Cùng thành phố vẫn còn những giao lộ đường sắt đồng mức không có rào chắn, không có cần chắn, chỉ có biển báo và vạch sơn: đoạn đường tắt nối qua khu dân cư ngoại thành, lối tắt ven thị trấn, hoặc cổng đường ray của khu công nghiệp. Vẫn luôn có người đi qua đó mỗi ngày bằng xe máy, và phần lớn đều tự nhận là quen đường nên qua nhanh. Nhưng giao lộ không rào chắn là một trong vài điểm trên tuyến mà sai lầm không có cơ hội sửa: tàu hỏa không phanh kịp như ô tô và không thể tránh ai. Chạy xe máy qua đường sắt không có rào chắn vì thế phải là một quy trình cố định, làm y hệt mỗi lần, không phải một phán đoán nhanh theo cảm hứng. Bài này thuộc chuỗi trang kỹ năng an toàn khi chạy xe máy do Mr Tú Motorbike Rental tổng hợp.
Câu trả lời nhanh
Quy trình ngắn: giảm tốc thật sớm khi còn cách đường ray vài chục mét; dừng hẳn, đặt chắc hai chân xuống đất ở vị trí nhìn được cả hai chiều; nhìn trái, nhìn phải, rồi nhìn lần thứ hai ở phía tàu thường tới trước; lắng nghe còi tàu và tiếng gầm ray; và chỉ vào số, ra ga khi đã chắc chắn vùng ray trống. Đang giữa đường ray mà tàu xuất hiện thì đừng do dự hai hướng: chọn hướng ngắn nhất để rời khỏi tâm ray rồi mới dừng. Không bao giờ dừng chờ trên đường ray, kể cả khi phía trước đang đông xe.
Vì sao giao lộ không rào chắn nguy hiểm hơn vẻ ngoài của nó
Điểm nguy hiểm đầu tiên là ảo giác khoảng cách. Đầu tàu ở rất xa trông nhỏ và chậm, nhưng khoảng cách thu ngắn nhanh hơn mắt ước lượng, nhất là tàu chở hàng nặng đang giữ đà. Điểm thứ hai là khoảng phanh: đoàn tàu có khối lượng khổng lồ, phanh ray lâu mới phát huy tác dụng, nên tàu đã thấy bạn cũng không dừng thay bạn được. Điểm thứ ba là tầm nhìn: các giao lộ không rào chắn thường nằm sau cua, sau dãy nhà, sau bụi tre, và chính chỗ đứng ngắm của bạn cũng có thể bị che bởi cột biển hoặc bụi cây. Nghĩa là cả hai bên có thể cùng không nhìn thấy nhau, và giao lộ không rào chắn không có một hệ thống nào cảnh báo thay bạn cả.
Thêm một đặc thù của xe máy: chúng ta hay đến giao lộ theo đà, tay vẫn còn níu ga và chân chưa kịp chạm đất. Đây là khác biệt lớn với ô tô, người lái ô tô được khung xe che, còn người đi xe máy khi va chạm với tàu thì không có tỉ lệ sống sót để nói về kỹ năng. Tất cả những điều dưới đây vì thế đều xoay quanh một mục tiêu duy nhất: không bao giờ có mặt trên đường ray cùng thời điểm với tàu.
Quy trình bốn bước qua giao lộ không rào chắn
Bước một, giảm tốc từ xa. Cách đường ray khoảng ba bốn chục mét đã buông ga, về số thấp và để xe tới ray bằng đà chậm, tránh tình trạng tới nơi mới phanh gấp khiến xe sau đuổi. Bước hai, dừng hẳn ở trước vạch an toàn, hai chân đặt chắc xuống mặt đường, không giữ chế độ "lượn lờ" bằng nửa bàn chân. Bước ba, nhìn theo thứ tự: phía tàu thường tới trước, rồi phía kia, rồi quay lại phía đầu tiên nhìn lần hai; mắt quét cả hai đầu của đường ray xa nhất có thể thấy, và chú ý cả đèn tín hiệu nếu giao lộ có gắn. Bước bốn, nghe: còi tàu xa, tiếng gầm đường ray, và với đường tắt vắng thì chính tiếng gió cũng che mất tiếng tàu, nên hãy tắt hết nhạc tai nghe khi tới gần đoạn có đường sắt.
Khi qua, vào số một hoặc số hai, ra ga đều và đi thẳng, không đổi số giữa đường ray, không ngoặt đầu, và không chở thêm đồ đạc chắn tầm nhìn. Quãng ray đôi, ray ba thì canh nhịp ga đủ để qua trọn trong một mạch; nếu bắt buộc phải dừng giữa các ray thì dừng ở khe giữa hai đường ray, đó là khoảng trống duy nhất không nằm trên tâm ray.
Những thời điểm tầm nhìn xấu nhất
Đêm khuya và sáng sớm là hai khung giờ giao lộ vắng nhất và cũng mù nhất: đèn pha xe máy chỉ chiếu một vệt thấp, trong khi đèn đầu tàu có thể bị nhòa bởi sương hoặc mưa. Cuối năm, sương mù dày buổi sớm ở ngoại thành có thể rút tầm nhìn xuống vài chục mét, và một đoàn tàu chỉ cần vài giây để đi qua khoảng cách ấy. Ngược sáng buổi chiều hạ cũng khiến phía tây hoàn toàn chói, không phân biệt được vệt sáng là nhà hay đèn tàu. Trong các điều kiện này, cách duy nhất an toàn là dừng sớm hơn, nhìn lâu hơn và chấp nhận mất thêm vài chục giây. Với ai hay đi đêm về vùng ven, nên xem qua bài kỹ năng chạy xe máy ban đêm để bổ sung nhóm thói quen dùng đèn đúng cách.
Vắt qua ray ướt, ray nghiêng và mối gỗ
Bản thân đường ray cũng là chướng ngại. Ray kim loại trơn trượt khi ướt, khi dầu mỡ bám, và khi sương đọng; các giao lộ tắt thường có ray nằm nghiêng so với hướng đường, hoặc nền mối gỗ mục lồi lõm. Nguyên tắc vắt qua ray: cắt ray theo phương vuông góc hoặc gần vuông góc nhất có thể, giữ ga đều, hai chân êm, không phanh và không nghiêng người trong lúc bánh trước đang đè lên ray. Nếu giao lộ có đoạn dốc nhỏ lên xuống ray, cho xe hết tải trên đường ray rồi mới hạ, đừng để bánh sau còn trên ray đã chạm xuống mép. Cua giữa đường ray là cách ngã kinh điển của người đi xe máy ở các giao lộ tắt, và nó xảy ra không vì tốc độ mà vì bánh trượt trên mặt ray ướt.
Đi theo nhóm qua giao lộ
Nhóm xe hay mắc lỗi ngược với người đi một mình: ai cũng thấy người trước qua được nên lướt theo không dừng. Quy tắc đúng: mỗi xe là một chủ thể riêng, tự dừng, tự nhìn, tự qua; người sau không dựa vào quyết định của người trước, và tuyệt đối không vượt người đang dừng ngay sát đường ray. Người đã qua đứng đợi ở phía xa, cách ray ít nhất một sải xe, để nhóm không dồn vào giữa đường ray. Xem thêm bài chạy xe theo đoàn nhiều xe an toàn về cách bố trí đội hình ở đoạn đường đặc biệt như giao lộ sắt.
Báo hiệu quanh giao lộ và vị trí dừng đúng
Các giao lộ không rào chắn vẫn có hệ thống báo hiệu riêng nếu biết đọc. Biển giao cắt với đường sắt đặt trước giao lộ, thường kèm biển khoảng cách; vạch sơn trắng hoặc vạch kẻ nối mép là điểm dừng tối thiểu; một số chỗ có cột đèn tín hiệu nhấp nháy hoặc loa tự động phát khi tàu tới gần, và ở nơi có canh gác, người gác thường cầm cờ hoặc đèn tín hiệu màu. Thói quen tốt: xem các cột báo là ranh giới "hết ga", tức là phía sau cột bạn vẫn còn là đường bộ thông thường, còn từ cột trở đi là vùng của tàu. Đứng đợi đúng phía sau vạch, không đè vạch, và không đứng che mất tầm nhìn của người đi sau. Với các giao lộ chở hàng chở gạch hay chăn nuôi ven đường tắt, cẩn thận thêm: vệt bùn trơn quanh vùng ray của xe chở hàng có thể khiến xe trượt ngay lúc dừng, nên chọn điểm đặt chân khô ráo và phẳng.
Thời điểm đợi cũng đáng kể: tàu có giờ chạy cố định trên các tuyến chính, và người dân quanh vùng thường nhớ giờ tàu quen thuộc qua. Hỏi một câu của người địa phương đôi khi quý hơn mọi dấu hiệu, nhưng đừng biến thông tin đó thành lý do bỏ qua quy trình: giờ tàu có thể đổi, có chuyến thêm, và mỗi ngày chỉ cần một chuyến bất ngờ là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Tàu còn ở xa thì vội qua được không?
Không nên. Khoảng cách mắt ước với tàu sai nhiều hơn ước với ô tô, và đà của đoàn tàu lớn hơn hẳn. Quy tắc an toàn duy nhất: chỉ qua khi nhìn hai chiều đều thấy trống, còn nếu đã thấy tàu, dù ở rất xa, hãy dừng và đợi.
Phía trước giao lộ đang đông xe, mình có nên dừng chờ trên đường ray không?
Không bao giờ. Đường ray là vùng cấm đứng chờ trong mọi trường hợp: hãy dừng trước vạch an toàn phía này, chờ phía trước thật sự rảnh mới qua trọn vẹn trong một lượt. Khi tới ray mà đèn phía xa lại đỏ hoặc xe phía trước ùn lại, phanh và lùi về trước vạch nếu chưa kịp tràn qua.
Xe chết máy ngay giữa đường ray thì xử lý thế nào?
Đẩy hoặc kéo xe ra khỏi tâm ray theo hướng ngắn nhất, kể cả sang hai bên mép, và đứng nép sau cột biển hoặc bậc đường cao, không đứng gần tâm đường ray. Xe hỏng có thể sửa, còn người thì không lấy lại được.
Tóm lại
Giao lộ đường sắt không rào chắn không cho phép sự may mắn: giảm tốc sớm, dừng hẳn, nhìn hai chiều hai lần, nghe còi, rồi qua trọn trong một mạch bằng số thấp và ga đều. Không do dự trên ray, không dừng chờ trên ray, không lướt theo xe trước, và với mọi ý nghĩ về "tàu còn xa", hãy coi đó là tín hiệu để dừng chứ không phải để rượt. Đây là một bài trong loạt kỹ năng nâng cao khi chạy xe máy của chuyên mục An toàn do Mr Tú Motorbike Rental viết cho người đi đường Hà Nội và vùng ven.