Mùa mưa tới là các tuyến phố Hà Nội chuyển sang chế độ khác: nước dềnh ở chân cầu vượt, dồn về các cống ngầm chậm thoát, và những quãng ngập nhẹ trải dài cả chục mét giữa làn đường. Với xe máy, nước ngập nhẹ — loại ngập qua miệng ống xả nhưng chưa quá nửa bánh — là hoàn toàn đi được, miễn là giữ đúng kỹ thuật; tai nạn và hư xe trong nước thường không vì nước sâu mà vì tay ga và côn xử lý sai. Chạy xe máy trong nước ngập nhẹ giữ ga đều là kỹ năng nhỏ nhưng giữ được cả chuyến đi lẫn chiếc máy, thuộc chuỗi trang kỹ năng an toàn khi chạy xe máy do Mr Tú Motorbike Rental tổng hợp.
Câu trả lời nhanh
Trước khi vào nước: về số thấp, giữ tốc độ đều và vừa, không đổi số giữa chừng. Trong nước: ga ổn định liên tục, bánh trước thẳng, không phanh gấp, không tắt máy, đi theo vệt xe trước nếu vệt đó rõ ràng. Ra khỏi nước: sấy phanh bằng các cú nhấp nhẹ liên tục, kiểm tra ga và chân chống trước khi tăng tốc. Còn nếu nước chảy ngang có dòng, hoặc ngập sâu vượt quá nửa bánh xe, không mạo hiểm — quay đầu tìm đường khác. Ba động từ của cả kỹ năng này chỉ có ba: đều, thẳng, chậm.
Ngập nhẹ và ngập sâu khác nhau ở đâu
Ngập nhẹ là mực nước khoảng dưới nửa bánh xe: đủ để ống xả chạm bọt nước, chưa đủ nhấn chìm họng gió. Ngập sâu là mực vượt quá nửa bánh, tức vùng họng hút gió của xe ga và các điểm khe hở điện đã bị đe doạ; đi tiếp ở mức này là đánh cược bằng máy. Điểm mốc quan sát trên đường: nếu nước ngập qua nắp hố ga bị bật, qua mép vỉa hè, hoặc sóng văng tung toé khi ô tô ngang qua, đó là nước cao hơn bạn nghĩ. Một dấu hiệu đáng tin khác là xe trước bạn: xe máy đi giữa quãng ngập rồi chết máy thì quãng đó không dành cho xe máy. Trong mưa to kèm ngập, nên đọc thêm bài kỹ năng chạy xe máy trong mưa to để ghép thêm nhóm nguyên tắc về tầm nhìn và khoảng cách trong mưa.
Trước khi vào quãng ngập
Dừng lại một nhịp ở mép nước, không phải vì sợ mà để làm ba việc: nhìn quãng ngập và tìm đường cao nhất — thông thường giữa lòng đường được lát cao hơn mép; xem xe lớn đi qua để đo độ sâu theo mức ngập bánh của họ; và về số thấp, chỉnh tay cầm chắc, chuẩn bị tư thế hai chân sẵn sàng chống. Nếu có xe máy đi trước, giữ khoảng và đi đúng vệt bánh của họ: vệt đó đã được kiểm chứng là không có hố, không có miệng cống hở. Người ngồi sau có thể bước xuống đi bộ qua quãng ngập nếu thấy cần — giảm tải là giảm rủi ro, và dễ giữ thăng bằng hơn hẳn.
Trong nước: giữ ga đều như giữ hơi thở
Nguyên lý của ga đều là giữ áp suất khí nén ổn định để nước không bị hút ngược vào hệ thống xả và họng gió; ga về mạnh giữa quãng ngập chính là lúc nước có cửa vào máy. Vào nước với tốc độ vừa phải rồi giữ nguyên cỡ ga đó cho tới khi ra hết, không tăng bốc để "phá sóng" kiểu xe tải, không giảm ga khi xe đang lội. Xe ga cần cẩn thận hơn xe số vì họng hút gió đặt thấp: nếu nghe máy có dấu hiệu ngắc ngư, ga nhẹ nhàng thêm chút chứ tuyệt đối không tắt máy. Bánh trước giữ thẳng tuyệt đối trong nước, không rẽ, không tránh vật chìm đột ngột, vì bánh trước vẹo trong nước là trượt rất nhanh. Không phanh giữa quãng ngập: phanh khi má phanh đang ngập nước vừa yếu vừa dễ khớp cứng bánh sau.
Ra khỏi nước và sấy phanh
Vừa ra khỏi quãng ngập, mọi người hay tăng ga bứt đi luôn, nhưng bàn phanh sau lúc này đang ướt và chưa ăn. Thói quen chuẩn: nhấp nhẹ hậu phanh vài lần liên tục trong khi giữ tốc độ chậm, ma sát sẽ sấy khô má phanh và trả lại độ ăn; cảm giác chân cứng dần là dấu hiệu phanh đã về. Sau đó mới kiểm tra chân chống, ga, và toàn bộ nhịp đi. Với xe ga, về lâu dài cần chú ý bảo dưỡng bộ ly hợp tự động nếu thường xuyên đi ngập, vì nước bẩn trồi vào là nguyên nhân mòn đầu. Kỹ thuật phanh trên đường ướt nói chung có một bài riêng về phanh xe ga an toàn khi đường ướt đáng đọc cho cả người đi xe số lẫn xe ga.
Khi nào không nên đi tiếp
Hai tín hiệu bắt buộc quay đầu: nước chảy ngang có dòng rõ — dòng nước dù nông cũng đủ kéo xiêu bánh xe nhẹ; và nước sâu vượt nửa bánh. Nếu đã lỡ vào giữa quãng mà nước sâu hơn dự đoán, đừng cố lao tiếp: dừng ở gờ cao gần nhất, tắt máy nếu mực đã gần họng gió, và dắt xe qua phần còn lại. Xe chết máy giữa nước thì đẩy ra chỗ khô rồi mới khởi động lại, không đứng đạp nổ tại chỗ giữa nước vì mỗi cú đạp đều bơm nước ngược. Máy chết giữa ngập là rắc rối, còn người ngã giữa ngập là tai nạn; thứ tự ưu tiên luôn là người trước, xe sau.
Xe số và xe ga qua nước ngập khác nhau thế nào
Xe số có lợi thế lớn khi lội nước: hộp số và côn cơ khí tách biệt với đường hút gió cao, nên chỉ cần giữ đều ga và tay côn ổn là qua được quãng ngập khá dài. Điểm yếu của xe số là ống xả đặt thấp và côn ướt sau ngập, vì thế sấy phanh và kiểm tra cảm giác côn sau mỗi chuyến đi mưa là thói quen nên có. Xe ga khó tính hơn: họng hút gió nằm thấp sau tấm ốp, nước văng thẳng vào khi bánh trước bể sóng, nên đi xe ga trong ngập cần tốc độ chậm hơn và ga nhẹ nhưng đều hơn xe số; máy xe ga chết giữa nước còn có nguy cơ nước tràn qua bộ lọc gió vào xi lanh, hư hỏng từ đó thường nặng hơn nhiều so với một lần chết máy thông thường. Với xe điện, ngập là câu chuyện khác hẳn: mô tơ và pin thường được nhà sản xuất công bố chống nước ở mức nhất định, nhưng các mối nối, hộp điều khiển và cổng sạc vẫn là điểm yếu, nên chủ xe điện nên quan sát kỹ độ sâu trước khi qua và tránh tuyệt đối các vũng nước có dòng chảy.
Một cách phân biệt nhanh giữa hai loại khi đứng trước quãng ngập: xe số lo nước vào xả, giữ ga đều là xong; xe ga lo nước vào gió, giữ ga đều và bánh chậm mới đủ. Còn người đi bộ, xe đạp cũng là một phần bức tranh: họ cũng đang chật chở trong ngập và có thể lảo đảo vào làn xe bạn bất kỳ lúc nào, nên chừa cho họ cả một mép đường rộng.
Chọn vệt qua ngập cũng tùy giờ: giờ cao điểm, vệt của dòng xe máy là vệt an toàn vì hàng trăm bánh xe đã dò giúp bạn; giờ vắng, hãy tin mép cao của lòng đường và các gờ lát dốc. Và sau cơn mưa đầu mùa, những quãng ngập quen thuộc thường đổi vị trí theo chỗ cống mới bị tắc, nên đừng tin trí nhớ về tuyến bằng tí nào.
Câu hỏi thường gặp
Xe ga đi nước ngập nhẹ có hại máy không?
Ngập nhẹ, ga đều và không chết máy thì rủi ro thấp; rủi ro tăng vọt khi ga về mạnh giữa nước hoặc máy chết giữa quãng ngập. Sau những ngày mưa đi ngập nhiều, nên đưa xe kiểm tra sớm để lau chùi và thay dầu nếu cần.
Đang đi giữa quãng ngập thì có xe ô tô ngược chiều tạo sóng, xử lý thế nào?
Chậm lại và giữ thẳng, không né sóng bằng cú rẽ giữa nước. Sóng từ ô tô thường cao hơn mực nước thật, và bánh xe giữ thẳng ăn sóng tốt hơn nhiều so với bánh đang vẹo.
Quãng ngập có vũng xoáy nhỏ có phải là hố ga không?
Rất có thể: xoáy nhỏ giữa vũng thường là miệng cống hoặc hố ga đang hút nước. Không đi vào vũng có xoáy, kể cả vũng trông nông; chọn vệt đi tránh hẳn vòng xoáy đó.
Tóm lại
Nước ngập nhẹ đi được bằng ba chữ: đều, thẳng, chậm — ga đều không ngắt quãng, bánh trước thẳng, tốc độ vừa, không phanh giữa nước, không tắt máy, và sấy phanh ngay khi ra khỏi. Nước có dòng chảy hoặc sâu quá nửa bánh thì không phải thử tài: quay đầu là quyết định đúng. Đây là một bài trong loạt kỹ năng nâng cao khi chạy xe máy của chuyên mục An toàn do Mr Tú Motorbike Rental viết cho người đi phố Hà Nội mùa mưa.