Giữa trưa mùa hè, mặt trời lên đỉnh đầu và ánh nắng rọi thẳng xuống mặt đường. Đi ngược hướng mặt trời lúc ấy, người lái xe máy thường bị loá mắt chỉ trong tích tắc: không thấy vạch kẻ, không thấy xe phía trước, thậm chí không thấy người đi bộ đang qua đường. Nắng chói là một trong những kiểu thời tiết khó chịu nhất khi chạy xe, nhưng ít được nói đến vì người ta quen đổ cho nó là chuyện bình thường. Bài viết này đi vào kỹ năng chạy xe khi nắng chói ban trưa: chuẩn bị kính và mũ, chọn hướng và cung đường, giữ khoảng cách, và cách xử lý khi ánh nắng loà giữa lòng đường.
Câu trả lời nhanh
Ba việc quan trọng nhất khi chạy xe ngược nắng trưa. Một, che giảm ánh sáng vào mắt: kính râm có polar giảm loá, hoặc hạ kính che nắng của mũ bảo hiểm xuống, không nhìn thẳng vào mặt trời. Hai, giảm tốc và tăng khoảng cách với xe trước gấp rưỡi, vì phanh gấp trong tầm nhìn loá là tai nạn chờ sẵn. Ba, chủ động né khung giờ chói nhất khi có thể: dồn lịch di chuyển về sáng sớm hoặc chiều muộn, còn nếu buộc đi trưa thì chọn cung đường có nhà cao tầng che bớt nắng. Loá nắng không tránh được hoàn toàn, nhưng khoảng cách và tốc độ thấp sẽ cho bạn thời gian phản ứng mà thị giác không kịp cung cấp.
Vì sao nắng chói nguy hiểm hơn tưởng tượng
Loá nắng hoạt động theo cơ chế tràn sáng: tia sáng mạnh chiếu thẳng vào mắt làm các tế bào thị giác tạm bão hòa, và bạn mất chi tiết hình ảnh vài giây. Với ô tô, người lái còn có kính màu cả xe che; với xe máy, mắt bạn hứng trọn ánh sáng, chỉ có kính mũ và kính râm làm lớp chắn. Vài giây mất hình ảnh ở tốc độ bốn mươi cây số giờ tức là đi mù hơn hai chục mét, đủ để không kịp xử lý một người đi bộ hoặc một xe rẽ ngang.
Điểm nguy hiểm thứ hai là bóng đổ. Nắng thẳng đứng tạo các vệt sáng tối đan xen: đoạn cây che thì tối, khoảng trống thì chói trắng. Mắt phải điều tiết liên tục giữa sáng tối, người và vật trong vùng tối gần như vô hình ở góc nhìn. Đó là lý do tại vạch đèn đỏ có bóng đổ, người lái hay không thấy người đi bộ đang đứng chờ trong bóng râm, và tai nạn ngã sau xe rẽ bất ngờ thường tăng vào giờ trưa hè.
Thứ ba là phản ứng dây chuyền: khi xe trước vì loá mà phanh gấp, xe sau không thấy đèn phanh vì chói, phanh muộn, và cú va từ phía sau xảy ra. Nắm được điều này giúp bạn tự đặt mình vào vị trí của xe sau: chọn làn đường sao cho không bị che bởi bóng nắng trực tiếp, và giữ khoảng cách lớn hơn khi phía sau có xe đang bám sát.
Trang bị giảm loá
Kính râm là trang bị số một. Chọn loại có tròng phân cực nếu có thể, vì nó lọc sóng sáng ngang từ mặt đường nhựa, giúp hình ảnh đường rõ và bớt chói rõ rệt. Tròng màu nâu hoặc xám trung tính giữ màu tự nhiên, tốt cho việc đọc tín hiệu đèn giao thông. Không dùng tròng màu quá đậm trong phố, vì khi đi vào đoạn cây rợp tối, mắt mất thêm giây điều tiết, nguy hiểm ngược lại.
Mũ bảo hiểm có kính che nắng là lựa chọn tiện: hạ visor xuống khi vào đoạn ngược nắng, kéo lên khi rẽ hướng khác, không cần lật kính râm. Nếu mũ không có visor, mũ có vành trước hoặc kính mũ chống chói cũng giúp phần nào. Tránh dán miếng phim màu tự chế lên kính mũ: phim rẻ làm méo màu và nhanh bạc, nhìn vạch kẻ dễ nhầm.
Trang bị phụ nhưng hữu ích: khăn ướt hoặc gạc mát trong cốp để lau mồ hôi trán, vì mồ hôi chảy vào mắt giữa trưa nắng làm bạn buộc phải nhắm một bên, chỉ cần một giây mà thị giác đã hụt. Găng tay chống nắng giúp cầm nắm chắc khi tay đổ mồ hôi, và áo sáng màu giúp xe sau nhìn thấy bạn tốt hơn trong nắng chói ngược chiều của họ.
Chọn hướng, cung đường và khung giờ
Hướng đi quyết định mức chói. Cùng một cung đường, đi ngược mặt trời buổi sáng thì chói, chiều lại ổn, và ngược lại; nếu lịch trình linh hoạt, đổi hướng đi và về cho cân bằng. Ban trưa, mặt trời gần đỉnh nên chói nhất khi đường thẳng dài không che, các trục thẳng như đường vành đai hoặc đại lộ dài không che đặc biệt khó. Ưu tiên tuyến đi trong phố có nhà hai bên, có cây, có gợn đường ôm; mỗi lần rẽ đổi hướng là một lần bạn được nghỉ mắt.
Khung giờ cũng là một phần kỹ năng. Trừ việc cần thiết, dời chuyến quan trọng khỏi khung mười một giờ đến ba giờ chiều. Nếu phải đi, chặng ngắn từng đợt với điểm dừng mát ở giữa giúp mắt và người hồi sức. Trước chuyến đi, việc nắm rõ cung đường là một trong các kỹ năng nền tảng được tổng hợp trong trang an toàn khi đi xe máy, và các kinh nghiệm chọn giờ đi thực tế nằm gọn trong chuyên mục kinh nghiệm thuê xe máy quanh năm.
Kỹ thuật giữ khoảng cách và tốc độ
Nguyên tắc vàng khi ngược nắng: tự hỏi nếu xe trước phanh gấp ngay lúc này, mình có dừng được không. Nếu câu trả lời không chắc, tức là bạn đang quá nhanh hoặc quá gần. Tăng khoảng cách với xe trước gấp rưỡi so với thường lệ, và quan sát xuyên qua kính xe trước để thấy sớm đèn phanh của hai ba xe phía trước, cách này cho bạn sớm hơn một nhịp so với chỉ nhìn xe sát mình.
Ở đèn đỏ, dừng lệch hông so với xe trước thay vì áp sát sau, để nếu xe sau không kịp phanh, bạn có chừng đường lách. Tránh phanh gấp khi không cần thiết: chuyển làn và rẽ phải ra tín hiệu sớm, cho người phía sau thấy rõ ý định, giảm dần ga trước điểm rẽ. Trong bóng cây rợp xen kẽ nắng, giữ tốc độ đều thay vì tăng nhanh ở đoạn thoáng, vì mắt vừa quen sáng sẽ bị lóa khi gặp khoảng nắng kế tiếp.
Xử lý khi loá giữa đường
Khi ánh nắng loà bất ngờ, đừng phanh gấp, hãy giảm ga, nhắm hờ mắt một nhịp cho quen sáng, và đồng thời liếc nhanh qua gương về khoảng trống bên phải. Nếu tầm nhìn không ổn định, lách về làn bên phải với tốc độ thấp cho tới khi ra khỏi hướng chói, hoặc dừng vào chỗ bóng che nếu gần. Đừng cố nheo mắt mà giữ nguyên tốc độ cũ: nheo mắt làm mất thị giác ngoại vi, và đó là lúc tai nạn từ góc vào.
Với người đi bộ và xe ngang, nghiêng đầu nhẹ đổi góc nhìn giúp mắt thoát khỏi điểm chói, và giả định luôn luôn là có người trong vùng tối mà mình chưa thấy. Chậm hơn một nhịp ở ngã tư trưa hè chưa bao giờ là thiệt, còn va chạm vì nhìn hụt thì sửa không kịp.
Chạy trưa nắng với xe thuê
Khi thuê xe máy ở Hà Nội trong mùa nóng, hãy thử kính mũ và hỏi chủ xe xem có mũ kèm visor chống nắng không trước khi nhận; nhiều chỗ cho mũ kính đen rất hữu ích cho chặng trưa. Hãy đặt kính râm và khăn lau vào cốp trước khi lên đường, và sắp xếp lịch nhận, trả xe trong khung giờ cửa hàng làm việc để mọi thủ tục gọn gàng, không phải vội vã giữa trưa. Nếu cần tham khảo giá các dòng xe trước chuyến đi, hãy xem qua bảng giá thuê xe máy, và mọi thắc mắc về dòng xe phù hợp đường trường hay phố thì liên hệ Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo để được tư vấn trực tiếp. Những câu hỏi kiểu thế này từ khách thuê đã được gom trong hỏi đáp thuê xe máy.
Câu hỏi thường gặp
Kính râm loại nào giảm chói tốt nhất?
Tròng phân cực giảm chói mạnh nhất, kế đến là tròng xám hoặc nâu trung tính. Tránh tròng quá đậm trong phố và đừng dùng kính tròng kém chất lượng, vì méo màu làm nhận tín hiệu sai.
Chạy bao nhanh khi ngược nắng là hợp lý?
Không có con số cứng, hãy tự hỏi liệu mình có dừng được nếu xe trước phanh gấp. Nếu không chắc chắn, tức là đang nhanh; giảm tốc và tăng khoảng cách là câu trả lời.
Hạ kính mũ khi nắng chói có ảnh hưởng an toàn không?
Kính mũ chống chói được thiết kế cho việc này, hạ xuống an toàn hơn nhiều so với nhắm mắt hoặc nheo mắt. Chỉ cần kéo lên lại khi vào đoạn thiếu sáng để giữ tầm nhìn rõ.
Nắng chói hay đèn xe ô tô chói nguy hiểm hơn?
Cả hai đều làm mất thị giác vài giây, nhưng nắng trưa đi kèm bóng đổ nên người và vật trong vùng tối khó thấy hơn. Kỹ năng xử lý giống nhau: giảm tốc, tăng khoảng cách, đổi góc nhìn.
Đi xe thuê gặp chói nặng thì làm gì?
Dừng vào chỗ có bóng che, lau kính mũ và kính râm, chờ vài phút cho mắt hồi. Nếu chặng còn xa và không an tâm, gọi Mr Tú qua điện thoại hoặc Zalo để xin lời khuyên về cung đường đi.
Tóm lại
Nắng chói ban trưa là kiểu thời tiết của khoảng cách: che mắt đúng cách, giảm tốc, giữ cự cách lớn, và nghiêm túc dừng lại khi mắt không còn tin được. Chuỗi kỹ năng này không đòi hỏi dụng cụ đắt tiền mà chỉ đòi hỏi sự chịu khó để ý, vì điểm khác biệt giữa chuyến đi an toàn và cú va không kịp nhìn thường chỉ nằm ở một nhịp giảm ga sớm. Muốn luyện các kỹ năng khó hơn cho chặng đường trường và phố đông, hãy xem tiếp chủ đề kỹ năng nâng cao.