chuyên mục kỹ năng nâng cao khi chạy xe máy để đọc tiếp theo từng tình huống.