Xe máy chết máy giữa đường là chuyện thường; chết máy ngay chân dốc dài, chỗ không thể dừng lại để sửa, là chuyện khó. Khi một xe đã hết máy và một xe còn khỏe, cách phổ biến nhất là xe khỏe kéo xe chết, nhưng kéo xe lên dốc hoàn toàn khác kéo xe trên đường phẳng: mỗi mét leo lên đều phải vượt trọng lượng của cả hai xe, và mọi sai sót về dây, về vị trí, về phối hợp ga đều bị độ dốc phóng đại. Bài viết thuộc chuỗi trang an toàn khi đi xe máy và đi từng bước qua cách chuẩn bị, cách kéo và cách dừng, để đoạn dốc không biến cú cứu xe thành hai cú ngã.

Câu trả lời nhanh

Kéo xe lên dốc khi hết máy cần bốn điều kiện trước khi lăn bánh: dây kéo chắc, dài vừa đủ và buộc đúng điểm khung xe chứ không buộc vào bộ phận dễ vặn; xe kéo là xe số, người điều khiển thành thạo, biết lấy số thấp; xe được kéo để số và thả côn từ từ để máy hãm, tuyệt đối không để số mo; và chọn đường dốc bên phải, tránh đoạn có vạch liền. Khi kéo, xe kéo đi trước, giữ ga đều theo nhịp, người trên xe được kéo phanh sau nhẹ theo đuôi dây để dây không chùng đột ngột. Mọi phép thử ga, thử dây đều phải làm ở đoạn phẳng trước chân dốc, không thử giữa dốc.

Chuẩn bị trước khi kéo: dây, điểm buộc và hàng ghế

Dây kéo là thứ quyết định an toàn của cả hai xe. Dây phải là loại dây mềm có độ dẻo, không dùng dây cứng duỗi thẳng như que, vì lực giật khi xe kéo ăn ga sẽ nảy ngược cả hai khung xe. Chiều dài chuẩn là chừng hai mét rưỡi đến ba mét khi căng: ngắn hơn thì xe sau áp quá sát, không có thời gian phản ứng khi xe trước phanh; dài quá thì dây chùng, quét đất, cuốn vào bánh. Hai đầu dây buộc vào khung xe: cặp sau của xe kéo và khung chính của xe được kéo, không buộc vào cổ xe, vào tay đặt chân, vào hộc đồ hoặc vào bất kỳ chi tiết bằng nhựa dễ gãy khi bị giật.

Về người, mỗi xe đúng một người. Xe được kéo bắt buộc phải có người ngồi trên để điều khiển: phanh, tay lái và giữ thăng bằng, vì một xe chết máy không thể tự đi thẳng. Người này cũng là người duy nhất được phép ra hiệu dừng: giơ tay trái lên là dừng lại ở đoạn phẳng kế tiếp. Trước khi rời chỗ, hai người thống nhất hiệu lệnh bằng lời, vì giữa dốc, gió và tiếng máy, la hét không bao giờ đủ nghe.

Kỹ thuật kéo khi leo dốc

Ở đoạn phẳng trước chân dốc, xe kéo ăn ga kéo dây căng đều, rồi mới bắt đầu tăng tốc dựa trước khi vào dốc: dốc cần đà, và đà phải có từ đoạn phẳng, không thể tạo giữa dốc. Vào dốc, xe kéo giữ số thấp, giữ ga đều, tuyệt đối không trả số giữa dốc vì mỗi lần trả số là một lần dây chùng rồi giật lại. Người trên xe được kéo giữ xe đi thẳng theo vết bánh xe kéo, không để xe bị kéo lệch sang làn đối diện, và đạp phanh sau nhẹ nhàng theo nhịp để dây luôn căng vừa, không chùng.

Điểm kỹ thuật quan trọng nhất cả đoạn dốc: dây không được chùng. Dây chùng giữa dốc nghĩa là xe kéo đang đi mà xe sau đang đứng, và khi dây căng trở lại, cú giật tác dụng lên cả hai xe cùng lúc: xe kéo bị giật mất đà, xe sau bị giật lệch tay lái. Cách xử lý đơn giản và duy nhất: khi thấy dây sắp chùng, người trên xe sau nhả phanh cho xe trôi theo đà, còn người xe trước giữ nguyên ga, không nhát gà. Cả hai xe phải hành xử như một đoàn tàu, không phải hai người đi đường riêng.

Nếu dốc dài, chia nhỏ thành các đoạn, mỗi đoạn kết thúc ở một chỗ thắng có thể dừng hẳn hai xe: một đoạn đường bằng, một lề rộng, một miệng ngõ. Dừng ở đó, hạ chân, kiểm tra dây, cho cả hai nghỉ, rồi tiếp tục. Cách leo dốc dài mà máy không quá nóng, ga không quá gắt, đã được phân tích trong bài về kỹ năng lên dốc dài không bị nóng máy; nguyên tắc giữ đà và chia đoạn ở đó áp dụng nguyên cho xe kéo.

Dừng, đỗ và giao xe giữa dốc

Dừng hai xe nối nhau bằng một dây là thao tác dễ hỏng nhất. Quy tắc: xe kéo phanh trước và phanh sớm, đạp phanh sau của xe kéo trước rồi mới bóp phanh trước nhẹ, để tốc độ giảm chậm; xe sau đạp phanh sau đè mạnh hơn, chủ động ghì lại, không để dây căng giữ nhiệm vụ phanh hộ. Nếu dây giật giữa lúc đang dừng, nghĩa là xe sau đã phanh muộn; dừng hẳn lại, quay lại kiểm tra điểm buộc rồi mới đi tiếp.

Nếu buộc phải dừng hẳn giữa dốc, ví dụ xe kéo quá nóng hoặc dây trượt, cách dừng đúng là: xe kéo ghì phanh, đỗ nghiêng xe về phía phải, chống chân, sau đó xe được kéo đỗ sát theo phía trong của xe kéo, không để hai xe nối dây chắn ngang mặt đường. Dừng giữa dốc chỉ chấp nhận ở đoạn đường thẳng, tầm nhìn thoáng cả hai hướng; tuyệt đối không dừng ngay sau khúc cua, nơi xe đối diện không kịp thấy hai xe nối nhau. Kỹ năng dựng xe trên dốc sao cho không tuột đã có bài riêng về kỹ năng dừng xe ở dốc không bị tuột, và nguyên tắc ở đó nghiêm ngặt hơn gấp bội khi có thêm một xe chết máy nối phía sau.

Những lỗi khiến cú kéo thành tai nạn

Lỗi thứ nhất: xe được kéo để số mo hoặc bóp côn. Xe không có lực hãm từ máy, chỉ còn phanh, nên lúc dây chùng là lúc xe tuột ngược về sau hoặc lao về trước. Lỗi thứ hai: người xe kéo tưởng mình khỏe, kéo bằng ga lớn đột ngột. Mỗi cú ga giật là một cú giật dây, và điểm buộc trên xe sau là chỗ chịu toàn bộ cú giật đó. Lỗi thứ ba: kéo bằng xe ga. Xe ga không có số để lấy lực kéo bền, côn tự động trượt khi quá tải, và trên dốc dài, máy xe ga nóng nhanh hơn hẳn; nếu chỉ có xe ga để cứu, chấp nhận kéo từng đoạn ngắn với thời gian nghỉ dài giữa các đoạn.

Lỗi thứ tư: kéo vào đoạn dốc khép kín tầm nhìn, quanh khúc cua. Dây kéo khiến hai xe đi chiếm mặt đường rộng hơn bình thường, và xe đối diện lao ra từ khúc cua gần như không có cách tránh hai xe nối nhau. Lỗi thứ năm: dây buộc lệch một bên. Dây lệch kéo xe sau đi lệch theo, và trên dốc, sự lệch đó cộng dồn thành nguy cơ văng ra làn đối diện. Buộc dây ở chính tâm khung, kiểm tra bằng cách chạy thử ở đoạn phẳng, không tin vào mắt thường.

Luyện và chuẩn bị thay vì chờ hỏng

Kỹ năng kéo xe nên tập một lần trước khi cần thật. Thay vì chờ tới ngày xe chết máy giữa dốc, hai người lái cùng nhóm có thể tập kéo nhau ở đoạn đường vắng phẳng trước, rồi lên một dốc ngắn quen thuộc, để mỗi người biết cảm giác dây căng, dây chùng, và nhịp ga của mình. Chiếc dây kéo tốt nên là vật thường trực trong cốp: gọn, nhẹ, và mỗi lần nhìn thấy nó là một lần nhớ lại quy tắc.

Nhưng cần nói thẳng: kéo xe lên dốc chỉ là phương án cuối cùng khi không có lựa chọn khác. Nếu có thể gọi hỗ trợ, dừng hẳn xe ở lề an toàn và chờ thì luôn an toàn hơn việc hai xe nối dây leo một con dốc lạ. Kỹ năng tồn tại để dùng khi buộc phải dùng, không phải để biến mọi sự cố thành dịp thử tay lái. Cần thuê xe máy dự phòng để đi đường dài, khách nên liên hệ trực tiếp Mr Tú Motorbike Rental qua điện thoại hoặc Zalo trong giờ mở cửa từ 08:00 đến 17:00 hằng ngày để được tư vấn xe phù hợp với cung đường.

Câu hỏi thường gặp

Dây kéo bao nhiêu mét là chuẩn?

Khoảng hai mét rưỡi đến ba mét khi dây căng. Ngắn hơn không đủ khoảng phản ứng khi xe trước phanh; dài hơn thì dây chùng, quét đất và dễ cuốn vào bánh xe.

Kéo xe bằng xe ga được không?

Được trên đoạn phẳng hoặc dốc ngắn, với xe nhẹ và dây buộc chuẩn. Trên dốc dài thì không nên: côn tự động của xe ga trượt khi quá tải, máy nóng nhanh, và lực kéo không bền như xe số lấy số thấp.

Xe được kéo nên để số hay để mo?

Để số và thả côn từ từ cho máy hãm. Xe để số có lực cản giữ tốc độ ổn định theo xe kéo; để mo thì xe chỉ còn phanh, dễ lao khi dây chùng và khó giữ nhịp.

Giữa dốc xe kéo quá nóng thì làm gì?

Dừng hẳn cả hai xe ở chỗ bằng phẳng có tầm nhìn thoáng, đỗ nghiêng phía phải, chống chân chắc, nghỉ cho máy nguội rồi mới đi tiếp. Không cố kéo tiếp bằng ga lớn, vì máy chết giữa dốc là hai xe kẹt cùng lúc.

Dây chùng rồi giật liên tục thì xử lý thế nào?

Xe sau nhả phanh cho xe trôi theo đà sớm hơn, xe trước giữ ga đều và nhịp hơn. Nếu dây vẫn chùng giật, dừng lại, rút ngắn dây lại một chút và chạy chậm hơn: hai xe đang đi không cùng nhịp, và tốc độ thấp là cách đồng bộ nhịp dễ nhất.

Tóm lại

Kéo xe lên dốc khi hết máy là bài về kỷ luật hơn là về sức mạnh: dây buộc đúng điểm khung với độ dài chuẩn, xe kéo là xe số lấy số thấp giữ ga đều, xe được kéo để số hãm máy và giữ dây căng, dừng ở chỗ thắng đã chọn trước, và tuyệt đối không thử bất cứ điều gì mới mẻ giữa dốc. Chia dốc thành các đoạn, dừng kiểm tra, và nếu có lựa chọn khác thì đừng kéo: gọi hỗ trợ luôn là phương án đáng giá hơn. Chuỗi bài về tay lái và xử lý tình huống đô thị nằm trong chuyên mục kỹ năng nâng cao khi chạy xe máy để đọc tiếp theo từng tình huống.